mały|240px|Młody owocnik Wonnoporka białobrązowa, jamkówka białobrązowa (Anthoporia albobrunnea (Romell) Karasiński & Niemelä) – gatunek grzybów z rodziny pniarkowatych (Fomitopsidaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji: Anthoporia, Fomitopsidaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy gatunek ten zdiagnozował w 1911 r. Lars Romell nadając mu nazwę Polyporus albobrunneus. W 2016 r. Dariusz Karasiński i Tuomo Niemelä przenieśli go do monotypowego rodzaju Anthrodia
Niektóre synonimy nazwy naukowej:
Stanisław Domański w 1965 r. nadał mu polską nazwę białak białobrązowy, Władysław Wojewoda w 2003 r. zaproponował nazwę jamkówka białobrązowa. Po przeniesieniu do rodzaju Anthoporia obydwie nazwy stały się niespójne z nazwą naukową. Karasiński i Niemelä w 2016 r. zaproponowali nazwę wonnoporka białobrązowa.
Morfologia Owocnik Jednoroczny, rzadziej wieloletni, rozpostarty, o kształcie eliptycznym lub nieregularnym, miękki i korkowaty. Osiąga długość do 40 cm, średnicę do 8 cm i grubość do 1 cm. Brzeg włóknisto-rzęskowy, na szerokości do 7 mm jest sterylny, w młodych owocnikach biały, w starszych rdzawoczerwonobrązowy. Stare i martwe owocniki stają się brunatne. Pory okrągłe lub kanciaste, początkowo szarobiałe lub kremowe, potem szarobrązowe do cynamonowobrązowych. Na 1 mm długości mieści się ich 3-5, ale czasami zdarzają się pory większe i wydłużone. Subikulum szarobiałe. Pod mikroskopem stereoskopowym widoczna jest w nim na styku z drewnem cienka, czarnobrązowa warstwa. Owocniki młode i w trakcie suszenia wydzielają owocowy zapach. Cechy mikroskopowe Brak cystyd i innych sterylnych elementów hymenium, ale czasami końcówki strzępek przenikają do niego. Podstawki maczugowate, 4-sterygmowe, 15–20 × 4–6 µm ze sprzążką w podstawie. Bazydiospory serdelkowate do cylindrycznych, szkliste, cienkościenne, gładkie, nieamyloidalne, 5–7 × 1,5–2 µm.
Występowanie i siedlisko Znane jest występowanie wonnoporki białobrązowej w Europie, Ameryce Północnej, Rosji i na Nowej Zelandii. Na Półwyspie Skandynawskim jest częsta. W Polsce do 2020 r. podano tylko 3 jej stanowiska; jedno historyczne i dwa współczesne – wszystkie w Puszczy Białowieskiej. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek wymierający. W latach 1995–2004 objęta była ochroną częściową, a od roku 2004 – ochroną ścisłą bez możliwości zastosowania wyłączeń spod ochrony uzasadnionych względami gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej.
Grzyb saprotroficzny nadrzewny. Występuje w starych, dobrze zachowanych lasach sosnowych, mieszanych i grądach. Owocniki tworzy od lipca do sierpnia, ale ich pozostałości utrzymują się na drewnie dość długo. Grzybnia rozwijająca się w drewnie jest trwała i w następnych latach znowu tworzą się owocniki aż do rozkładu drewna. Rozwija się na drewnie drzew iglastych, głównie sosny, rzadziej świerka. Powoduje zgniliznę brunatną drewna.
Gatunki podobne Wonnoporka białobrązowa może być pomylona z wieloma innymi gatunkami grzybów nadrzewnych o rozpostartym owocniku, zwłaszcza z różnymi gatunkami z rodzaju Antrodia (jamkówka). Najbardziej podobna jest pospolita jamkokora rzędowa Neoantrodia serialis rozwijająca się głównie na świerkach. Jej owocniki są masywniejsze i przeważnie rozpostarto-odgięte, często bardzo długie. Odróżniają się także cechami mikroskopowymi, zwłaszcza zarodnikami.
Przypisy
Kategoria:Pniarkowate Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Grzyby chronione