Janina Marcinkowa (ur. 14 grudnia 1920 w Cieszynie, zm. 18 grudnia 1999 tamże) – polska etnografka, choreografka, pedagog, Honorowa Obywatelka Miasta Cieszyna. Badaczka folkloru tanecznego, znana przede wszystkim z badań nad tańcami regionu Śląska Cieszyńskiego, animatorka życia kulturalnego. Zajmowała się strojem regionalnym (np. haftem na żywotkach). Współtwórczyni i wieloletnia choreografka Zespołu Pieśni i Tańca Ziemi Cieszyńskiej im. J. Marcinkowej.
Życiorys Młodość i wykształcenie Córka Jerzego Olszana (właśc. Samiec) i Zofii z d. Firla, obojga ewangelików. Janina wychowała się w Cieszynie, gdzie ukończyła lokalne gimnazjum. Już jako mężatka pobierała w czasie okupacji lekcje tańca scenicznego w Krakowie. W latach 1948–1951 uczęszczała do Państwowego Ogniska Choreograficznego w Bielsku-Białej, prowadzonego przez Elwirę Kamińską. W latach 1960–1965 była słuchaczką studium Tanecznego przy Ministerstwie Kultury i Sztuki oraz Studium Kinetografii Labana u prof. Roderyka Lange, uzyskując uprawnienia pedagogiczne. W 1962 r. rozpoczęła studia etnograficzne na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego, które ukończyła w 1967, broniąc pracę magisterską pt. „Tradycyjne tańce Beskidu Śląskiego”.
Działalność artystyczno-oświatowa W 1950 rozpoczęła pracę jako choreografka w małym zespole tanecznym w Cieszynie, który w 1953 przekształcił się w Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Cieszyńskiej. Była współtwórczynią licznych widowisk folklorystycznych, współpracowała z wieloma zespołami ludowymi w Polsce (m.in. Śląsk i Mazowsze) oraz za granicą (m.in. w Stanach Zjednoczonych i Zaolziu). Opracowywała choreografię do widowisk telewizyjnych, teatralnych i filmów fabularnych. Prowadziła badania terenowe nad tańcami ludowymi. W czasie swojej działalności zawodowej opublikowała kilka książek i wiele artykułów. Była wykładowczynią kinetografii i tańców śląskich na Studium Tanecznym przy ówczesnym Departamencie Amatorskiego Ruchu Artystycznego Ministerstwa Kultury i Sztuki. Organizowała i prowadziła kursy oraz warsztaty m.in. na kierunku etnologii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie, zasiadała w jury festiwali. W zespole Marcinkowa pracowała do emerytury.
Zmarła 18 grudnia 1999 w Cieszynie, została pochowana na miejscowym cmentarzu ewangelickim. Po śmierci Janiny Marcinkowej zespół Pieśni i Tańca Ziemi Cieszyńskiej przyjął ją jako swoją patronkę. mały|portret Janiny Marcinkowej, Ludwik Konarzewski, 1943 r.
Życie prywatne W 1938 wyszła za mąż za urzędnika magistratu Kazimierza Marcinka, z którym miała czwórkę dzieci: Krystynę Sobczyńską (etnografkę), Zofię Marcinek (choreografkę), Janusza Marcinka i Annę Marcinek-Kępę (choreografkę). Janina z rodziną mieszkała w Cieszynie w domu ciotki męża – Stefanii Michejdowej, córki dr. Józefa Zaleskiego, żony burmistrza Cieszyna Władysława Michejdy.
Wybrane publikacje Marcinkowa J., Sobczyńska K., Folklor taneczny Beskidu Śląskiego, CPARA, Warszawa 1969 Marcinkowa J., Tańce ludowe Zagłębia Dąbrowskiego, Ziemia Będzińska, t. 4, s. 238-256, Będzin 1972 Marcinkowa J., Sobczyńska K., Pieśni, taniec i obrzędy Górnego Śląska, COMUK, Warszawa 1973 Marcinkowa J., Folklor taneczny regionu cieszyńskiego, w: Z zagadnień folkloru muzycznego na Śląsku Cieszyńskim, Prace naukowe UŚ, nr 141, s. 37-48, Katowice 1977 Marcinkowa J., Dances from Cieszyn, kinetograms and music, Documentary Dances Materials nr 4, Centre for Dance Studies, Jersey 1978 Marcinkowa J., Sobczyńska K., Byszewski W., Folklor Zagłębia Dąbrowskiego, COMUK, Warszawa 1983 Marcinkowa J., Tradycyjne tańce Pogórza i Beskidu Cieszyńskiego, "Górnośląski Almanach Muzyczny", s. 67-82, Katowice 1988 Marcinkowa J., Tańce Beskidu i Pogórza Cieszyńskiego, Centrum Animacji Kultury, Warszawa 1996 Marcinkowa J., Kozoka bych tańcowała, w: Daniel Kadłubiec z zespołem, Płyniesz Olzo, Monografia Kultury Ludowej Śląska Cieszyńskiego, s. 147-163, Czeski Cieszyn 2016
Filmografia 1959: Goiczek – choreografia do widowiska telewizyjnego 1961: U nas hań downi – choreografia do widowiska telewizyjnego 1962,1963: Niedzielna biesiada – choreografia do widowiska telewizyjnego 1964: Noc świętojańska – choreografia do widowiska telewizyjnego 1964: Andrzejki – choreografia do widowiska telewizyjnego 1965: Śląski kulig zapustowy – choreografia do widowiska telewizyjnego 1966: Sobótki, choreografia do filmu, reż. Paweł Komorowski 1969: Sól ziemi czarnej, choreografia do filmu, reż. Kazimierz Kutz 1969: U Bregółów na Zawodziu, program cykliczny – choreografia 1970: Rolnikom Opolszczyzny taniec i pieśń – choreografia do widowiska telewizyjnego 1971, 1973, 1974, 1975: Z teki folklorystycznej Adolfa Dygacza – choreografia do czterech programów telewizyjnych 1974: W Cieszynie na rynku, program emitowany w TVP i TV CSRS – choreografia 1974: Program okolicznościowy z okazji Święta Trybuny Robotniczej – choreografia 1974: Górnicze Święto, program realizowany przez telewizję szwajcarską dla UNESCO 1975: Z najlepszymi życzeniami – choreografia do widowiska telewizyjnego Tańce polskie – śladami O. Kolberga – Beskid Śląski, TV Katatowice – opracowanie i prowadzenie Tańce polskie – śladami O. Kolberga – Cieszyn – opracowanie i prowadzenie
Nagrody i wyróżnienia alt=Janina Marcinkowa, Złota Cieszynianka|mały|Janina Marcinkowa, laureatka nagrody honorowej Srebrnej i Złotej Cieszynianki przyznanej w 1999 r. Nagroda im. Oskara Kolberga (1989) Nagroda im. Karola Miarki (1999) Laur Srebrnej i Złotej Cieszynianki (listopad 1999) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (grudzień 1999 – pośmiertnie) Wyróżniona na Uliczce Cieszyńskich Kobiet (wrzesień 2010 – pośmiertnie) Tytuł „Honorowy Obywatel Miasta Cieszyna” (25 czerwca 2020 – pośmiertnie)
Upamiętnienie W 2010 została uhonorowana lampą umieszczoną na Uliczce Cieszyńskich Kobiet.
Przypisy
Bibliografia Stanieczek E., Janina Marcinkowa a folkloryzm na Śląsku Cieszyńskim, praca magisterska pod opieką prof. D. Kadłubca, UŚ, Filia Cieszyn 1995 Budzik K., Janina Marcinkowa, sylwetka badaczki, choreografa, pedagoga, [w:] Biuletyn Polskiego Towarzystwa Etnochoreologicznego nr 7, s. 10-19, Warszawa 1996 Sikora J., Cieszyniacy pożegnali Janinę Marcinkową, Gazeta Ewangelicka, nr 2(22), Cieszyn 1999 Kaszper K., Owięzioka czas zacząć, w: Zioła na kamieniu albo Cieszyniaków poczet własny, s. 39-52, Czeski Cieszyn 1999 Kłosowska A., Janina Marcinkowa – działalność naukowa, społeczna i pedagogiczno-artystyczna, praca magisterska pod kierunkiem prof. I. Bukowskiej-Floreńskiej, UŚ, Filia Cieszyn 1999 Kozłowiecka Z., Marcinkowa Janina, w: Encyklopedia Britannica, Edycja Polska, tom 25, s. 218-219, Wyd. Kurpisz, Poznań 2001 Sobczyńska K., Janina Marcinkowa, [w:] E. Fryś-Pietraszkowa, A. Spiss, Etnografowie i ludoznawcy polscy: sylwetki, szkice biograficzne, t. 2, s. 202-204, Wrocław-Kraków 2007 Magiera W., Cieszyński szlak kobiet, s. 86-92, Czeski Cieszyn 2010 Magiera W., Przetańczyła swoje zdrowie, w: Kalendarz Beskidzki, s. 124-129, Bielsko-Biała 2021
Linki zewnętrzne Wesele po naszymu, choreografia Janina Marcinkowa Filmowa Kronika Kobiet – Janina Marcinkowa Zostanie nadany kolejny tytuł Honorowego Obywatela Miasta – Janina Marcinkowa Vademecum współczesnych twórców kultury i zespołów artystycznych powiatu cieszyńskiego
Kategoria:Honorowi obywatele Cieszyna Kategoria:Ludzie urodzeni w Cieszynie Kategoria:Ludzie związani z Cieszynem Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelickim przy ul. Bielskiej w Cieszynie Kategoria:Polscy etnografowie Kategoria:Polscy choreografowie Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Urodzeni w 1920 Kategoria:Zmarli w 1999