Osadnictwo rolnicze na Ziemiach Odzyskanych – proces przemieszczania się ludności rolniczej z „ziem dawnych” mieszczących się w granicach II Rzeczypospolitej na tereny nowo pozyskanych Ziem Odzyskanych.

Pod podjęciem Ziemie Odzyskane rozumie się obszar który przypadł Polsce w wyniku Konferencji Poczdamskiej (1945). W wyniku tych decyzji obszar Polski uległ zmniejszeniu z 388 tys. km² w okresie funkcjonowania II RP do 313 tys. km² (18,7%). Obszar użytków rolnych spadł odpowiednio z 25 585 tys. ha do 21 656 tys. ha (15,4%).

Właściwości dekretu o osadnictwie na Ziemiach Odzyskanych W dekrecie o osadnictwie na Ziemiach Odzyskanych z 1946 r. ustanowiono, że obszar użytków rolnych w gospodarstwach rolnych mógł wynosić od 7 do 15 hektarów: Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. W przypadku gospodarstw o charakterze hodowlanym maksymalny obszar wzrastał do 20 hektarów, natomiast dla gospodarstw ogrodniczych wynosił do 5 hektarów. Ograniczenia nie dotyczyły istniejących dotąd gospodarstw nasiennych i szkółkarskich, których obszar mógł wynosić do 20 hektarów.

Nabywcami gospodarstw (działek) mogli być obywatele polscy, którzy przybyli na obszar Ziem Odzyskanych w ramach akcji osiedleńczej kierowanej przez władze państwowe.

Osoby ubiegające się o nabycie gospodarstw rolnych (ogrodniczych) winny wykazać, że: posiadają praktyczne przygotowanie do prowadzenia gospodarstwa rolnego (ogrodniczego) oraz że praca na roli stanowi ich główny zawód; posiadają fachowe wykształcenie rolnicze.

Pierwszeństwo w otrzymaniu gospodarstwa (działki) mieli: zdemobilizowani żołnierze i inwalidzi wojska polskiego, którzy brali udział w walkach o Polskę, oraz uczestnicy walk partyzanckich o Polskę, z wyjątkiem tych, którzy występowali przeciwko Polsce Ludowej; funkcjonariusze służby bezpieczeństwa, którzy w związku ze służbą w obronie demokratycznych zasad ustroju Państwa Polskiego zostali inwalidami; wdowy i sieroty po żołnierzach i uczestnikach walk partyzanckich poległych w walkach o Polskę jako też wdowy i sieroty po funkcjonariuszach służby bezpieczeństwa, którzy polegli w związku ze służbą w obronie demokratycznych zasad ustroju Państwa Polskiego, oraz osoby, których jedynymi żywicielami byli wymienieni żołnierze, uczestnicy walk partyzanckich i funkcjonariusze służby bezpieczeństwa; repatrianci; właściciele gospodarstw małorolnych i karłowatych, znajdujących się na obszarach Państwa Polskiego poza obszarem Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska.

Nabywane gospodarstwa (działki) były odpłatne, natomiast cenę ustalano jako wartość odpowiadającą szacunkowi składników gospodarstwa (działki). Z kolei szacunek gruntów ustalano w wysokości równej przeciętnemu rocznemu urodzajowi z danego obszaru ziemi, przy czym jako przeciętny urodzaj dla gruntów średniej jakości przyjmowano 15 centnarów metrycznych żyta z jednego hektara.

Liczba nowo powstałych gospodarstw na Ziemiach Odzyskanych Według danych rocznika statystycznego GUS w latach 1945–1949 liczba nowo powstałych gospodarstw rolnych według rodzaju i wielkości przedstawiała się następująco (w tys.): WojewództwoGospodarstwa nowo powstałe ogółem Gospodarstwa o uregulowanych stosunkach prawnychGospodarstwa w toku regulacji stosunków prawnychrazem<7 ha7–9 ha9–12 ha12–15 ha> 15 hainne rodzaje gospodarstw białostockie702939213225130884769625779gdańskie670381722821562384121646olsztyńskie348322138983253553poznańskie3632653638332316745121szczecińskie9443297337031981140251413śląskie332491358941251573488wrocławskie117480razem1749

Powierzchnia nowo powstałych gospodarstw na Ziemiach Odzyskanych Według danych rocznika statystycznego GUS w latach 1945–1949 powierzchnia nowo powstałych gospodarstw rolnych według rodzaju i wielkości przedstawiała się następująco (w tys.):

WojewództwoGospodarstwa nowo powstałe ogółem Powierzchnie gospodarstw o uregulowanych stosunkach prawnychGospodarstwa w toku regulacji stosunków prawnychrazem< 7 ha7-9 ha9-12 ha12-15 ha> 15 hainne rodzaje gospodarstw białostockie138,378,70,21,824,442,58,41,459,6gdańskie193,548,95,018,616,15,10,23,9144,6olsztyńskie621,3246,82,226,9155,052,15,65,0374,5poznańskie393,3154,42,321,367,044,111,48,3238,9szczecińskie1149,380,62,027,433,115,60,42,11068,7śląskie252,084,019,838,818,71,80,44,5168wrocławskie1257,0402,865,2180,7118,215,51,621,6854,4razem4004,71096,296,7315,5432,5176,728,046,82908,7

Przebieg osadnictwa rolniczego w latach 1950–1962 Według danych rolniczego rocznika statystycznego GUS liczba osadników oscylowała od 3–14 tys. rocznie. W latach 1950–1962 osiedlono łącznie 135,1 tys. rodzin, w tym 73,3 tys. (54,3%) w gospodarstwach indywidualnych i rolniczych spółdzielniach produkcyjnych (RSP) oraz 61,7 tys. (45,7%) w gospodarstwach państwowych, co obrazuje poniższe zestawienie :

RokRodziny osiedloneOgółem W gospodarstwach indywidualnych i RSPW gospodarstwach państwowych1950–1951951710851952824865241953458397781954667719554496195649399570195794314267195879623908405419594632267219601960462631561470196131972316881196228411963878razem

Liczba rodzin osiedlonych według województw Według danych rolniczego rocznika statystycznego GUS liczba rodzin osiedlonych w latach 1950–1962 przedstawiała się następująco: WojewództwoRodziny osiedloneOgółemW gospodarstwach indywidualnych i RSPW gospodarstwach państwowychbiałostockie447023082162bydgoskie17715522gdańskie883743924445katowickie153153–koszalińskie8777lubelskie21001718382olsztyńskieopolskie590737742133poznańskie793552241rzeszowskie44243640784szczecińskie7551wrocławskiezielonogórskie98877167razem

Przypisy

Kategoria:Rolnictwo w PRL Kategoria:Ziemie zachodnie i północne w Polsce Ludowej