Państwowy Fundusz Ziemi (PFZ) – instytucja utworzona dekretem o reformie rolnej w 1944 roku, mająca realizować zadania tejże reformy.

W skład PFZ weszły nieruchomości, będące własnością Skarbu Państwa przed 1945 rokiem, oraz nieruchomości skonfiskowane i znacjonalizowane, m.in. na podstawie dekretu o reformie rolnej z 1944 roku, dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy z 1945 roku, dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich z 1946 roku, dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z 1949 roku oraz dekretu o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego z 1949 roku.

Część gruntów z PFZ przekazano bezrolnym oraz rolnikom, posiadającym gospodarstwa obejmujące powierzchnię mniejszą niż 5 hektarów.

Historia W latach 1944–1989 roku na mocy zasady jednolitego funduszu własności państwowej, wyrażonej m.in. w art. 128 k.c. z 1964 roku, Skarb Państwa był jedynym właścicielem nieruchomości z PFZ, nawet tych, które były przekazywane w zarząd państwowym osobom prawnym. Za zobowiązania związane z taką nieruchomością państwowa osoba prawna odpowiadała jedynie wtedy, gdy to ona zaciągnęła zobowiązanie związane z nieruchomością pozostającą w zarządzie. W pozostałych przypadkach odpowiedzialność ponosił Skarb Państwa.

29 września 1990 roku uchwalono ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Na jej mocy państwowe osoby prawne stały się użytkownikami wieczystymi gruntów państwowych, którymi zarządzały, oraz właścicielami obiektów, znajdujących się na tychże gruntach.

Grunty Skarbu Państwa w zarządzie państwowych osób prawnych, należące do PFZ, oraz grunty Skarbu Państwa w zarządzie państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej zostały wyłączone spod tej ustawy. Na mocy ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa z 19 października 1991 roku. nieruchomości należące do PFZ przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Państwowy Fundusz Ziemi w świetle dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej Dekret o przeprowadzeniu reformie rolnej z 1944 r. określił, że tworzy się Państwowy Fundusz Ziemi w celu przeprowadzenia reformy rolnej: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej..

W skład Państwowego Funduszu Ziemi wchodziły: aktywa dotychczasowego Funduszu Obrotowego Reformy Rolnej, powołanego ustawą z dnia 9 marca 1932 r.; należności i wpływy z tytułu czynności, związanych z przebudową ustroju rolnego; nieruchomości ziemskie przejęte na cele reformy rolnej; należności i wpływy z administracji nieruchomości; należności i wpływy z tytułu zbycia nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej; oprocentowanie gotowizny Państwowego Funduszu Ziemi; dotacje Skarbu Państwa; inne wpływy.

Z Państwowego Funduszu Ziemi pokrywane były wszelkie wydatki związane z przeprowadzeniem reformy rolnej oraz udzielane były pożyczki na urządzenie gospodarstwa oraz na inwestycje.

Źródła pozyskiwania i kierunki rozdysponowania gruntów Państwowego Funduszu Ziemi w latach 1957–1969 Według danych roczników statystycznych GUS źródła pozyskiwania i kierunki rozdysponowania gruntów Państwowego Funduszu Ziemi w latach 1957–1969 przedstawiały się następująco (w tys. ha): Wyszczególnienie195719581959196019611962196519671969Stan gruntów PFZ 1 stycznia613,5705,4866,6889,2973,2920,31016,91068,21076,9Przybyło gruntów PFZ:500,6350,4227,6233,6152,9214,5229,9170,7179,9od osób prywatnych zrzekających się gruntów –50,244,136,241,168,368,471,1106z rolniczych spółdzielni produkcyjnych381,116,09,7 – – – – – –z gospodarstw państwowych119,591,897,639,83029,54,25,510,7na skutek sprostowania pomiarów geodezyjnych –192,476,2157,681,6136,7157,394,163,2Rozdysponowano trwale grunty PFZ408,7189,2205,0149,6205,8187,6193,3148,4192,2 w tym:nadzielono lub sprzedano nowym osadnikom133,757,138,337,629,525,249,940,038,9nadzielono lub sprzedano na upełnorolnienie219,055,027,12218,513,422,815,638,5przekazano rolniczym spółdzielniom produkcyjnym17,243,536,928,824,87,919,812,917,4przekazano państwowym gospodarstwom rolnym38,811,235,226,759,779,464,959,781,7przekazano na cele nierolnicze –22,467,534,573,361,735,920,215,7Stan gruntów PFZ 31 grudnia705,4866,6889,2973,2920,3947,21053,51090,51064,6Wydzierżawiono ogółem:389,5479,0528,8613,1611,9618,7673,1709,7733,3 w tym:bezrolnym95,4112,6106,394,973,974,565,175,580,5gospodarstwom indywidualnym294,1343,7387,3429,1412,0407,4456,6492,3532,9kółkom rolniczym –10,318,472,2105,3115,8124,8110,897,1instytucjom państwowym i społecznym –12,416,816,920,721,026,631,122,8Pozostało w bezpośredniej administracji PFZ315,9387,6360,4360,1308,4328,5380,4380,8331,3 w tym:grunty nadające się pod zalesienie –104,368,673,861,272,382,9103,5105,9grunty nie nadające się do użytkowania rolniczego –56,582,9145,9139,393,975,866,352,9grunty w bezumownym użytkowaniu rolnym –213,9191,8120,286,7105,2117,9106,174,2

Źródła pozyskiwania i kierunki rozdysponowania gruntów Państwowego Funduszu Ziemi w latach 1980–1988 Według danych roczników statystycznych GUS źródła pozyskiwania i kierunki rozdysponowania gruntów Państwowego Funduszu Ziemi w latach 1980–1988 przedstawiały się następująco (w tys. ha): Rok19801985198619871988Stan 1 stycznia932,0806,0781,0763,0779,0Przybyło gruntów PFZ, w tym205,087,0107,0122,0120,0z gospodarki uspołecznionej43,026,020,014,021,0w tym z gospodarstw państwowych4,07,05,04,07,0z gospodarki nieuspołecznionej162,061,087,0105,099,0w tym za emeryturę i rentę127,055,080,096,090,0Trwałe rozdysponowanie gruntów PFZ, w tym251,0103,0113,0102,093,0na cele rolnicze219,071,067,077,080,0na cele nierolnicze32,032,046,025,013,0Stan 31 grudnia886,0790,0775,0783,0806,0Zagospodarowano grunty, w tym:693,0593,0580,0586,0597,0przekazano gospodarstwie uspołecznionej25,012,08,06,06,0wydzierżawiono505,0437,0427,0427,0434,0Pozostało w bezpośrednie administracji PFZ193,0197,0195,0197,0209,0w tym grunty przeznaczone do zalesienia156,0166,0155,0150,0103,0

Przekazanie gruntów Państwowego Funduszu Ziemi do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa W ustawie z 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa stwierdzono, że grunty Państwowego Funduszy Ziemi wchodzą w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa: Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw..

Przekazywanie gruntów PFZ odbywało się stopniowo, co obrazują następujące dane: 1992 – 59,2 tys. ha, co stanowiło 7,4% stanu PFZ; 1993 – 259,8 tys. ha, co stanowiło 32,5% stanu PFZ; 1994 – 436,0 tys. ha, co stanowiło 54,6% stanu PFZ; 1995 – 538,0 tys. ha, co stanowiło 67,4% stanu PFZ; 1996 – 580,0 tys. ha, co stanowiła 72,7% stanu PFZ.

Przypisy

Bibliografia Jarosiewicz M., Państwowa własność nieruchomości rolnych, [w:] Prawo rolne pod red. M. Jarosiewicz i K. Kozikowskiej, Kraków 2007, s. 118–119.

Kategoria:Rolnictwo w PRL Kategoria:Organizacje związane z rolnictwem