Socjaldemokratyczna Partia Szwajcarii, niem. Sozialdemokratische Partei der Schweiz (SPS), fr. Parti socialiste suisse (PSS), wł. Partito Socialista Svizzero, retorom. Partida Socialdemocrata de la Svizra – szwajcarska centrolewicowa partia polityczna. Założona 21 października 1888 roku. Jest jedną z czterech dominujących partii w Szwajcarii. Ugrupowanie najbardziej lewicowe w rządzie (Radzie Federalnej).
Po wyborach w 2003 roku jest to druga co do wielkości partia w Radzie Narodowej. Jej obecnymi przedstawicielami w rządzie są: Micheline Calmy-Rey i Moritz Leuenberger. Liderem tego ugrupowania jest Christian Levrat.
Historia Ruch socjalistyczny w Szwajcarii Szwajcaria jest jednym z pierwszych krajów europejskich w których miejsce miała industrializacja kapitalistyczna, nastąpiła ona już w latach 20. i 30. XIX wieku. Na większe zakłady przemysłowe, włókiennicze powstawały w takich szwajcarskich miastach jak m.in. Genewa, Bazylea i Zurych. Robotnicy szwajcarscy poznawali poglądy socjalistów utopijnych takich jak Robert Owen, Charles Fourier czy Louis Blanc. Pierwsze stowarzyszenia robotników skupiały cudzoziemców, głównie Niemców, powstawać zaczęły też stowarzyszenia szwajcarskie.
W 1838 roku wewnątrz jednej z grup niemieckich emigrantów powstała grupa robotników pochodzenia szwajcarskiego pod nazwą Grutlivereien. Na czele Grutlivereien stanęła dwójka utopijnych socjalistów; A. Galeer oraz J.F. Becker. Grupy robotnicze początkowo nie miały charakteru ideologicznego były to kółka dyskusyjne, samokształceniowe, organizujące samopomoc robotnikówPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 314.
Rozwój ruchu socjalistycznego nastąpił w związku z powstaniem I Międzynarodówki, jednym z twórców Międzynarodówki był Becker. To właśnie w Szwajcarii odbyły się dwa kongresy ugrupowania a siedzibą Sekretariatu Międzynarodówki była Genewa. Grutlivereien nie wstąpiła do Międzynarodówki, wstąpiły do niej stowarzyszenia robotnicze emigrantów oraz kantonalne sekcje Międzynarodówki powstałe z jej inicjatywy. Kantonalne ugrupowania socjalistyczne powstały kolejno w Zurychu (1870), Genewie (1871). Ideologia szwajcarskich socjalistów była połączeniem wielu doktryn socjalistycznych m.in. Proudhona, Lassale'a, Marksa czy ideologów szwajcarskich.
W 1869 roku ruszyło pismo „Tagwacht” które to zapoczątkował twórca zuryskiej grupy socjalistów, H. Greulich. W pierwszym numerze pisma ukazał się Zarys programu i organizacji partii socjaldemokratycznej. W 1870 roku program ten stał się podstawą zjazdu robotników skupionych w większości w Międzynarodówce, w roku 1870Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 315.
Na spotkaniu tym formalnie utworzona została Szwajcarska Partia Socjaldemokratyczna. Partia jednak upadła wraz z upadkiem I Międzynarodówki. Po raz kolejny próbowano powołać partię socjalistyczną w 1877 roku. Partia pozostała na marginesie sceny politycznej. Szybciej rozwijał się ruch związkowy. W 1883 środowiska robotnicze powołały w Zurychu wspólny komitet wyborczy skupiony wokół Grutlivereien, Partii Socjaldemokratycznej oraz ruchach związkowych. W 1888 roku zwołano Kongres Robotniczy, przedstawiciele lewicy powołali na nim Socjaldemokratyczną Partię SzwajcariiPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 314-315.
Okres obu wojen światowych Partia nie przyjęła postawy zdecydowanie marksistowskiej czy rewolucyjnej. Spowodowane to było po części sytuacją w Szwajcarii która nie miała rozwiniętej klasy robotniczej a silne było drobne rzemiosło. Pierwszy program socjaldemokratów z 1888 roku postulował walkę klas i postulował rewolucję jako środek ostateczny. Za punkt odniesienia przyjmowano środki parlamentarne. Partia dość szybko przekształciła partię z reprezentującą klasę robotników w partię „ludową” (Volkspartei). W dalszym ciągu wielu mieszczan i intelektualistów uważało ruch za zbytnio rewolucyjny. Duże wpływy w późniejszych latach uzyskała frakcja marksistowska. Już w 1890 roku partia uzyskała jednego przedstawiciela w parlamencie, uzyskując 0,6% poparcia elektoratu, ten sam wynik uzyskała w 1893 rokuPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 335.
Partia posiadała kilku przedstawicieli w parlamencie a jej projekty poddawane były głosowaniu w referendachPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 316-317. W 1904 roku uchwalono program w którym akcentowano elementy rewolucyjne. Program określił Szwajcarię jako państwo klasowe. Zdaniem socjaldemokratów struktury kapitalistyczne Szwajcarii prowadziły do monopolizacji gospodarki, wyzysku oraz nędzy. Program zawierał też wzmiankę o rewolucji na wypadek represji ze strony burżuazji. Do dalszej radykalizacji lewicy doszło w czasie pierwszej wojny światowej. W 1914 roku socjaldemokraci po raz pierwszy przekroczyli granicę 10 procent poparcia.
Przedstawiciele szwajcarskiego ruchu robotniczego decyzją partii z listopada 1915 roku, brali udział w ruchu zimmerwaldzkim, jej delegaci obecni byli na konferencjach w Zimmerwaldzie i w Kientalu. W następnych latach wojny sytuacja ta uległa zmianie a partia zrewidowała swoje rewolucyjne poglądyPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 317.
Rewolucje w krajach Europy wpłynęły na sytuacje w Szwajcarii. W listopadzie 1918 roku doszło do strajku generalnego. Strajkiem przewodził komitet złożony ze związkowców i działaczy SDPS. W manifeście strajku generalnego zażądano od władz reform socjalnych, politycznych, 8-godzinnego dnia pracy, proporcjonalnych wyborów. Strajk został złamany po tym gdy rząd użył wojna, użycie przemocy przez wojsko doprowadziło do wystąpienia bardziej radykalnych tendencji na łonie socjaldemokratów a także pewnych ustępstw ze strony rządu. W sierpniu 1919 roku partia podjęła decyzję o przystąpieniu do III Międzynarodówki, decyzja została jednak odrzucona już we wrześniu w wyniku głosowania wewnątrzpartyjnego. Doprowadziło to do secesji najbardziej lewicowego skrzydło które w dniach od 5 do 6 marca 1921 oku ogłosiło utworzenie Komunistycznej Partii Szwajcarii. Przed podziałem partii w 1919 roku uzyskała ona 21,7% poparcia. W 1920 roku uchwalono nowy program socjaldemokratów, był on dość lewicowy, stawiał sobie za cel m.in. dyktaturę proletariatu i uznał system władzy rad. Był to jedyny z programów w historii partii który był stricte marksistowski.
W 1928 roku uzyskała 25,25% poparcia w wyborach do Rady Narodowej. W 1929 roku po raz pierwszy partia wystawiła swoich kandydatów do rządu.
Odejście od tendencji radykalistycznych nastąpiło w 1935 roku gdy uchwalony został dość reformistyczny program partii. Związane to było z procesami tj. demokratyzacja, rozładowanie napięć klasowych, w tej sytuacji robotnicy byli w stanie wywalczyć swoje prawa w drodze pokojowej. Reforma rządowa, która wprowadzała zasadę proporcjonalności przyniosła socjaldemokratom duży przyrost miejsc w parlamencie. Partia uzyskała kilka sukcesów w referendach. Program z 1935 roku wzywał do walki z faszyzmem a zwłaszcza nazizmem, który także i w Szwajcarii uzyskał poparcie. Nowy program odrzucił walkę klas, dyktaturę proletariatu i tezy o szybkim upadku ustroju kapitalistycznego. Partia postawiła sobie zadanie zgrupowania wszystkich warstw wyzyskiwanych w jednym froncie antykapitalistycznym. Z programu usunięto tezę o czołowej roli proletariatu. Zrezygnowano z nacjonalizacji, zastępując to żądanie, „socjalizacją” monopoli. Program uważany był za przejściowy, dotyczący aktualnych w tamtej sytuacji problemówPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 319. W latach wojny 1939–1945, socjaldemokrata został liderem komisji parlamentarnej nadzorującej pełnomocnictwa wojenne.
W 1943 roku po raz pierwszy do rządu trafili przedstawiciele socjaldemokracjiPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 318-319.
Okres powojenny Zagadnienia programowe W 1959 roku uchwalono nowy program partii. Został on zatwierdzony na zjeździe socjaldemokratów w Winterthur. Nowy program zrywał z marksizmem i doprowadził do przejścia SDPS na pozycje neoreformistyczne. Z programu zniknęła niemalże cała krytyka kapitalizmu a program skupił się na planach modyfikacji systemu. W odróżnieniu od wszystkich czterech poprzednich programów nie pojawił się tradycyjny dla partii układ: Krytyka społeczeństwa kapitalistycznego, Główne rysy ustroju socjalistycznego oraz Środki prowadzące do nowego społeczeństwa. Program zamiast tego otwiera wstęp a kończy rozdział Perspektywy i wezwania. Program przedstawił stanowisko SDPS w sprawie polityki obronnej, zagranicznej, gospodarczej, finansach, polityce kulturalnej i prawnej. Pragmatyczna wymowa programu wywołała spore zastrzeżenia uczestników zjazduPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 320.
Od 1959 roku partia przestała być partią skupiającą się na klasie robotniczej, lecz jak sama zadeklarowała stała się partią ogólnonarodową. Socjaldemokraci ogłosili że na skutek zmiany polityki z rewolucyjnej na reformistyczną, dzięki socjaldemokratom ustrój Szwajcarii stał się ustrojem przejściowym między kapitalizmem a socjalizmem. Program z 1959 roku mówił o tym że cele socjalistyczne nie zostały osiągnięte a dominujące wpływy ma kapitał prywatny dlatego walka socjaldemokratów nie została zakończona. SDPS zaakceptowała deklarację Międzynarodówki Socjalistycznej z 3 lipca 1951 roku O celach i zadaniach socjalizmu demokratycznych. Partia zadeklarowała poparcie dla jednoczenia Europy i świata w „wolną i demokratyczną federację”.
Na arenie międzynarodowej poparła uczestnictwo Szwajcarii w Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz idee rozbrojenia. W polityce obronnej SDPS opowiada się za utrzymaniem odpowiedniej siły wojskowej przy zachowaniu szczególnego dla Szwajcarii charakteru wojska. Zyski przemysłu zbrojeniowego i eksport militarny mają być kontrolowane oraz ograniczane przez rząd. W gospodarce postulowano pełne zatrudnienie, sprawiedliwy podział dochodu, wprowadzenie demokratycznych zasad kierowania gospodarką. W dziedzinie polityki socjalnej socjaldemokraci postulowali umacnianie rodziny, ochrony pracowników poprzez rozbudowę ustawodawca pracy, ochronę niezdolnych do pracy, budowę służby ochrony zdrowiaPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 321-324.
Dużą rolę odgrywają platformy wyborcze uchwalane przez SDPS co cztery lata. Precyzują one stanowisko socjaldemokratów w aktualnych kwestiach. Poprzez platformę z 1975 roku, partia sprecyzowała kilka tez programowych m.in. konieczność podporządkowania Banku Narodowego rządowi, rozszerzenia ubezpieczeń, zrównania praw emigrantów z pracownikami szwajcarskimi przy jednoczesnym ustabilizowaniu i stopniowej redukcji liczby emigrantów zatrudnionych w krajuPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 325.
SDPS na scenie politycznej kraju W latach 1944–1949 socjaldemokraci i komuniści utworzyli wspólny koalicyjny rząd kantonalny w BazyleiPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 338. W 1959 roku SDPS uzyskała dwie teki ministerialne, dla porównania po dwie teki uzyskała również partia radykałów, chadeków a jedną tekę, ludowcyPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 334. Na zjeździe partii w Bazylei w 1968 roku przedstawiciele frakcji lewicowej socjaldemokratów zażądali od kierownictwa opracowania długoletniego działaniu programu, w ramach programu z 1959 roku jednak na kierunkowanego bardziej na lewo i zawierającego postulaty o charakterze socjalistycznym. Postulat ten poparła głównie młodzież socjalistyczna we francuskojęzycznej Szwajcarii. Frakcja ponownie dała o sobie znać na zjeździe w Bernie w 1969 roku a jej przedstawiciele zyskali sobie przydomek „młodoturków”Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 337.