mały|248x248px|Rozkład sił z uwzględnieniem siły tarcia
Tarcie (pojęcie fizyczne, jeden z oporów ruchu) – całość zjawisk fizycznych towarzyszących przemieszczaniu się względem siebie dwóch ciał fizycznych, stykających się ze sobą (tarcie zewnętrzne) lub elementów tego samego ciała (tarcie wewnętrzne) i powodujących rozpraszanie energii podczas ruchu. Tarcie zewnętrzne występuje na granicy dwóch ciał stałych. Tarcie wewnętrzne występuje przy przepływie zarówno płynów, jak i deformacji ciał stałych.
Siła występująca w zjawiskach tarcia nazywana jest siłą tarcia.
Podział Podstawowy podział tarciaEncyklopedia fizyki, PWN 1974.: tarcie zewnętrzne tarcie ślizgowe tarcie spoczynkowe (tarcie statyczne) tarcie ruchowe (tarcie kinetyczne) tarcie toczne tarcie wewnętrzne
Podział stosowany w technice uwzględniający występowanie środków smarnych: tarcie suche tarcie płynne tarcie graniczne tarcie mieszane
Siła tarcia w różnych przypadkach W tarciu zewnętrznym suchym zazwyczaj siła tarcia spoczynkowego jest większa lub równa sile tarcia ruchowego:
Choć zjawiska wywołujące tarcie mają skomplikowana naturę – od czysto mechanicznej po molekularną, matematyczny opis zjawiska jest bardzo prosty.
Jeżeli ciało nie porusza się, to siła tarcia statycznego równoważy siłę wypadkową pozostałych sił działających na ciało, ma jej kierunek, a zwrot przeciwny. Maksymalną wartość siły tarcia statycznego określa wzór:
Jeżeli ciało porusza się, to siła tarcia dynamicznego ma kierunek ruchu ciała, zwrot przeciwny do zwrotu wektora prędkości lub wektora przemieszczenia. Wartość tej siły jest równa:
gdzie: – współczynnik tarcia zależny od rodzaju powierzchni stykających się ciał, – siła nacisku prostopadła do powierzchni styku ciał.
Gdy ciało porusza się, tak że jego fragmenty mają różne kierunki ruchu względem podłoża (np. złożenie ruchu postępowego i obrotowego), to siły tarcia działające na różne fragmenty ciała też mogą mieć różne kierunki.
Zobacz też lepkość
Przypisy
Linki zewnętrzne Bartosz Such, Bliżej Nauki: O tarciu w skali nanometrycznej, kanał FAIS UJ na YouTube, 29 kwietnia 2023 [dostęp 2023-11-30]. Krzysztof Meissner, Tarcie, czyli dlaczego właściwe ciśnienie w oponach jest ważne, kanał autorski na YouTube, 20 czerwca 2026 [dostęp 2026-07-23].
Kategoria:Zjawiska mechaniczne