Nowy gladiator – debiutancka powieść Walerii Marrené-Morzkowskiej, wydana w 1857 roku. Jej fragmenty opublikowała rok wcześniej „Gazeta Warszawska”.
Fabuła Wacław, polski malarz mieszkający w Rzymie, odczuwa brak natchnienia. Nie potrafi z tego powodu namalować postaci Ewy na obrazie. Wkrótce poznaje kuzynkę przyjaciela, Sylwię, która to staje się nie tylko jego modelką, ale i źródłem nowej inspiracji. Gdy obraz Ewy zostaje ukończony, Wacław zamierza porzucić dziewczynę. Sylwia dowiedziawszy się o jego intencjach i przyszłych zamiarach, niszczy namalowany obraz ku rozpaczy malarza.
Recepcja Aleksander Niewiarowski, pierwszy recenzent powieści, zwracał uwagę na manieryczne malowanie „wszystkich rysów charakteru w przydługich rozmowach i spowiadaniu się wzajemnym osób działających”Nowy gladjator. Powieść oryginalnie napisana przez p. Walerję Morzkowską, „Dziennik Literacki” 1856, nr 94, s. 319., nie uważał jednak Nowego gladiatora za powieść złąCo ciekawe, pierwsze nazwisko, z jakim skojarzyła mu się ta powieść, to... Mickiewicz: „Tytuł sam zapowiada coś męskiego, przedstawienie jakiejś walki i albo zwycięstwa, albo tragicznego, bohaterskiego upadku. Prócz tego nadaje ten tytuł dziełu charakter historyczny. Zaiste szczęśliwie pochwyciła autorka historyczne znaczenie gladiatorstwa, a myśl jej choć nie jest oryginalna, to ma tę zaletę, że jest powtórzoną po wielkim mistrzu naszym: Mickiewiczu”. Tylko czy ta opinia świadczy o powieści Morzkowskiej, czy może o samym Niewiarowskim?. Kolejny recenzent, którym był Antoni Jaksa-Marcinkowski, zwrócił uwagę na pewne podobieństwo tego utworu do Pod włoskim niebem Józefa Kraszewskiego; poza tym zarzucił jej stosowanie zużytych motywów, wtórność fabuły, a w konsekwencji papierowość całej powieści:
Jan Zachariasiewicz tonem niestroniącym od zgryźliwościRecenzja zaczyna się w następujący sposób: „Rzecz dzieje się w Rzymie. Bohater tej nowej powieści jest z powołania malarzem, imię mu Wacław, autorka dodaje że rodem z Polski; podzięka się jej należy za to objaśnienie, bobyśmy narodowości jego inaczej, z toku powieści odgadnąć nie potrafili”. podziela zdanie poprzednich recenzentów, dodatkowo jednak odmawia jej talentu, który jest „jak iluminacja z różnobarwnych ciemnego koloru lampionów. Może bawić oko, łudzić zmysły, ale nie daje czystego światła”Nasz stół redakcyjny, „Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych” 1857, nr 10, s. 6.. Inaczej Felicjan Faleński – owszem, uznaje „Nowego gladiatora” jako utwór niedojrzały, najsłabszy w dorobku Walerii, jednak nie odmawia mu doniosłości podejmowanej problematyki. Dostrzega nawet pewne pokrewieństwo z Portretem owalnym Edgara Allana Poego. Ostatecznie autor Kwiatów i kolców stwierdza:
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Bibliografia literatury polskiej. Nowy Korbut, tom 8: Romantyzm, PIW, Warszawa 1969, dostępne online: https://rcin.org.pl/dlibra/publication/80274/edition/61208.
Kategoria:Polskie powieści obyczajowe Kategoria:Powieści z 1857