Kalman Segal, hebr. קלמן סגל jid. קלמן סעגאל (ur. 29 grudnia 1917 w Sanoku, zm. 18 maja 1980 w Jerozolimie) – polsko-żydowski pisarz, poeta, dziennikarz radiowy, tworzący w języku polskim i jidysz.

thumb|240px|Wizerunek Kalmana Segala podczas obchodów stulecia jego urodzin w Sanoku (2017) thumb|240px|Wydawnictwa Kalmana Segala (Sanok, 2017) Życiorys Urodził się 29 grudnia 1917 w Sanoku. Jego rodzicami byli: Ita Manaster i Leib Segal (rolnik). Dom rodzinny Segalów znajdował się w Sanoku przy ówczesnej ulicy Królewskiej 25 (pierwotnie budynek figurował pod numerem konskrypcyjnym 893).

Kalman Segal ukończył siedem klas Publicznej Szkoły Powszechnej im. Władysława Jagiełły w Sanoku. W latach 1932–1935 uczęszczał do klasy o profilu humanistycznym w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Królowej Zofii w Sanoku. Był tam w jednym oddziale szkolnym z innym późniejszym pisarzem, Marianem Pankowskim. Będąc w VI klasie w roku szkolnym 1934/1935 z dniem 21 stycznia 1935 został skreślony z listy uczniów z powodu niepłacenia czesnego. W młodości w Sanoku związał się z ruchem komunistycznym.

Po wybuchu II wojny światowej wraz z rodzicami przedostał się przez San na obszar okupowany przez ZSRR, gdzie cała rodzinę zesłano do łagru. O doświadczeniach tych lat traktowała napisana później książka zatytułowana pierwotnie Uchodźcy, która wskutek cenzury nie została wydana w okresie PRL, a ostatecznie ukazała się w 2025.

Po powrocie do Polski po wojnie i krótkim tu pobycie, wyjechał z matką (ojciec zmarł w łagrze w Bodajbo) do obozu dla uchodźców żydowskich w Linzu. Na emigracji po raz pierwszy opublikował swoje utwory literackie w czasopismach wydawanych w Austrii, takich jak „Ojfgang” i „Unterwegns”.

W 1948 wrócił do Polski z Austrii. Od marca 1949 mieszkał krótko m.in. w Sosnowcu i Chorzowie, ale ostatecznie osiedlił się w Katowicach. W Austrii pracował jako nauczyciel, w Polsce jako księgowy, a od 1952 został członkiem zespołu redakcyjnego Polskiego Radia w Katowicach, gdzie pisał liczne słuchowiska radiowe i dokonywał adaptacji tekstów literackich. W tym czasie wydał debiutancki tomik wierszy w języku jidysz pt. Lider (1952) i został członkiem-kandydatem Związku Literatów Polskich. Debiut prozatorski Segala – książka Opowiadania z zabitego miasteczka''' z 1956 roku – zapoczątkował okres jego kilkunastoletniej kariery pisarskiej, która spotykała się z dobrym odbiorem zarówno krytyków, jak i czytelników. Równolegle do polskojęzycznych tomów prozy w kraju pojawiło się także kilka ich wersji, które pisarz przełożył na język jidysz. Ponadto Segal był bardzo płodnym publicystą; jego felietony i recenzje (niektóre w ramach stałej rubryki autorskiej) regularnie zamieszczano w tytułach regionalnych (np. „Dziennik Zachodni”, „Nowiny Rzeszowskie”, „Trybuna Robotnicza”, „Trybuna Opolska”) i w periodykach ogólnopolskich („Perspektywy”, „Widnokrąg”, „Panorama”, „Przyjaciółka”), w tym także poświęconych życiu artystycznemu („Odra”, „Tygodnik Kulturalny”, „Życie Literackie”, „Kultura”). Drukowano go jednocześnie za granicą w wielu czasopismach żydowskich, były to m.in.: „Naje Welt” (Tel Awiw), „Jeruszalaimer Almanach” (Jerozolima), „Di naje prese” (Paryż), „Idisze Kultur” (Nowy Jork), „Ojfgang” (Linz), „Sowietisz hejmland” (Moskwa) i „YKUF” (Buenos Aires).

Przygnębiony kampanią antysemicką zainicjowaną przez Gomułkę w Marcu 1968, w listopadzie 1969 Kalman Segal wyemigrował na znak protestu i solidarności z Polski do Izraela. Spędził tam ostatnią dekadę swojego życia, pracując dla radia Kol Israel i pisząc recenzje do czasopism artystycznych. Wydał również kilka tomów wierszy i prozy w języku jidysz i autoryzował przekłady na język hebrajski.

Tematyka polskojęzycznych utworów Segala w dużej mierze wiąże się ze wspomnieniami z okresu dzieciństwa spędzonego w Sanoku: obejmują one wątki autobiograficzne i ukazują specyfikę życia na polsko-żydowsko-ukraińskim pograniczu kulturowym. Wspomnienia te opisane są zwłaszcza w tomach Kochankowie w Sodomie, Opowiadania z zabitego miasteczka, Nad dziwną rzeką Sambation, Dolina zielonej pszenicy, Kij i kadzidło, Przygoda w miasteczku i Miłość o zmierzchu. Inne tomy prozatorskie poruszają także tematykę współczesną, a ich różnorodność stylistyczna dowodzi wszechstronnego warsztatu pisarskiego Segala.

Upamiętnienie thumb|240px|Ławeczka z tabliczką upamiętniającą Kalmana Segala na rynku w Sanoku thumb|240px|Dąb szypułkowy „Kalman” przy budynku dawnego Państwowego Gimnazjum w Sanoku W Sanoku przed kamienicą przy Rynku 14 została ustanowiona ławeczka pamięci Kalmana Segala, odsłonięta w październiku 2007. 21 czerwca 2014 na fasadzie budynku Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku została odsłonięta tablica upamiętniająca trzech absolwentów tego gimnazjum, którymi byli literaci trzech narodowości: Ukrainiec Bohdan Ihor Antonycz (1909–1937), Żyd Kalman Segal (1917–1980) i Polak Marian Pankowski (1919–2011). Tablica została umieszczona przy wejściu do budynku i odsłonięta 21 czerwca 2014 podczas Światowego Zjazdu Sanoczan. Inskrypcja głosi: Pamięci wybitnych literatów, wychowanków Gimnazjum Męskiego im. Królowej Zofii w Sanoku w okresie międzywojennego dwudziestolecia reprezentujących trzy narodowości tworzące ówczesną społeczność naszego Miasta: Bohdana Ihora Antonycza 1909–1937, Kalmana Segala 1917–1980, Mariana Pankowskiego 1919–2011. Sanok, 21 czerwca 2014 – Światowy Zjazd Sanoczan. Ponadto przy szkole zasadzono trzy dęby szypułkowe honorujące tych pisarzy, w tym drzewo nazwane „Kalman”.

W czerwcu 2017 roku rozpoczęto cykl wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych upamiętniających setną rocznicę urodzin pisarza.

Twórczość W języku polskim Opowiadania z zabitego miasteczka (luty 1956, Wydawnictwo „Iskry”) Ziemia jest dla wszystkich (marzec 1956, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza) Nad dziwną rzeką Sambation (1957, Wydawnictwo „Iskry”) Ludzie z jamy (1957, Wydawnictwo „Iskry”) Rzeczy ludzkie (1958, Wydawnictwo „Śląsk”) Ulepiony z gliny (1959, Wydawnictwo „Śląsk”) Kij i kadzidło (1961, Wydawnictwo „Śląsk”) Na wyspie (1961, Wydawnictwo „Śląsk”) Miłość o zmierzchu (1962, Wydawnictwo „Śląsk”) Morderca musi umrzeć (1963, Wydawnictwo „Śląsk”) Dolina zielonej pszenicy (1964, Wydawnictwo „Śląsk”) Przygoda w miasteczku (1965, Wydawnictwo „Iskry”) Kochankowie w Sodomie (1966, Wydawnictwo „Śląsk”) Śmierć archiwariusza (1967, Państwowy Instytut Wydawniczy) Świat pełen racji (1967, Wydawnictwo „Śląsk”) Dziewczyna z Sorrento (1968, Wydawnictwo „Śląsk”) Skojarzeni (1968, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”) Joanna i marynarz (1969, Wydawnictwo „Śląsk”) Jeszcze żyjemy (2020, Wydawnictwo „Austeria”, ISBN 978-83-7866-370-6; redakcja merytoryczna i przedmowa: Tomasz Chomiszczak) Nadzieja prowadzi do Itaki (2025, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, ISBN 978-83-8183-295-3; opracowanie i przedmowa: Agnieszka Jankowska)

W języku jidysz Lider (1952) Cu majn najer hejm (1953) Friling baj majn tir (1955) Szejd-weng (1962) A sztetl bajm Son (1965) Der tajwl in sztetl (1967) Alejnkejt (1977) Gezegenung (1979) Wu szmeterlingn szwebn (1981)

Przypisy

Literatura przedmiotu

Tomasz Korzeniowski. Kalman Segal: bibliografia''. Sanok, 1989.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Autorzy objęci zapisem cenzury w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Sanoku Kategoria:Pisarze związani z Chorzowem Kategoria:Pisarze związani z Katowicami Kategoria:Pisarze związani z Sanokiem Kategoria:Pisarze związani z Sosnowcem Kategoria:Polscy dziennikarze radiowi Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy zesłańcy na Kołymę Kategoria:Więźniowie radzieckich łagrów Kategoria:Polscy zesłańcy w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Pisarze jidysz Kategoria:Uczniowie Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku Kategoria:Urodzeni w 1917 Kategoria:Zmarli w 1980 Kategoria:Żydzi związani z Sanokiem