Adejoke Tugbiyele (ur. 1977 w Nowym Jorku) – nigeryjsko-amerykańska artystka wizualna i aktywistka feministyczna, LGBT oraz queer. W swojej twórczości zajmuje się głównie społecznie zaangażowanym rzeźbiarstwem, filmem i performansem, a jej prace dotyczą praw człowieka, kobiet oraz mniejszości seksualnych a także duchowości. Odwołuje się do tradycji ludu Joruba, z którego wywodzą się jej przodkowie.
Życiorys Tugbiyele urodziła się na Brooklynie, a w wieku trzech lat przeprowadziła się do nigeryjskiego Lagos. Do Nowego Jorku wróciła by studiować architekturę w prestiżowej High School of Art and Design. Odbyła staż w The Central Park Conservancy, organizacji zarządzającej nowojorskim Central Parkiem, a następnie studiowała sztukę w manhattańskiej Cooper Union. W 2002 uzyskała tytuł licencjata (Bachelor of Science, BS) z architektury w New Jersey School of Architecture w ramach New Jersey Institute of Technology (obecnie Hillier College of Architecture and Design). W 2013 uzyskała tytuł magistra (Masters of Fine Art, MFA) w zakresie rzeźby w Maryland Institute College of Art w Baltimore.
Jest kobietą queer oraz feministką, jednak swoją tożsamość seksualną ujawniła dopiero jako dojrzała osoba, po rozwodzie, co nie spotkało się z dobrym przyjęciem w jej rodzinie. Artystka wspomina, że przebywając w Nigerii w 2013 ukrywała się ze względu na represje wobec osób nieheteronormatywnych i ze względów bezpieczeństwa po wprowadzeniu homofobicznej ustawy (Same-Sex Marriage Prohibition Act) skróciła swój pobyt. Swojego publicznego coming outu dokonała na antenie CNN, podczas gdy w tym samym czasie w Nigerii mogła grozić jej kara 14 lat pozbawienia wolności.
Jako aktywistka działa na rzecz społeczności LGBT, zwłaszcza w Nigerii, współpracując z Arise Entertainment 360, CNN International, The Huffington Post czy PEN AmericaSilenced Voices, Threatened Lives: The Impact of Nigeria’s Anti-LGBTI Law on Freedom of Expression, PEN American Center, PEN Nigeria 2015.. Jest członkinią rady Nigerian Women’s Health and Equal Rights (WHER) Initiative, organizacji zajmującej się prawami nieheteroseksualnych kobiet w Nigerii.
Mieszkała i pracowała w New Haven w stanie Connecticut, w Nowym Jorku oraz w Johannesburgu.
Wywodzi się z ludu Joruba, a jej przodkowie zamieszkiwali nigeryjskie Igbajo, znane jako „Cytadela odważnych”, zlokalizowane w stanie Osun i historycznie będące częścią Królestwa Oyo.
Twórczość Tugbiyele jest artystką multimedialną, znaną przede wszystkim jako rzeźbiarka, performerka i twórczyni filmów. Tworzy także prace tekstylne, malarskie czy rysunki. W swoich pracach podejmuje problematykę mniejszości seksualnych, praw kobiet i praw człowieka, łącząc duchowość z zaangażowaniem społeczno-politycznym. Tematyka i forma jej prac stanowią nawiązanie do kosmologii i estetyki ludu Joruba – w pracach rzeźbiarskich wykorzystuje głównie materiały naturalne, takie jak plecione maty, miotły, tkaniny, drewno czy sznury, a w performansach nawiązuje do nigeryjskiego dziedzictwa kulturowego.
Praca twórcza i zaangażowanie społeczno-polityczne są dla niej nierozerwalnie związane. W swoich wczesnych pracach eksplorowała przede wszystkim problematykę płci oraz tożsamości kobiet w Nigerii. W późniejszych pracach zwróciła się ku zagadnieniom seksualności, poprzez swoją twórczość uwidaczniając doświadczenia osób z grup mniejszościowych.
Wśród swoich inspiracji wymienia osoby, które brały odpowiedzialność za swoje społeczności, jak rzeźbiarz El Anatsui, Fela Kuti, Ai Weiwei czy Kara Walker. Wpłynęła na twórczość nieheteronormatywnych artystów i artystek w Afryce, jako pionierkę wskazują ją m.in. Zanele Muholi czy Rotimi Fani-Kayode.
Jej prace znajdują się w wielu kolekcjach muzealnych, m.in. Daimler Contemporary w Berlinie, w nowojorskich The Brooklyn Museum, Leslie-Lohman Museum of Art oraz Museum of Arts and Design, Newark Museum, National Museum of African Art (Smithsonian Institution), a także kolekcjach banku Credit Suisse, Sugar Hill Capital Partners, AMREF Health Africa, AIR Serenbe, Sakhile&Me Art Gallery we Frankfurcie i Benesere Wellness Center w Summit.
Wystawy indywidualne 2004 – Dynamic Dark Matter, Philosophy Box Gallery, Nowy Jork, 2010 – Wahala Temi – Body Work, The Walsh Gallery, Seton Hall University, South Orange, Stany Zjednoczone, 2013 – Fast Forward, Metro Gallery, Maryland Institute College of Arts, Baltimore, 2014 – Election/Erection, Gallery Aferro, Newark, 2015 – TESTIMONY, Goodman Gallery, Kapsztad, 2016 – Grassroots, Skoto Gallery, Nowy Jork, 2017 – Freedom Dance II, Leslie-Lohman Museum of Gay and Lesbian Art, Nowy Jork, 2017 – Shifting the Waves, 1:54 Contemporary African Art Fair (October Gallery), Londyn, 2018 – Language of the Heart, Second Street Gallery, Charlottesville, 2020 – Hybrid Spirit, The Melrose Gallery, Johannesburg.
Wybrane wystawy zbiorowe 2010
The Global Africa Project, Museum of Arts and Design, Nowy Jork,
2011
The African Continuum, The United Nations, Nowy Jork, All We Ever Wanted, Center for Contemporary Art, Lagos,
2013
Ashe to Amen, Museum of Biblical Art, Nowy Jork; Reginald F. Lewis Museum, Baltimore; Dixon Gardens, Memphis, Reloading the Canon: African Traditions in Contemporary Art, James E. Lewis Museum, Baltimore,
2014
Interwoven Histories, October Gallery, Londyn, The Subject is Black, Leslie Lohman Museum of Gay & Lesbian Art, Nowy Jork, Brides of Anansi: Fiber and Contemporary Art, Museum of Fine Art, Spelman College, Atlanta, ARENA, Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu, Toruń, Matter as Metaphor, Art Dubai (October Gallery), Dubaj,
2015
Agitprop!, Brooklyn Museum, Brooklyn, Group Presentation, 1:54 Contemporary African Art Fair (October Gallery), Londyn,
2016
Disguise: Masks and Global African Art, The Brooklyn Museum, Brooklyn,
2017
CultureSummit2017, Manarat Al Saadiyat, Abu Zabi,
2018
Widening Circles, Joan Mitchell Foundation Artist Community, Nowy Jork, Niepodległe. Kobiety a dyskurs narodowy, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, MAD Collects: The Future of Craft Part I, Museum of Arts and Design, Nowy Jork, Half the Picture: A Feminist Look at the Collection, Brooklyn Museum, Brooklyn, Four Women, Revolving Art Incubator, Lagos,
2019
BISO2019!, Institut Francais, Wagadugu, Women’s Month, Melrose Gallery, Johannesburg, Material Identities, Melrose Gallery, Johannesburg, Power of Site, Nirox Sculpture Park, Johannesburg,
2020
31:women, Daimler Art Collection, Berlin, I am... Contemporary Women Artists of Africa, Smithsonian National Museum of African Art, Waszyngton.
Wybrane prace AfroOdyssey IV: 100 Years Later, 2014, wideo. Same-Sex 2.0, 2017. Drama, 2018, rzeźba. AfroQueer (także: Homeless Hungry Homo), 2014, rzeźba.
Publikacje Adejoke Tugbiyele, Personal is Political: Sexual Identity and “Nigerian Culture”, "The Feminist Wire", 13.02.2014.
Nagrody i wyróżnienia 2012 – Amalie Rothschild '34 Rinehart Award, 2013 – William M. Phillips '54 Scholarship for Best Figurative Sculpture, 2013 – stypendium w ramach Programu Fulbrighta, 2014 – panelistka Women in The World, Lincoln Center, Nowy Jork (wraz z Roger Ross Williams oraz Claire Byarugaba), 2015 – wyróżnienie na liście 100 Leading Global Thinkers magazynu Foreign Policy, 2016 – Joan Mitchell Painters and Sculptors Grant, 2017 – panelistka “Arts & Gender Equity” podczas CultureSummit 2017 w Abu Dhabi, 2019 – Grand Prix Leridon, Gervanne Leridon Matthias Collection, za rzeźbę Ange, 2019 – rezydencja Nirox Sculpture Park, Johannesburg, 2019 – rezydencja BISO2019!, Ouagadougou, 2020 – stypendium Smithsonian Artist Research Fellowship 2021.
Przypisy
Bibliografia Abani, Chris and Kwame Dawes. Seven New Generations of African Poets. Sleepy Hollow, USA: Slapering Hol Press, 2014. . Chukwuemeka, Bosah. The Art of Nigerian Women. Ben Bosah Books, 2017. . Nyeck, Sybille. „Neoliberalism in Africa” in Global Encyclopedia of Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender and Queer History. Detroit. USA: Scribner, 2019. . Pilcher, Alex. A Queer Little History of Art. London, UK: Tate Publishing, 2017. . Silenced Voices, Threatened Lives: The Impact of Nigeria’s Anti-LGBTI Law on Freedom of Expression, PEN American Center, PEN Nigeria, 2015.
Linki zewnętrzne Strona internetowa artystki
Kategoria:Amerykańscy artyści współcześni Kategoria:Amerykańscy performerzy Kategoria:Amerykańskie feministki i feminiści Kategoria:Nigeryjskie feministki i feminiści Kategoria:Nigeryjscy performerzy i performerki Kategoria:Amerykańscy rzeźbiarze Kategoria:Nigeryjscy rzeźbiarze Kategoria:Urodzeni w 1977 Kategoria:Sztuka postkolonialna Kategoria:Amerykańscy działacze na rzecz LGBT Kategoria:Nigeryjscy działacze na rzecz LGBT Kategoria:Artystki i artyści LGBT Kategoria:Artyści związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Ludzie związani z Lagos Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Amerykanie pochodzenia nigeryjskiego