Federalna Służba Kontroli Obrotu Narkotykami (FSKN, – była federalnym organem władzy wykonawczej, działającym w latach 2003–2016 i odpowiedzialnym za opracowywanie polityki państwa, regulacje prawne, kontrolę i monitoring w zakresie zwalczania handlu narkotykami, substancji psychotropowych i ich prekursorów. Jej zwierzchnikiem był Prezydent Federacji Rosyjskiej. Personel, który liczył ~40 000 członków, składał się głównie z byłych funkcjonariuszy policji podatkowej, którzy po rozwiązaniu Federalnej Służby Podatkowej Federacji Rosyjskiej (FSNP, ros. Федеральная налоговая служба России, ФНС России) zostali przeniesieni do nowo utworzonego organu. Część rekrutów pochodziła bezpośrednio z innych struktur siłowych (Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Federacji Rosyjskiej (MVD, ros. Министерство внутренних дел Российской Федерации, МВД), Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego (KGB, ros. Комитет государственной безопасности, КГБ), wywiadu wojskowego, regularnych sił zbrojnych).
W 2013 r. służba, współpracując z organami ścigania, przeprowadziła około 250 000 dochodzeń związanych z handlem narkotykami i postawiła zarzuty ponad 100 000 osobom. Zlikwidowano około 1100 grup przestępczych i organizacji oraz zbadano 250 spraw związanych z praniem brudnych pieniędzy.
Geneza i funkcjonowanie FSKN Przez długi czas w Związku Radzieckim nie istniał wyspecjalizowany wydział do walki z handlem narkotykami. Brak świadomości powagi problemu, a po części także ideologiczne nastawienie do „braku możliwości istnienia narkomanii w społeczeństwie radzieckim” doprowadziły do powstania takiego wydziału dopiero w 1970 roku, choć organy ścigania zajmowały się tym problemem od początku istnienia ZSRR.
7 lipca 1973 roku powstał pierwszy samodzielny Wydział do Walki z Nadużywaniem Narkotyków w ramach Departamentu Dochodzeń Kryminalnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR (GUUR MSW ZSRR).
W 1989 r. Wydział Narkotykowy został przekształcony w III Zarząd do Walki z Nielegalnym Handlem Narkotykami i Przestępstwami Przeciwko Obcokrajowcom Głównego Zarządu Dochodzeń Kryminalnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR. Dwa z trzech oddziałów III Zarządu specjalizowały się w przestępczości narkotykowej. W 1990 r. z personelu GUUR MSW ZSRR został utworzony Wydział do Walki z Handlem Narkotykami GUUR i GUBHSS MSW ZSRR. Jego struktura, oprócz dwóch centralnych wydziałów, obejmuje siedem międzyregionalnych wydziałów do walki z handlem narkotykami, podległych bezpośrednio Ministerstwu Spraw Wewnętrznych ZSRR. Po wielokrotnych zmianach nazw i zmianach organizacyjnych w systemie i strukturze Dyrektoriatu, rozkazem MSW ZSRR z dnia 28 listopada 1991 r. ta specjalna jednostka policyjna została wyłączona spod jurysdykcji Głównego Zarządu Spraw Wewnętrznych MSW ZSRR. Dawny Zarząd został zastąpiony przez Biuro Kontroli Nielegalnego Handlu Narkotykami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR.
Po rozpadzie Związku Radzieckiego przywódcy rosyjscy szybko zaczęli traktować priorytetowo potrzebę radzenia sobie z nagłym wzrostem handlu i konsumpcji nielegalnych substancji. W 1991 r. w organie odpowiedzialnym za działania policji w Rosji – Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (MVD) – utworzono Departament Kontroli Narkotyków. Jej personel rozrósł się do około 5000 pracowników w ciągu następnej dekady. W celu wsparcia działań antynarkotykowych MVD powołano specjalne wydziały zajmujące się walką z narkotykami także w FSB, Państwowym Komitecie Celnym (FTS) i Federalnej Straży Granicznej (FPS). Pomimo tych wysiłków początkowe sukcesy rosyjskich organów ścigania w spowolnieniu gwałtownej ekspansji rynku narkotykowego w tym kraju były ograniczone. Ich skuteczność utrudniał brak koordynacji między strukturami zaangażowanymi w działalność antynarkotykową. Brak sukcesów wynikał również z zaabsorbowania MVD działaniami policyjnymi opartymi na statystykach. Spowodowało to koncentrację na przestępstwach popełnianych przez drobnych handlarzy i konsumentów, a nie przez zorganizowane grupy przestępcze na dużą skalę. Wreszcie szerząca się korupcja w rosyjskiej policji spowodowała narastające wątpliwości co do zdolności MVD z poradzeniem sobie z narkotykowym biznesem.
W 1998 r. uchwalono nową ustawę „O środkach odurzających i psychotropowych”. Podkreślono w niej potrzebę powołania federalnego organu wykonawczego, dedykowanego wyłącznie do skoordynowanej walki ze spektrum zagrożeń płynących z gwałtownej ekspansji. konsumpcji narkotyków, handlu narkotykami i związanej z tym działalności przestępczej w Rosji. Utworzenie dekretem na posiedzeniu Prezydium Rady Państwa w dniu 24 września 2002 r. takiego organu nastąpiło w 2003 r. w nawiązaniu do tego przepisu prawnego. W wyniku spotkania Prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin podjął decyzję o utworzeniu Departamentu Kontroli Narkotyków w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.
W 2003 r. rozpoczął się nowy etap w rozwoju służby antynarkotykowej. System organów zajmujących się zwalczaniem nielegalnego handlu narkotykami i ich nadużywania został w znacznym stopniu zreorganizowany. W celu połączenia wysiłków organów państwowych i dalszej intensyfikacji działań w zakresie walki z narkotykami dekretem prezydenckim nr 306 z 11 marca 2003 r. został powołany Państwowy Komitet Federacji Rosyjskiej, a przewodniczącym komitetu został Wiktor Czerkiesow. Komitet rozpoczął swoją pracę 1 lipca 2003 roku. 9 marca 2004 r. prezydent Rosji podpisał dekret nr 314 „O systemie i strukturze federalnych organów władzy wykonawczej”, zgodnie z którym Państwowa Służba Kontroli Narkotyków została przemianowana na Federalna Służba Kontroli Obrotu Narkotykami.
Dalsze wysiłki na rzecz stworzenia zrównoważonej strategii przeciwdziałania narkotykom były widoczne w „Federalnym programie przeciwdziałania nadużywaniu narkotyków i ich nielegalnemu handlowi”. Był on koordynowany przez FSKN od 2005 do 2009 r. Głównym celem programu było zmniejszenie spożycia narkotyków o 16–20% w porównaniu z danymi z 2004 r. Oprócz inicjowania skuteczniejszych środków zwalczania narkotyków, zadania programu obejmowały poprawę przepisów dotyczących rehabilitacji i leczenia osób zażywających narkotyki, a także ograniczanie popytu i inicjatywy edukacyjne. Według FSKN program osiągnął swój cel, chociaż jego rzeczywiste efekty są bardzo trudne do zmierzenia. W 2007 r. powołano nowy stały organ koordynacyjny, Państwowy Komitet Antynarkotykowy (GAK, ros. Государственный антинаркотический комитет, ГАК; utworzony 18 października), który powstał z przekonania, że potrzebne jest bardziej kompleksowe podejście do tej problematyki. Pod przewodnictwem dyrektora FSKN w skład Komitetu wchodzili szefowie większości służb aparatu bezpieczeństwa, a także szefowie odpowiednich cywilnych instytucji, takich jak ministrowie zdrowia i rozwoju społecznego, oświaty i nauki, i rozwoju gospodarczego. Zadaniem Komitetu było kontrolowanie regionalnych komisji antynarkotykowych i przygotowywanie dla prezydenta propozycji poprawy polityki antynarkotykowej.
W dniu 5 kwietnia 2016 r. prezydent Rosji podpisał dekret nr 156 o likwidacji Federalnej Służby Kontroli Obrotu Narkotykami i przekazaniu jej funkcji do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rosji. Od kwietnia 2016 r. funkcje FSKN pełni Główna Dyrekcja Kontroli Handlu Narkotykami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Federacji Rosyjskiej. 13 kwietnia 2016 r. na stanowisko szefa Głównej Dyrekcji został mianowany generał policji Andriej Iwanowicz Chrapow.
Struktura Struktura FSKN składała się z kierownictwa agencji, jej biura centralnego, a także biur terytorialnych w podmiotach Federacji Rosyjskiej. Maksymalna liczba pracowników FSKN i jego organów terytorialnych (nie licząc pracowników ochrony i utrzymania budynków) wynosiła 33 916 osób, w tym 26 10 pracowników, 2965 urzędników federalnych i 4941 robotników.
Na czele służby stał dyrektor mianowany i odwoływany przez Prezydenta Federacji Rosyjskiej. Od 15 maja 2008 r. stanowisko to piastował Wiktor Iwanow.
Szef agencji miał pięciu zastępców. Był również szefem Państwowego Komitetu Antynarkotykowego, który zapewniał koordynację działań organów władzy wykonawczej i administracji lokalnej Federacji Rosyjskiej w zakresie zwalczania handlu narkotykami. Aparat urzędniczy GAK był częścią FSKN i stanowił jej wydział.
Aparat centralny i terytorialny Aparat centralny służby składał się z dziesięciu wydziałów (operacyjno-prawnego, śledczego, prawa międzynarodowego, bezpieczeństwa własnego itd.) W podmiotach Federacji Rosyjskiej istniało łącznie 77 wydziałów FSKN. Agencja posiadała również własne siły specjalne (5. Wydział Sił Specjalnych „Nika”, regionalne wydziały specjalnego przeznaczenia „Grom”), psy służbowe, oficerów łączności z zagranicą.
Organizacje podległe FSKN posiadało również trzy szkoły wyższe, ośrodek badań naukowych, kilka placówek medycznych itp.
Cele i obszary działań Cele Kontrola nad handlem narkotykami, substancjami psychotropowymi i ich prekursorami; Ekspozycja, zapobieganie, prekluzja, wykrywanie i wstępne dochodzenie przestępstw oraz prowadzenie postępowań administracyjnych określonych w ustawodawstwie Federacji Rosyjskiej zgodnie z prawem lub kompetencjami organów sprawujących kontrolę nad handlem narkotykami i substancjami psychotropowymi; Utworzenie i prowadzenie jednolitej bazy danych dotyczącej zagadnień związanych z handlem narkotykami, substancjami psychotropowymi i ich prekursorami oraz realizacja działań w zakresie przeciwdziałania ich nielegalnemu obrotowi;
Obszary działań Zapewnienie kontroli nad handlem narkotykami, substancjami psychotropowymi i ich prekursorami oraz podejmowanie działań w zakresie przeciwdziałania ich nielegalnemu obrotowi; Wykrywanie, upominanie, represjonowanie, ujawnianie i prowadzenie dochodzeń w sprawach przestępstw, a także realizowanie przypadków bezprawia, które Ustawodawstwo Federacji Rosyjskiej zalicza do kompetencji kontroli narkotykowej; Koordynowanie działalności federalnych władz wykonawczych Federacji Rosyjskiej oraz władz lokalnych w zakresie handlu narkotykami, substancjami psychotropowymi i ich prekursorami, a także w zakresie przeciwdziałania ich nielegalnemu obrotowi; Udział w opracowywaniu i realizacji polityki państwa w zakresie handlu narkotykami, substancjami psychotropowymi i ich prekursorami oraz realizowania działań w zakresie przeciwdziałania ich nielegalnemu obrotowi; Realizacja współpracy i wymiana informacji zgodnie z konwencją międzynarodową Federacji Rosyjskiej z organizacjami międzynarodowymi i właściwymi organami państw obcych w zakresie przeciwdziałania nielegalnemu obrotowi narkotyków, substancji psychotropowych i ich prekursorów oraz reprezentacja interesów Federacji Rosyjskiej w organizacjach międzynarodowych zajmujących się przeciwdziałaniem nielegalnemu obrotowi narkotyków, substancji psychotropowych i ich prekursorów. Zwalczanie nielegalnego importu narkotyków z zagranicy oraz ich nielegalnej produkcji, transportu i dystrybucji w kraju. Gromadzenie informacji wywiadowczych w Afganistanie i Azji Środkowej.
Kontrowersje i krytyka Incydent z flagą FSKN z okazji obchodów dziesięciolecia służby wyświetliła transparent z kolorami rosyjskiej flagi, były one jednak umiejscowione w niewłaściwej kolejności. Rzecznik prasowy FSKN – Nikołaj Kartaszow – tłumaczył, że sztandar został odwrócony przez silne wiatry. Tłumaczenie było chybione – bez względu na to, w którą stronę obróciło się agencyjną wersję flagi, czerwony pasek pozostawał pośrodku i żadne skręcanie i obracanie nie mogło przywrócić mu koloru niebieskiego na właściwe miejsce. FSKN została wówczas oskarżona o akt profanacji, a jej czyn został przyrównany do incydentu autorstwa Hasselhoffa z Bloodhound Gang.
Łamanie praw człowieka W latach 2007–2009 Komitet Praw Obywatelskich otrzymał ponad 279 skarg na działania pracowników Federalnej Służby Kontroli Handlu Narkotykami (FSKN). Obywatele, którzy zgłosili się do komisji doznali: