mały|Grób Teofila Noniewicza na suwalskim cmentarzu przy ul. Bakałarzewskiej. Teofil Noniewicz (ur. 27 kwietnia 1851 w Antonoszu, pow. Jeziorosy, zm. 30 września 1928 w Suwałkach) – lekarz, działacz społeczny.
Życiorys Był synem Ignacego i Marianny z Pawłowiczów. Noniewiczowie pochodzili z Wileńszczyzny (szlachta litewska herbu Prus). Do Suwałk przeprowadzili się pod koniec lat 50. XIX w., być może w związku z trudną sytuacją materialną rodziny po śmierci IgnacegoJ. Podziewski, Doktor Teofil Noniewicz – chluba suwalskiej medycyny przełomu XIX i XX wieku. Historia medycyny, „Biuletyn Okręgowej Izby Lekarskiej” 2012, Nr 5. http://www.oil.org.pl/xml/oil/oil50/gazeta/numery/n2012/n201205/n20120514 [Dostęp: 202.03.31]. W Suwałkach jako lekarze pracowali już starsi synowie Marii i Ignacego, tj. Edward (ur. 1831) i Kalikst (ur. 1835).
Teofil w Suwałkach rozpoczął naukę w tutejszym gimnazjum. Po zdaniu matury, w 1868 podjął studia na Wydziale Medycznym Szkoły Głównej w Warszawie. W wyniku represji po powstaniu styczniowym uczelnię zamknięto w listopadzie 1869. W jej miejsce powołano do życia Cesarski Uniwersytet Warszawski. W grudniu 1874 uzyskał dyplom lekarza na tejże uczelni.
Praktykował w Augustowie, następnie w Suwałkach, gdzie zamieszkał na stałe. W kwietniu 1876 objął stanowisko lekarza w szpitalu św. Piotra i Pawła. W latach 1876–1879 był lekarzem wojskowym w 3 Konnej Artyleryjskiej Baterii.
Po opuszczeniu armii pracował w szpitalu miejskim św. Piotra i Pawła w Suwałkach, początkowo jako drugi lekarz, następnie w latach 1892–1915 pełnił funkcję pierwszego (naczelnego) lekarza. W latach 1883–1892 był lekarzem w szpitalu żydowskim. Po wybuchu I wojny światowej wraz z suwalskim szpitalem został ewakuowany do Rosji, gdzie był starszym lekarzem w szpitalu wojskowym w Homlu, a w 1918 działał jako lekarz Centralnego Komitetu Obywatelskiego w Bobrujsku. Po powrocie do Suwałk kontynuował pracę w szpitalu św. Piotra i PawłaA. Matusiewicz, Szpital w Suwałkach. Dzieje i ludzie. 1842-1985-2015, Suwałki 2015, s. 53.. Prowadził także prywatną praktykę.
Był przede wszystkim lekarzem, jednak nie ograniczał się tylko do działalności na polu zawodowym. Pracował społecznie, był jednym ze współzałożycieli Towarzystwa Ochotniczej Straży Ogniowej w Suwałkach, współzałożycielem i wieloletnim wiceprezesem Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności, członkiem suwalskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Działał także w Towarzystwie Wzajemnego Kredytu. Był zastępcą prezesa Towarzystwa Lekarzy Guberni Suwalskiej i współzałożycielem Towarzystwa Naukowo-Lekarskiego Ziemi Suwalskiej. Od listopada 1918 działał w Tymczasowej Radzie Obywatelskiej Okręgu Suwalskiego, a także wspomagał formowanie się 1 Pułku Strzelców Suwalskich (późniejszy 41 Suwalski Pułk Piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego). Był wybrany na przewodniczącego pierwszej Rady Miasta Suwałk, a po I wojnie światowej pełnił funkcję ławnika Sądu Okręgowego. Był prezesem i współzałożycielem suwalskiej Czytelni Naukowej oraz członkiem zarządu Związku Strzeleckiego. Występował na lokalnej amatorskiej scenie teatralnej, deklamując utwory wieszczów i współczesną prozę polską.
2 maja 1923 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia PolskiOrder Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924, Warszawa 1926, s. 27. https://kpbc.ukw.edu.pl/publication/76548 [Dostęp: 2021.03.31]. „w uznaniu zasług, położonych dla Rzeczypospolitej Polskiej na polu pracy narodowej i społecznej”.
11 maja 1878 ożenił się z Zofią Eleonorą Guziewicz (ur. 1858), córką Tomasza i Józefy z Poczobuttów. Z tego związku na świat przyszły córki: Sylwia Stanisława (ur. ok. 1879), Amelia Emilia (ur. 1880), Zofia Teodora (ur. 1883) oraz synowie: Bogdan Teofil (ur. 1886) i Czesław Marek (ur. 1889)Akt urodzenia Czesława Marka (200/1889 r.) dostępny w zbiorach suwalskiego Archiwum Państwowego..
Zmarł 30 września 1928 Uroczystości pogrzebowe zgromadziły przedstawicieli lokalnych władz, duchowieństwa oraz licznie przybyłych mieszkańców Suwałk. Pochowany został w najstarszej części cmentarza, nieopodal neogotyckiej kaplicy, przy ulicy Bakałarzewskiej. W ostatniej drodze towarzyszyła mu kompania honorowa 41. Suwalskiego Pułku Piechoty wraz z orkiestrą wojskową i orkiestrą Straży Ogniowej. Na suwalskim cmentarzu przy ulicy Bakałarzewskiej znajdują się groby rodziny Noniewiczów, m.in. braci i siostry Teofila Noniewicza, tj. EdwardaNa nagrobku Edwarda Noniewicza błędnie podano datę śmierci: 1816 zamiast 1916., Kaliksta i Justyny.
Upamiętnienie Jeszcze za życia Noniewicza (prawdopodobnie w 1922) jego imieniem nazwano jedną z suwalskich ulic. Już po śmierci Noniewicza, w sali operacyjnej szpitala została zawieszona tablica pamiątkowa ku jego czci (zniszczona w czasie późniejszego remontu). Na posiedzeniu suwalskiej Rady Miasta 27 stycznia 2021 miejscy radni ustanowili rok 2021 Rokiem Teofila Noniewicza.
Przypisy
Bibliografia Jednodniówka wydana z okazji 50-letniego jubileuszu istnienia Ochotniczej Straży Pożarnej w Suwałkach w dniu 17 maja 1931 r., Suwałki 1931. Matusiewicz A.,Szpital w Suwałkach. Dzieje i ludzie. 1842–1985–2015, Suwałki 2015. . Matusiewicz A., Teofil Noniewicz : lekarz – społecznik, [w:] Biografie suwalskie. Cz. 1, red. M. Pawłowska, Suwałki 1993. Podziewski J., Doktor Teofil Noniewicz – chluba suwalskiej medycyny przełomu XIX i XX wieku. Historia medycyny, „Biuletyn Okręgowej Izby Lekarskiej” 2012, Nr 5. http://www.oil.org.pl/xml/oil/oil50/gazeta/numery/n2012/n201205/n20120514 [Dostęp: 2021.03.31]. Słobodzianek B., Lekarz na scenie, „Kontrasty” 1973, Nr 3. Suwałki : miasto nad Czarną Hańczą, red. J. Kopciał, Suwałki 2005. .
Linki zewnętrzne Teofil Noniewicz (1851–1928) – lekarz-społecznik Doktor Teofil Noniewicz i Czytelnia Naukowa w Suwałkach – z badań proweniencyjnych zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Absolwenci i studenci Szkoły Głównej Warszawskiej Kategoria:Ludzie związani z Suwałkami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Polscy bieżeńcy Kategoria:Urodzeni w 1851 Kategoria:Zmarli w 1928 Kategoria:Pochowani na rzymskokatolickim cmentarzu parafialnym w Suwałkach