Międzynarodowy transport morski – zespół czynności związanych z wszelką eksploatacją statku morskiego zdatnego do wykonywania bezpośrednio transportu (pokonywania przestrzeni lub dokonywania zmiany położenia rzeczy lub osób). Międzynarodowy transport morski obejmuje zarówno przemieszczanie się rzeczy lub osób z miejsca na miejsce, jak i wszelkie działania bezpośrednio wspierające i uzupełniające, a także działania przyczyniające się do poprawy warunków i bezpieczeństwa ludzi, ładunku oraz samego statku. Międzynarodowy transport morski odbywa się drogą morską w części lub w całości poza granicami lądowymi danego państwa. Transport może być wykonywany w celach zarobkowych, jak i na użytek własny.
Do czynności bezpośrednio wspierających i uzupełniających transport morski należą:Główny Urząd Statystyczny: Szczegółowy opis kodów usług do badania realizowanego na formularzach DNU-K i DNU-R (2019 r.).
usługi świadczone w zakresie eksploatacji portów, nabrzeży, doków, mol oraz inne usługi związane z obsługą obiektów terminali morskich, wliczając w to usługi świadczone przez terminale pasażerskie w związku ze świadczeniem usług transportu morskiego; usługi świadczone przez śluzy wodne oraz dźwigi dla łodzi; pilotowanie, pomoc nawigacyjna oraz kontrola ruchu; ratownictwo wodne i ściąganie z mielizn; usługi wspomagające transport morski bezpośrednio związane z eksploatacją statków, gdzie indziej niesklasyfikowane oraz niezwiązane bezpośrednio z eksploatacją statków; holowanie i pchanie środków transportu morskiego; usługi holowania urządzeń wiertniczych, żurawi pływających, pogłębiarek, pław, kadłubów oraz statków niekompletnych.
Rodzaje statków wykonujących międzynarodowy transport morski Międzynarodowy transport morski jest wykonywany przez statki, to znaczy przez wszelkie urządzenia pływające, nie wyłączając urządzeń bezwypornościowych i wodnosamolotów, używanych lub nadających się do użytku jako środek transportu wodnegoKonwencja w sprawie międzynarodowych przepisów o zapobieganiu zderzeniom na morzu, Londyn, 1972, ratyfikowana przez Polskę ustawą w 1977 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 15, poz. 61 i 62) z późniejszymi zmianami..
Statki wykonujące międzynarodowy transport morski w ujęciu polskiego Kodeksu MorskiegoUstawa z dnia 18 września 2001 r. Kodeks morski (Dz. U. 2001 Nr 138, poz. 1545). statki handlowe przeznaczone lub używane do prowadzenia działalności gospodarczej – są to statki wykorzystywane nie tylko do przewozu ładunków lub pasażerów, lecz również do rybołówstwa morskiego lub pozyskiwania innych zasobów morza, holowania, ratownictwa morskiego, wydobywania mienia zatopionego w morzu, pozyskiwania zasobów mineralnych dna morskiego oraz zasobów znajdującego się pod nim wnętrza Ziemi (art. 3 § 2 k.m.); statki używane do celów naukowo-badawczych, sportowych lub rekreacyjnych (art. 4 i 4a k.m.); statki pełniące specjalną służbę państwową – do tej kategorii należą: statki hydrauliczne, dozorcze, pożarnicze, telekomunikacyjne, celne, sanitarne, szkolne, pilotowe, statki używane wyłącznie do ratowania życia na morzu lub łamania lodów (art. 5 k.m.); jednostki pływające Marynarki Wojennej, Straży Granicznej oraz Policji (art. 6 k.m.).
Podział statków wykonujących transport międzynarodowy ze względu na ich typDNV GL AS RULES FOR CLASSIFICATION. Ships. Edition January 2017. Part 1 General regulations. Chapter 2 Class notations. Statki specjalne wykonujące międzynarodowy transport morski. Ich przykładami są + Typy statków wykonujących transport międzynarodowy (na podstawie przepisów klasyfikacyjnych Polskiego Rejestru Statków)Przepisy klasyfikacji i budowy statków morskich Polskiego rejestru Statków, opracowane i wydane przez Polski Rejestr Statków S.A. Załącznik nr 2.mały|207x207px1. Masowiec (bulk/ ore carrier)
Jest to rodzaj statku, który przewozi ładunki luzem w ilościach masowych. Ładunek przewożony na takich statkach jest ładunkiem sypkim, tj. bez specjalnego opakowania, takim jak ziarna zbóż, węgiel, cement, rudy metali itp. Można wyróżnić: konwencjonalne masowce (conventional bulker), usprzętowione masowce (geared bulker), nieusprzętowione masowce (gearless bulker), samowyładowcze masowce (self-discharging bulker), jeziorowce (lakers) czy BIBO (bulk in bags out), pakujące towar (zazwyczaj cukier) na burcie. Poza ładunkiem masowce przewożą również załogę, wyposażenie oraz sporadycznie pasażerów.mały2. Kontenerowiec (container ship)
Jest to statek skonstruowany technologicznie do przewozu ładunku w pojemnikach o zunifikowanych rozmiarach i konstrukcji (kontenery). Rodzaje statków kontenerowych według ich wielkości to: Panamax, Suezmax, Post-Panamax, Post Suezmax, Post-Malaccamax. Kontenerowce-chłodnie (refrigerated container ships) przewożą ładunki głównie w kontenerach chłodniczych. Poza ładunkiem kontenerowce przewożą również załogę, wyposażenie oraz sporadycznie pasażerów.mały 3. Statek Ro-Ro (Roll-on Roll-Off ships)
Statki typu Ro-Ro są używane do przewozu tzw. ładunków na kołach. Można wśród nich wyróżnić: samochodowce PCC (Pure Car Carrier), Pure Car and Truck Carrier (PCTC), statki ConRo (Container Ro-Ro), drobnicowce Ro-Ro (General Cargo Ro-Ro, GenRo), RoPax, Complete RoRo. Poza wyżej wymienionymi typami ładunków przewożą one także załogę, wyposażenie oraz sporadycznie pasażerów.mały 4. Zbiornikowiec (tanker ship)
Jest to specjalistyczny statek do przewożenia dużej ilości ładunków płynnych. Zbiornikowce dzielą się na różne podtypy w zależności od rodzaju przewożonego ładunku. Głównymi podtypami zbiornikowców są:
tankowce (oil tanker, crude oil carrier): przewożą głównie ropę naftową i jej surowe produkty uboczne; chemikaliowce (chemical carrier): typy tankowców przeznaczone do przewozu luzem chemikaliów; produktowce (product carrier): typy tankowców przeznaczone do przewozu luzem produktów rafineryjnych ropy naftowej; gazowce (liquified gas carriers): statki przeznaczone do masowego transportu LPG, LNG lub skroplonych gazów chemicznych; inne typy zbiornikowców: zbiornikowce do soków, wina, zintegrowane zestawy holownicze itp.
Ze względu na wielkość, zbiornikowce są klasyfikowane jako: VLCC, ULCC, Panamax, Aframax, Suezmax, Capesize, Handymax, Lighter, Handy. Poza ładunkiem opisanym powyżej przewożą one także załogę, wyposażenie oraz sporadycznie pasażerów.mały5. Pogłębiarka (dredger)
Jest to statek wyposażony w narzędzia wykopowe, służące do usuwania piasku i innych rodzajów osadów z dna morskiego. Pogłębianie jest czynnością wydobywczą, zwykle wykonywaną pod wodą, w płytkich morzach lub na obszarach słodkowodnych, w celu zebrania osadów dennych, budowy konstrukcji nawodnych, poszerzenia i pogłębienia torów wodnych dla innych jednostek. Wykorzystywane są też w górnictwie głębinowym i pracach offshore na wodach międzynarodowych. Pogłębiarki dzieli się głównie na dwa typy: mechaniczne i hydrauliczne. Ich podstawową funkcją jest transport urobku z dna na statek do przewozu ładunków masowych lub bezpośrednio do akwenu jego składowania. Poza ładunkiem, składowanym częściowo na burcie, pogłębiarki przewożą również załogę i wyposażenie.mały 6. Statek poławiający / rybacki (fishing vessel)
Jest to statek używany do rekreacyjnego lub komercyjnego rybołówstwa morskiego. Statki rybackie dzielą się głównie na dwa typy – trawlery (trawlers) i statki do połowów okrężnicą (sejnerem – purse seiners). Trawler rybacki, znany również jako dragger, jest komercyjnym statkiem rybackim przeznaczonym do obsługi włoków rybackich. Poławianie włokiem to metoda polegająca na aktywnym ciągnięciu sieci w kształcie włoka za jednym lub kilkoma trawlerami. Poławianie okrężnicą jest natomiast metodą statyczną polegającą na otoczeniu siecią ławicy ryb. Do statków rybackich zalicza się także przetwórnie (factory ship): duże statki oceaniczne z urządzeniami pokładowymi do przetwarzania i zamrażania złowionych ryb. Poza ładunkiem, który stanowią ryby i owoce morza, statki rybackie przewożą także załogę, wyposażenie oraz sporadycznie pasażerów.mały7. Holowniki (tugs) Są to statki, które wspomagają inne jednostki (także takie pozbawione własnego napędu) w manewrowaniu, pchając je lub ciągnąc; czynności podejmowane w związku z holowaniem niejednokrotnie mogą przybrać postać transportu drogą morską, np. podczas udzielania przez statek siły pociągowej drugiemu statkowi lub innemu obiektowi celem przesunięcia go po powierzchni wody.mały8. Tendry (ship’s tender) To statki używane do obsługi lub wsparcia innych statków lub łodzi; zazwyczaj transportują ludzi lub zaopatrzenie na brzeg lub na inny statek; mniejsze statki mogą również mieć pomocnicze łodzie – „tendry”, zwykle nazywane pontonami, bajbotami lub bąkami.mały9. Statki pilotowe (pilot vessels) Statki te służą do transportu pilotów portowych i morskich.mały10. Kablowce (cable layers) Statki do układania kabli na dnie morskim, transportują rury/kable, przemieszczają się w trakcie procesu ich układania, przewożą zaopatrzenie i pasażerów; marynarze wykonujący pracę na tego rodzaju statkach mogą zostać objęci tzw. systemem DIS (system zwalniający właścicieli statków z podatku dochodowego i składek na ubezpieczenie społeczne marynarzy pracujących na pokładzie kwalifikowalnych statków, jako że statki te są eksploatowane w takim samym zakresie, co statki wykonujące typowy transport morski); kablowce są specjalistycznymi statkami morskimi określanymi jako other cargo ship (tj. inne przewożące ładunek) i muszą być poddawane takim samym kontrolom technicznym i kontrolom bezpieczeństwa, co statki przeznaczone do innego transportu morskiego.mały11. Statek do układania rurociągów podmorskich (pipe layers) Statki do układania rurociągów na dnie morskim są eksploatowane w takim samym zakresie jak cable layers (kablowce).mały12. Statki dźwignicowe (heavy lift) Statki te dostosowane są do podnoszenia na morzu dużych ciężarów i transportowania ich między portami, np. w trakcie prac ratowniczych oraz do przewozu i wodowania platform morskich. Statki te budowane są jako jedno lub dwukadłubowe. Zgodnie z § 429 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu zakładów górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi, „jeżeli za pomocą urządzenia dźwigowego mają być transportowani ludzie na morską jednostkę lub z niej, kierownik morskiej jednostki opracowuje instrukcję określającą szczegółowe warunki bezpieczeństwa, obowiązujące przy wykonywaniu tych czynności”.13. Statki badawcze (research vessels) Są to specjalne typy statków klasyfikowane jako other cargo (inne przewożące ładunek) wykorzystywane do prowadzenia różnorodnych badań na morzu, przewożenia specjalistycznych ładunków, sprzętów, danych, oraz do przewożenia specjalistycznego personelu np. geologów, geofizyków czy badaczy ssaków morskich, którzy znajdują się na statku w charakterze pasażerów Jedne z najpopularniejszych typów statków badawczych to statki sejsmiczne, hydrograficzne, oceanograficzne, polarne, statki badawczo-poszukiwawcze (czyli statki offshorowe, zwane potocznie sejsmikami).mały|155x155px mały|153x153px14. Statki ratownicze i ratunkowe (salvage vessels, SAR ships) Są to statki zaangażowane w odzyskiwanie utraconego mienia na morzu i akcje ratownicze.mały15. Statki latarniowe/ latarniowce (lighthouse ships) Są to statki, które zastępują latarnie morskie; są używane na wodach, które są zbyt głębokie lub w inny sposób nieodpowiednie do budowy stałych latarni morskich lub zastąpienia ich pławami.mały16. Statki do przewozu drewna (timber carriers)mały17. Statki do przewozu zwierząt (livestock carriers)mały18. Lodołamacze (Icebreaker vessels) Są statki umożliwiające żeglugę w lodach innym jednostkom.
Statki typu offshore wykonujące morski transport międzynarodowy.