Fradl Sztok, także Fradel Sztok, Frances Zinn (ur. 1888 w Skale Podolskiej, zm. 31 grudnia 1952?) – żydowska poetka i pisarka tworząca w jidysz i po angielsku.

Życiorys Urodziła się w 1888 roku w Skale Podolskiej w rodzinie Szimona i Diny Sztoków, lecz została wychowana przez ciotkę. W 1907 roku wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Zadebiutowała trzy lata później, publikując poezję i prozę. Należała do środowiska grupy literackiej Di Junge. W swoich tekstach wprowadzała innowacje poruszając kwestie żeńskiego erotyzmu. Według Ezry Kormana Sztok była „pierwszą poetką, która w swych wierszach odziała uczucia w ciało oraz krew miłości”. Jej twórczość ukazywała się w istotnych publikacjach środowiska żydowskiego Nowego Jorku, m.in. w Dos Naje Land: a Zalmbuch far Literatur un Wisenszaft (1911–1912) pod redakcją Awroma Rajzena, czy zbiorze Di naje hem. Ersztes zamelbuch (1914). W latach 1913–1915 jej wiersze ukazywały się na łamach „Di Fraje Arbeter Sztime”, a w latach 1915–1916 była najczęściej publikowaną poetką w czasopiśmie „Di Glachhejt”, współpracowała także z „Der Tog” i „Forwerts”.

3 stycznia 1918 wychodzi za mąż za fotografa Samuela (Simchę) Zinna (przyjmując jego nazwisko), jednak po pięciu latach małżeństwo rozwiodło się. W 1919 roku ukazał się jej zbiór opowiadań Gezamelte ercejlungen („Opowiadania zebrane”), w którym poruszony został temat kobiecej seksualności i tłumionych pragnień. Była to ostatnia publikacja książkowa Sztok w jidysz, choć współczesne opracowania naukowe na temat jej życia dowodzą, że nie porzuciła całkowicie pisania w jidysz. Możliwe, że przestała publikować pod wpływem negatywnych recenzji Arona Lejelesa i Moissaje Olgina, choć w późniejszych latach pojawiła się pozytywna recenzja zbioru autorstwa Melecha Rawicza. Żadna z negatywnych recenzji nie poruszyła kwestii nowatorskiej treści opowiadań.

W 1927 roku ukazała się debiutancka powieść Sztok po angielsku pt. Musicians Only. Choć zniknęła z jidyszowej sceny literackiej na początku lat 30., w 1942 roku opublikowano jej opowiadanie A sojcher fun fel na łamach „Forwerts”. W 1930 roku Rachela Auerbach napisała o Sztok: „[i]nteresująca, mądra pisarka, dojrzały, wspaniały talent rozbłysnął i tak szybko zgasł” i zastanawiała się, czy przyczyna jej milczenia leżała w uwarunkowaniach literatury jidysz, czy wynikała z płci autorki. Według Joanny Lisek postać Sztok „stała się legendą i traktowana jest jako exemplum sytuacji pisarek w męskim imperium literackiego światka”.

Nie ma pewności co do dalszych losów Sztok. Do niedawna uważano, że pisarka zmarła w 1958 roku, jednak badaczka literatury jidysz (oraz tłumaczka twórczości Sztok) - Allison Schachter odkryła, że – po raz kolejny – pomylono osoby i pisarkę ponownie przedwcześnie uśmiercono. Dzięki odtajnieniu części dokumentów i wprowadzeniu ich do domeny publicznej możliwa była rekonstrukcja biografii. Według najnowszych źródeł wiemy, że Sztok zmarła w Rockland State Hospital w 1990 roku.

Jej twórczość pojawiła się w takich antologiach, jak Antologie. Finf hundert jor jidisze poezje pod redakcją Mojszego Basina (1917), Klejne antologie fun der jidiszer lirik in Galicje. 1897 biz 1935 (1936), The Tribe of Dina: A Jewish Women’s Anthology (1989), Found Treasures: Stories by Yiddish Women Writers (1995), czy Moja dzika koza. Antologia poetek jidysz (2018).

Poetka Irena Klepfisz poświęciła Sztok wiersz pod tytułem Fradl Sztok.

Przypisy

Bibliografia

Allison Hope Schachter, Women writing Jewish modernity, 1919-1939, Evanston (Illinois): Northwestern university press, 2022, ISBN 9780810144361.

Kategoria:Pisarze jidysz Kategoria:Pisarze związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Żydowscy poeci Kategoria:Żydowscy prozaicy Kategoria:Ludzie urodzeni w Skale Podolskiej Kategoria:Urodzeni w 1888