Śląski Okręg Wojskowy (SOW) – terenowy organ wykonawczy Ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno-obronnych i rządowej administracji niezespolonej (art. 14 Ustawy z 21 listopada 1967 o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Rozformowany z końcem 2011Strony internetowe SOW. Ostatni dostęp: 2011-12 − jego historię i tradycje przejęła 4 Regionalna Baza Logistyczna we Wrocławiu.
Historia Okręgu Śląski Okręg Wojskowy utworzono rozkazem Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 0208/Org. z 22 sierpnia 1945. Na bazie dowództwa i sztabu rozformowanej 1 Armii Wojska Polskiego utworzono dowództwo Okręgu Wojskowego Śląsk z miejscem postoju w Katowicach. Obszar Okręgu Wojskowego Śląsk, obejmował ówczesne województwa: śląskie i wrocławskie. W strukturze organizacyjnej dowództwa OW Śląsk znajdowały się: dowództwo i sztab zarząd polityczno-wychowawczy dowództwa artylerii i broni pancernej wydziały: inżynieryjny, chemiczny, lotniczy, personalny (kadrowy), służby zdrowia i finansowy kwatermistrzostwo prokuratura i sąd wojskowy.
W chwili utworzenia okręgu na jego obszarze były rozlokowane: 2, 6, 8 i 10 Dywizja Piechoty. W okresie sierpień-wrzesień 1945 dokonano zmiany dyslokacji wielu jednostek wojskowych. Poza granicami okręgu znalazły się: 2, 6 i 8 Dywizje Piechoty, przeniesione do Okręgów Wojskowych Kraków i Łódź, z innych zaś okręgów przybyły: 7, 11 i 13 Dywizje Piechoty.
22 października 1945 stan etatowy Okręgu Wojskowego Śląsk wynosił 42 291 żołnierzy. W tym okresie Okręg przejął dowodzenie podległymi jednostkami oraz zaopatrzenie i organizację wojskowej administracji. Jednocześnie sztab okręgu przejmował funkcję operacyjno-obronną swojego obszaru terytorialnego. thumb|Generał broni Stanisław Popławski d-ca Śląskiego Okręgu Wojskowego w otoczeniu d-ców i z-ców d-ców ds. polityczno-wychowawczych 1, 10 i 11 Oddziałów Ochrony Pogranicza (czerwiec 1946) Jesienią 1945 przy Dowództwie Śląskiego OW został sformowany Wydział Wojsk Ochrony Pogranicza I kategorii. Na stanowisko szefa wydziału został wyznaczony ppłk Mikołaj Grajworoński. Szefowi wydziału podlegał 1, 10 i 11 Oddział Ochrony Pogranicza oraz cztery samodzielne kompanie łącznościJan Ławski, Czesław Żmuda, Wojska Ochrony Pogranicza ... s. 29, 30, 40.. We wrześniu 1946 wydział został rozformowany, a 1 Łużycki Oddział WOP, 10 Katowicki Oddział WOP i 11 Wrocławski Oddział WOP podporządkowane bezpośrednio szefowi Departamentu WOP w WarszawiePaweł Piotrowski, Śląski Okręg Wojskowy ... s. 44..
W marcu 1946 siedziba dowództwa Okręgu Wojskowego Śląsk została przeniesiona z Katowic do Wrocławia. Z dniem 15 listopada 1946 Dowództwo Okręgu Wojskowego Śląsk nosiło nazwę Dowództwo Okręgu Wojskowego nr IV (DOW IV), która obowiązywała do 1953. W 1947 dowództwo okręgu podporządkowano bezpośrednio Dowództwu Wojsk Lądowych. Do koncepcji tej ponownie wrócono 22 grudnia 1997.
Żołnierze Okręgu do 1948 brali udział w rozminowaniu terenu usuwając: 3,5 mln min, 7 mln sztuk niewypałów, bomb i pocisków. 4 marca 1949 rozwiązano Okręg Wojskowy Poznań, a stacjonujące na jego terenie oddziały włączono w skład Śląskiego Okręgu Wojskowego. W 1950, w wyniku zmiany podziału administracyjnego kraju w granicach ŚOW znalazło się 5 województw: wrocławskie, poznańskie, katowickie, opolskie, zielonogórskie. thumb|Odznaka "Zasłużony dla SOW" Na początku lat 60. nastąpił podział sił zbrojnych na wojska operacyjne i obrony terytorialnej. Na bazie jednostek operacyjnych Śląskiego Okręgu Wojskowego na wypadek wojny miała być formowana 2 Armia Ogólnowojskowa, która wchodziła w skład Frontu Polskiego wydzielanego do Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego.
W listopadzie 1973 żołnierze Okręgu rozpoczęli służbę w składzie Doraźnych Sił Zbrojnych ONZ, nadzorujących rozejm na Bliskim Wschodzie. Od tej pory w kolejnych zmianach spełniali oni zadania w Egipcie, Syrii, Namibii, Saharze, Kambodży, Iranie, Iraku i krajach byłej Jugosławii. Oficerowie Okręgu byli i są obserwatorami ONZ we wszystkich zapalnych punktach świata, a działalność tę prowadzą już od 1953. W latach 1953 –1957 i od 1973 oficerowie SOW brali udział w Komisji Nadzoru i Kontroli w Indochinach (Wietnam, Laos, Kambodża).
W wyniku kolejnego podziału administracyjnego kraju w 1975, Śląski Okręg Wojskowy objął swoim zasięgiem 13 województw. Doszły województwa: częstochowskie, jeleniogórskie, wałbrzyskie, legnickie, leszczyńskie, kaliskie, sieradzkie i gorzowskie.
Lata 90. to okres restrukturyzacji Wojska Polskiego. W podporządkowaniu Okręgu było 5 rozwiniętych dywizji i szereg jednostek wsparcia, a liczba żołnierzy dochodziła do 100 tysięcy. W 1993, w związku z powstaniem Krakowskiego Okręgu Wojskowego, zmniejszono obszar ŚOW o województwa: katowickie i częstochowskie. Śląski Okręg Wojskowy obejmował swym zasięgiem 11 województw: gorzowskie, jeleniogórskie, kaliskie, legnickie, leszczyńskie, opolskie, poznańskie, sieradzkie, wałbrzyskie, wrocławskie, zielonogórskie.
Od 1998 Śląski Okręg Wojskowy obejmuje 9 województw: lubuskie, dolnośląskie, opolskie, śląskie, małopolskie, podkarpackie, lubelskie, świętokrzyskie i łódzkie. ŚOW to jeden z dwóch istniejących okręgów wojskowych. Obejmuje swoim obszarem 143 tys. km² powierzchni kraju. W jego granicach żyje 21 mln obywateli Rzeczypospolitej. Reorganizacja Sił Zbrojnych RP dokonana w II poł. lat 90. oraz na początku obecnej dekady XXI w. spowodowała, że rozwiązano wiele jednostek wojskowych, w tym tak zasłużone dla Wojska Polskiego jednostki operacyjne ŚOW jak: 5 Kresowa Dywizja Zmechanizowana im. Króla Bolesława Chrobrego (rozwiązana 31 grudnia 1998), 10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana w Opolu (rozwiązana 11 listopada 1999), 4 Lubuska Dywizja Zmechanizowana im. płk. Jana Kilińskiego w Krośnie Odrzańskim (rozwiązana 31 marca 2001).
Jedyną dywizją, która przetrwała okres restrukturyzacji w Śląskim Okręgu Wojskowym była 11 Lubuska Dywizja Kawalerii Pancernej im. Króla Jana III Sobieskiego, która przeszła w podporządkowanie 2 Korpusu Zmechanizowanego w Krakowie.
Przełomem rozpoczynającym nową rozdział dziejach Śląskiego Okręgu Wojskowego było wstąpienie Polski do NATO. Od momentu wstąpienia do NATO, żołnierze Okręgu brali udział w sojuszniczych ćwiczeniach i operacjach: Dynamic Response '99, Allied Effort '01, Strong Resolve i Eduring Freedom '02. Od 2000 żołnierze Okręgu, wchodząc w skład kontyngentu sił NATO w Kosowie rozpoczęli pełnienie swojej pierwszej misji wojskowej jako członkowie sojuszu.
W 2001 Okręg przekazał jednostki operacyjne koncentrując się na obronie terytorialnej. Okręg przejął zadania zabezpieczenia logistycznego, obrony terytorialnej, administracji wojskowej oraz wypełniania jakże ważnej funkcji państwa-gospodarza, co stanowiło novum w polskich Siłach Zbrojnych. W tym okresie powstały nowe jednostki wojskowe. Podjęto decyzję o utworzeniu 5 batalionów ratownictwa inżynieryjnego. Bardzo ważne miejsce w działalności Okręgu zajmują zadania logistyczne. W strukturze Okręg posiada cztery Rejonowe Bazy Materiałowe: we Wrocławiu, Nowogrodzie Bobrzańskim, Łodzi i Stawach, które zajmują się pokojowym i wojennym zaopatrywaniem jednostek własnych i sojuszniczych działających na terenie Okręgu. W marcu 2004 przyjęto w podporządkowanie Okręgu 1 Dębliński Pułk Drogowo-Mostowy oraz 10 Brygadę Logistyczną z Opola.
W okresie przebudowy Sił Zbrojnych RP, po 2001 zasadniczym zadaniem SOW było wspieranie działań bojowych prowadzonych przez wojska operacyjne, obrona przydzielonych obszarów, rejonów i obiektów, współdziałanie z układem pozamilitarnym oraz zabezpieczenie wszelkich potrzeb wojsk sojuszniczych mogących stacjonować na terytorium okręgu.
thumb|right|Odznaka pamiątkowa wydana na 60-lecie ŚOW
Skład jednostek Okręgu Stan w 1945 7 Łużycka Dywizja Piechoty 10 Sudecka Dywizja Piechoty 11 Dywizja Piechoty 13 Dywizja Piechoty 1 Korpus Pancerny (do 6 października) 1 Brygada Artylerii Ciężkiej 4 Brygada Artylerii Przeciwpancernej 1 samodzielny pułk moździerzy 1 samodzielny pułk łączności 4 samodzielny batalion łączności 7 samodzielny zmotoryzowany batalion saperów jednostki zabezpieczenia dowodzenia, szpitale, 21 komend uzupełnień.
Stan w 1985 2 Warszawska Dywizja Zmechanizowana im. gen. Henryka Dąbrowskiego (Nysa) 4 Pomorska Dywizja Zmechanizowana im. Jana Kilińskiego (Krosno Odrzańskie) 5 Saska Dywizja Pancerna im. gen. bryg. Aleksandra Waszkiewicza (Gubin) 10 Sudecka Dywizja Pancerna im. Bohaterów Armii Radzieckiej (Opole) 11 Drezdeńska Dywizja Pancerna im. Jana III Sobieskiego (Żagań) 3 Warszawska Brygada Artylerii /Rakiet Operacyjno-Taktycznych/ (Biedrusko) 5 Pomorska Brygada Artylerii Armat (Głogów) 18 Brygada Artylerii /Rakiet Operacyjno Taktycznych/ im. gen. dyw. Franciszka Jóźwiaka (Bolesławiec) 20 pułk artylerii przeciwpancernej (Pleszew) 91 Wejherowski pułk artylerii przeciwpancernej (Gniezno) 1 Warszawska Brygada Saperów (Brzeg) 4 Łużycka Brygada Saperów (Gorzów Wielkopolski) 6 pułk zabezpieczenia (Wrocław) 10 Saski pułk łączności (Wrocław) 11 Polowa Techniczna Baza Rakietowa w Skwierzynie (rozformowana 31 grudnia 1992).
Stan w 2008 3 Zamojska Brygada Obrony Terytorialnej w Zamościu (od 1996 do 2008 r.) 10 Opolska Brygada Logistyczna im. płk. Piotra Wysockiego w Opolu 14 Brygada Obrony Terytorialnej Ziemi Przemyskiej im. Hetmana Polnego Koronnego Jerzego Sebastiana Lubomirskiego w Przemyślu 22 Karpacka Brygada Piechoty Górskiej Obrony Terytorialnej w Kłodzku 3 Zamojski batalion Obrony Terytorialnej w Zamościu (od 2008 r.) 23 Śląska Brygada Artylerii w Bolesławcu (do około 1998 r.) 1 Dębliński pułk drogowo-mostowy im. Romualda Traugutta w Dęblinie 1 Batalion Ratownictwa Inżynieryjnego w Krośnie Odrzańskim 2 Brzeski batalion ratownictwa inżynieryjnego im. gen. bryg. Mieczysława Dąbkowskiego w Brzegu 3 Batalion ratownictwa inżynieryjnego im. płk. Rudolfa Matuszka w Nisku 4 Głogowski batalion ratownictwa inżynieryjnego w Głogowie 5 Dębliński batalion ratownictwa inżynieryjnego im. płk. Władysława Frączka w Dęblinie 2 batalion dowodzenia Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu 28 batalion dowozu amunicji w Skwierzynie (rozformowany 31 grudnia 2008) 22 Polowa Techniczna Baza Przeciwlotnicza w Skwierzynie (rozformowana 31 grudnia 2011) 55 batalion remontowy w Opolu 91 batalion zaopatrzenia w Komprachcicach (rozformowany 31 grudnia 2008) 97 batalion zaopatrzenia MPS w Wędrzynie (rozformowany 31 grudnia 2008) 107 batalion zaopatrzenia w Krapkowicach (rozformowany 31 grudnia 2008) 2 kompania regulacji ruchu w Oleśnicy 8 kompania rurociągów dalekosiężnych (rozformowany 31 grudnia 2008) 96 kompania transportu sprzętu ciężkiego w Oleśnicy Ośrodek Metrologii Śląskiego Okręgu Wojskowego w Oleśnicy 6 Ośrodek Przechowywania Sprzętu w Głogowie 12 Ośrodek Przechowywania Sprzętu w Nisku 3 Rejonowa Baza Materiałowa w Łodzi 5 Rejonowa Baza Materiałowa w Nowogrodzie Bobrzańskim 6 Rejonowa Baza Materiałowa we Wrocławiu 7 Rejonowa Baza Materiałowa w Stawach 2 Okręgowe Warsztaty Techniczne w Jastrzębiu 4 Okręgowe Warsztaty Techniczne w Żurawicy 9 Rejonowe Warsztaty Techniczne w Krośnie Odrzańskim 10 Rejonowe Warsztaty Techniczne w Oleśnicy 20 Rejonowe Warsztaty Techniczne w Lublinie 21 Rejonowe Warsztaty Techniczne im. Hetmana Wielkiego Koronnego Mikołaja Kamienieckiego w Rzeszowie 2 Szpital Operacji Pokojowych we Wrocławiu Wojewódzki Sztab Wojskowy w Katowicach Wojewódzki Sztab Wojskowy w Kielcach Wojewódzki Sztab Wojskowy w Krakowie Wojewódzki Sztab Wojskowy w Lublinie Wojewódzki Sztab Wojskowy w Łodzi Wojewódzki Sztab Wojskowy w Opolu Wojewódzki Sztab Wojskowy w Rzeszowie Wojewódzki Sztab Wojskowy we Wrocławiu Wojewódzki Sztab Wojskowy w Zielonej Górze Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych im. gen. dyw. Zbigniewa Ohanowicza w Żaganiu Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych im. płk. Jana Szypowskiego "Leśnika" w Nowej Dębie Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w Wędrzynie