Mecz o mistrzostwo świataw szachach 2021130px134px uczestnicyMagnus CarlsenJan Niepomniaszczi narodowość22px Rosja statusobrońca tytułupretendent data urodzenia30 listopada 199014 lipca 1990 ranking2856 (nr 1)2782 (nr 5) wynik meczu 7½ 3½ 20182023 Rozgrywany był od 26 listopada 2021Dubaj, Zjednoczone Emiraty Arabskie Mecz szachowy o tytuł indywidualnego mistrza świata, rozegrany pomiędzy broniącym tytułu Magnusem Carlsenem z Norwegii a pretendentem Janem Niepomniaszczim z Rosji w dniach 26 listopada – 10 grudnia 2021 roku w Dubaju. Carlsen przystąpił do rywalizacji jako panujący od 2013 roku mistrz świata, natomiast Niepomniaszczi prawo udziału zdobył jako zwycięzca turnieju pretendentów, który odbył się w marcu 2020 i kwietniu 2021 w Jekaterynburgu. Mecz zakończył się zwycięstwem Carlsena, który tym samym obronił tytuł, w stosunku 7½ do 3½.
Wyłonienie pretendenta Mecze o mistrzostwo świata w szachach organizowane są przez Międzynarodową Federację Szachową. Odbywają się według formuły bezpośredniego pojedynku pomiędzy panującym mistrzem a aspirującym do tego tytułu pretendentem, zwycięzcą oficjalnego turnieju pretendentów. Magnus Carlsen zdobył swój tytuł w 2013 roku, kiedy to najpierw zwyciężył w turnieju pretendentów, a następnie w meczu mistrzowskim pokonał Viswanathana Ananda z Indii wynikiem 6½: 3½. Rok później w meczu rewanżowym Carlsen obronił tytuł wygrywając 6½: 4½. W 2016 roku obronił tytuł po raz kolejny, pokonując po dogrywce Siergieja Kariakina 9 : 7. W 2018 po raz trzeci obronił tytuł, pokonując po dogrywce Fabiano Caruanę 9 : 6.
Turniej pretendentów, który wyłonił kolejnego meczowego rywala dla Carlsena, odbył się w dniach od 17 do 26 marca 2020 oraz od 19 do 28 kwietnia 2021 w Jekaterynburgu z udziałem 8 zawodników. Uczestnikami turnieju zostali: pokonany w poprzednim meczu o mistrzostwo świata (Fabiano Caruana), dwaj finaliści Szachowego Pucharu Świata z 2019 roku (Teymur Radjabov oraz Ding Liren), dwóch najlepszych graczy cyklu Grand Prix 2019 (Aleksander Griszczuk oraz Jan Niepomniaszczi), dwóch zawodników z najwyższym uśrednionym rankingiem za 2019 rok (Anisz Giri oraz, w zastępstwie za Radjabova który się wycofał z turnieju, Maxime Vachier-Lagrave), zwycięzca turnieju szachowego Grand Swiss z 2019 roku (Wang Hao), a także jeden gracz z dziką kartą przyznaną przez organizatorów (Kiriłł Aleksiejenko).
Rywalizacja w turnieju pretendentów odbyła się systemem dwukołowym, każdy uczestnik grał z każdym z przeciwników dwukrotnie – raz kolorem białym, a raz czarnym. Zdobywca największej liczby punktów uzyskał prawo do gry w meczu o mistrzostwo świata z Magnusem Carlsenem. Został nim Jan Niepomniaszczi z wynikiem 8½ p. z 14 partii.
+ Turniej pretendentów 2020–2021 Poz. Zawodnik Ranking Wyniki Punkty Bezpośr.pojedynki NEP MVL GIR CAR LIR GRI ALE HAO 1 Jan Niepomniaszczi 2774 – ½ 0 ½ 1 ½ ½ 1 0 ½ ½ 1 ½ 1 1 8½ 2 Maxime Vachier-Lagrave 2767 1 ½ – ½ ½ ½ 0 1 ½ ½ 0 1 ½ 1 ½ 8 3 Anisz Giri 2763 0 ½ ½ ½ – ½ 1 1 ½ ½ 0 0 1 1 ½ 7½ 1½ 4 Fabiano Caruana 2842 ½ ½ 1 ½ 0 ½ – ½ 0 ½ ½ 1 ½ ½ 1 7½ ½ 5 Ding Liren 2805 1 0 ½ 0 ½ 0 1 ½ – 1 ½ ½ 1 0 ½ 7 1½ 6 Aleksandr Griszczuk 2777 ½ ½ 1 ½ 1 ½ ½ ½ ½ 0 – ½ 0 ½ ½ 7 ½ 7 Kiriłł Aleksiejenko 2698 ½ 0 ½ 0 0 1 ½ 0 0 ½ 1 ½ – ½ ½ 5½ 8 Wang Hao 2762 0 0 ½ 0 ½ 0 0 ½ ½ 1 ½ ½ ½ ½ – 5
Zasady regulaminowe meczu Pojedynek według regulaminu rozgrywany był na dystansie czternastu partii z czasem 120 minut dla zawodnika na wykonanie pierwszych 40 posunięć w partii, następnie z dodatkowymi 60 minutami na kolejne 20 ruchów, a później jeszcze z dalszymi 15 minutami na dokończenie partii. Dodatkowo zawodnicy od 61 ruchu otrzymywali po 30 sekund za każdy ruch. Zwycięzcą zostawał ten, kto uzyska 7,5 punktu. W przypadku remisu po czternastu partiach następuje dogrywka.
W I etapie dogrywki przewidywane były cztery dodatkowe partie szachów szybkich, z tempem 25 minut na partię oraz bonus w postaci 10 sekund po każdym wykonanym ruchu. W przypadku i tutaj remisowego wyniku rozegrany zostanie II etap - rywalizacja w maksymalnie 5 dwupartiowych meczach w szachach błyskawicznych, z czasem po 5 minut na partię i 3 sekundami bonifikaty za posunięcie. Jeżeli i to nie przyniosłoby rozstrzygnięcia III etap przewidywał jedną partię w systemie armagedon, w którym gracz grający białymi będzie miał 5 minut na grę, a grający czarnymi 4 minuty, plus dodatkowe 2 sekundy za każdy wykonany ruch od 61 ruchu włącznie. Zwycięzca wygrywa mecz, a jeżeli i w tej decydującej rozgrywce także dojdzie do remisu, zwycięzcą w meczu ogłoszony zostaje gracz grający czarnymi (z powodu posiadania krótszego czasu na grę).
Przebieg meczu Partia Data Niepomniaszczi Carlsen ECO Pos. Wynik w meczu Zapis1 26 listopada ½ ½ C88 45 remis ½ – ½ https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=21222962 27 listopada ½ ½ E06 58 remis 1 – 1 https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=21227553 28 listopada ½ ½ C88 41 remis 1½ – 1½ https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=21241304 30 listopada ½ ½ C42 33 remis 2 – 2 https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=21271555 1 grudnia ½ ½ C88 43 remis 2½ – 2½ https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=21271576 3 grudnia 0 1 D02 136 Carlsen prowadzi 3½ – 2½ https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=21273737 4 grudnia ½ ½ C88 41 Carlsen prowadzi 4 – 3 https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=21345338 5 grudnia 0 1 C43 46 Carlsen prowadzi 5 – 3 https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=21350569 7 grudnia 0 1 A13 39 Carlsen prowadzi 6 – 3 https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=213579210 8 grudnia ½ ½ C42 41 Carlsen prowadzi 6½ – 3½ https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=213600511 10 grudnia 0 1 C53 49 Carlsen wygrywa 7½ – 3½ https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=2136417
Zapisy partii Partia nr 1 1. Niepomniaszczi – Carlsen, partia hiszpańska, wariant zamknięty, system przeciwko ataku marshalla 8.h3 (C88) 1. e4 e5 2. Sf3 Sc6 3. Gb5 a6 4. Ga4 Sf6 5. O-O Ge7 6. We1 b5 7. Gb3 O-O 8. h3 Sa5 9. Sxe5 Sxb3 10. axb3 Gb7 11. d3 d5 12. exd5 Hxd5 13. Hf3 Gd6 14. Kf1 Wfb8 15. Hxd5 Sxd5 16. Gd2 c5 17. Sf3 Wd8 18. Sc3 Sb4 19. Wec1 Wac8 20. Se2 Sc6 21. Ge3 Se7 22. Gf4 Gxf3 23. gxf3 Gxf4 24. Sxf4 Wc6 25. We1 Sf5 26. c3 Sh4 27. We3 Kf8 28. Sg2 Sf5 29. We5 g6 30. Se1 Sg7 31. We4 f5 32. We3 Se6 33. Sg2 b4 34. Ke2 Wb8 35. Kd2 bxc3+ 36. bxc3 Wxb3 37. Kc2 Wb7 38. h4 Kf7 39. Wee1 Kf6 40. Se3 Wd7 41. Sc4 We7 42. Se5 Wd6 43. Sc4 Wc6 44. Se5 Wd6 45. Sc4 remis
Niepomniaszczi rozpoczął grę ruchem 1.e4 i po pierwszych kilku posunięciach powstała znana pozycja z partii hiszpańskiej w wariancie obrony Morphy’ego. Gracze podążali dobrze znanymi głównymi liniami, debiutu do czasu gdy Carlsen zagrał 8. ... Sa5, co było najlepszym wyborem według silnika Leela Chess Zero. Niepomniaszczi zagrał później 14.Kf1, co mogło wskazywać, że cały ten wariant był przez niego przygotowywany przed meczem. W następnych ruchach Carlsen poświęcił pionka w zamian za parę gońców, przewagę przestrzeni i większą aktywność. W skomplikowanej pozycji, z zaburzonym balansem materialnym na szachownicy, Niepomniaszczi wykonał kilka niedokładnych ruchów (22.Gf4? i 30.Se1?), co pozwoliło Carlsenowi uzyskać przewagę. Pomimo presji ze strony mistrza świata Niepomniaszczi wykonał szereg dokładnych ruchów defensywnych, zwrócił poświęconego pionka, i zneutralizował inicjatywę czarnych. Finalnie nastąpił remis przez trzykrotne powtórzenie pozycjiWorld Championship Game 1: Tension in the air..
Partia nr 2 2. Carlsen – Niepomniaszczi, partia katalońska, wariant otwarty, linia klasyczna (E06) 1. d4 Sf6 2. c4 e6 3. Sf3 d5 4. g3 Ge7 5. Gg2 O-O 6. O-O dxc4 7. Hc2 b5 8. Ne5 c6 9. a4 Sd5 10. Sc3 f6 11. Sf3 Hd7 12. e4 Sb4 13. He2 Sd3 14. e5 Gb7 15. exf6 Gxf6 16. Ne4 Sa6 17. Ne5 Gxe5 18. dxe5 Sac5 19. Sd6 Sb3 20. Wb1 Nbxc1 21. Wbxc1 Sxc1 22. Wxc1 Wab8 23. Wd1 Ga8 24. Hc2 c3 25. Hc2 g6 26. bxc3 bxa4 27. Hxa4 Wfd8 28. Wa1 c5 29. Hc4 Gxe4 30. Sxe4 Kh8 31. Sd6 Wb6 32. Hxc5 Wdb8 33. Kg2 a6 34. Kh3 Wc6 35. Hd4 Kg8 36. c4 Hc7 37. Hg4 Wxd6 38. exd6 Hxd6 39. c5 Hxc5 40. Hxe6+ Kg7 41. Wxa6 Wf8 42. f4 Hf5+ 43. Hxf5 Wxf5 44. Wa7+ Kg8 45. Kg4 Wb5 46. We7 Wa5 47. We5 Wa7 48. h4 Kg7 49. h5 Kh6 50 Kh4 Wa5 51. g4 Wh1+ 52. Kg3 gxh5 53. We6+ Kg7 54. g5 Wg1+ 55. Kf2 Wa1 56. Wh6 Wa4 57. Kf3 Wa3+ 58. Kf2 Wa4 remis
Carlsen zagrał partię katalońską, a Niepomniaszczi zdecydował się utrzymać ofiarowanego pionka przez 7. ... b5 zamiast powszechnie aprobowanego oddania go np. poprzez 7. ... a6. W zamian Carlsen uzyskał przewagę w rozwoju i mocniejszą kontrolę nad centralnymi polami. Zdaniem ekspertów komentujących partię, pozycja ta była przed meczem analizowana przez sztab Carlsena, lecz Niepomniaszczi zawalczył o kontrolę nad centrum ruchem 13. ... Sd3. Wynikła gra środkowa była niezwykle skomplikowana, a Carlsen miał niewielką przewagę aż do niedokładnego 17. Se5. Mistrz świata wyznał później, że przegapił odpowiedź przeciwnika 18. ... Sac5. Niepomniaszczi zdobył jakość i zdaniem silników komputerowych miał wyraźną przewagę, jednakże białe zachowały rekompensatę i silną inicjatywę, a gra nadal była bardzo skomplikowana. Komentujący to spotkanie GM Samuel Shankland napisał, że nawet myślał, że białe miały przewagę, zanim zweryfikował to z silnikiem. W tej trudnej pozycji Niepomniaszczi zagrał błędne 24. ... c3, tracąc większość swojej przewagi. Białe zyskały okazję do wzmacniania nacisku, ale „oddanie” czarnym kilku temp przez mistrza świata poprzez serię ruchów królem dało pretendentowi dość czasu na konsolidację pozycji. Po wymianach powstała ostatecznie pozycja uważana za teoretycznie remisową, ale Carlsen próbował jeszcze przez 15 ruchów wykorzystać swoją niewielką przewagę. Po 58 ruchu czarnych gracze zgodzili się na remisWorld Championship Game 2: Sharp Catalan ends drawn..
Partia nr 3 3. Niepomniaszczi – Carlsen, partia hiszpańska, wariant zamknięty, system przeciwko ataku marshalla 8.a4 (C88) 1. e4 e5 2. Sf3 SC6 3. Gb5 a6 4. Ga4 Sf6 5. O-O Ge7 6. We1 b5 7. Gb3 O-O 8. a4 Gb7 9. d3 d6 10. Sbd2 We8 11. Sf1 h6 12. Gd2 Gf8 13. Se3 Ne7 14. c4 bxc4 15. Sxc4 Sc6 16. Wc1 a5 17. Gc3 Gc8 18. d4 exd4 19. Sxd4 Sxd4 20. Hxd4 Ge6 21. h3 c6 22. Gc2 d5 23. e5 dxc4 24. Hxd8 Wexd8 25. exf6 Gb4 26. fxg7 Gxc3 27. bxc3 Kxg7 28. Kf1 Wab8 29. Wb1 Kf6 30. Wxb8 Wxb8 31. Wb1 Wxb1+ 32. Gxb1 Ke5 33. Ke2 f5 34. Gc2 f4 35. Gb1 c5 36. Gc2 Gd7 37. h3 Kf6 Ke5 39. Kf2 Kf6 40. Ke2 Ke5 41. Kf2 remis
Podobnie jak w partii 1 zawodnicy zagrali wariant Morphy’ego w partii hiszpańskiej. Niepomniaszczi zdecydował się odejść od wariantu z partii pierwszej grając 8. a4, ale Carlsen był na to najprawdopodobniej przygotowany i wyrównał pozycję bez większych trudności. Wyglądało na to, że białe miały małą inicjatywę, ale po dokładnym manewrze gońca czarnymi (17.Gc8, a następnie Ge6 przygotowując d5), nastąpiły liczne wymiany prowadzące do remisowej końcówki i partia zakończyła się przez trzykrotne powtórzenie pozycjiWorld Championship Game 3: A ‘dumb’ move, a draw..
Partia nr 4 4. Carlsen – Niepomniaszczi, obrona rosyjska, wariant klasyczny (C42) 1. e4 e5 2. Sf3 Sf6 3. Sxe5 d6 4. Sf3 Sxe4 5. d4 d5 6. Gd3 Gd6 7. O-O O-O 8. c4 c6 9. We1 Gf5 10. Hb3 Hd7 11. Sc3 Sxc3 12. Gxf5 Hxf5 13. bxc3 b6 14. cxd5 cxd5 15. Hb5 Hd7 16. a4 Hxb5 17. axb5 a5 18. Sh4 g6 19. g4 Sd7 20. Sg2 Wfc8 21. Gf4 Gxf4 22. Sxf4 Wxc3 23. Sxd5 Wd3 24. Sf6+ K 25. 26. Se8+ Kg8 27. d5 a4 28. Sf6+ Kg7 29. g5 a3 30. Se8+ Kg8 31. Sf6+ Kg7 32. Se8+ Kg8 33. Sf6+ remis