thumb|Gajowice thumb|Dom mieszkalno-usługowy przy ul. Grabiszyńskiej 133-135 Ulica Stalowa – ulica położona we Wrocławiu na osiedlu Gajowice, w dawnej dzielnicy Fabryczna. Ulica ma długości. Biegnie od ulicy Kruczej do torów kolejowych zamykających północny kraniec ulicy, którymi przebiegają linie kolejowe: LK 273, LK 274, LK 757, LK 760, LK 761. W początkowym i końcowym biegu ulicy znajdują się między innymi zachowane kamienice oraz inne budynki wpisane do gminnej ewidencji zabytków, w szczególności przy skrzyżowaniu z ulicą Grabiszyńską schron przeciwlotniczy dla ludności cywilnej z lat 1940–1941.

Historia Ulica przebiega przez obszar osiedla Gajowice, który został włączony do miasta w 1868 r. Biegła tu droga do dawnej wsi Grabiszyn (położonej ówcześnie wzdłuż dzisiejszej ulicy Grabiszyńskiej na odcinku od ulicy Bzowej do ulicy Klecińskiej), o której najstarszy zapis pochodzi z 1465 r., a we wzmiance z 1499 r. nazwana była drogą grabiszyńską. Za ulicę uznano ją w 1823 r. Przy południowym krańcu współczesnej ulicy Stalowej natomiast znajdowało się niegdyś tzw. Kwaśne Źródło – Sauerbrunn, wzmiankowane już w 1806 r., a użytkowane rekreacyjnie do 1945 r. Znajdował się tu między innymi staw z wypożyczalnią łódek – Park przy Kwaśnym Źródle. Stosunkowo późno, na śladzie dawnej drogi gruntowej, wytyczono tu trzeci, ostatni odcinek ulicy Kruczej. Odcinek ulicy Stalowej, jako Kopischstrasse, w rejonie ulicy Grabiszyńskiej, widoczny jest już na planie z 1901 r.

Zabudowa Gajowic w rejonie Stalowej, w części północnej, realizowana była dopiero w pierwszej połowie XX wieku. Powstały tu budynki, w tym kamienice czynszowe, w zabudowie pierzejowej. W pierwszej kolejności powstała zabudowa odcinka północnego od ulicy Grabiszyńskiej do torów kolejowych. W kolejnych latach nastąpiła zabudowa odcinka południowego od ulicy Kruczej do Kwaśnej. Zabudowa ta realizowana w latach 1925-1936 wzdłuż ulicy Kruczej i przy ulicach przyległych, obejmowała między innymi osiedle Sauerbrunn-Viertel (Kwaśne Źródło), zbudowanego według projektu Hermanna Wahlicha i Heinricha Rumpla z 1928 r. Odcinek środkowy ulicy łączący wyżej opisane powstał po 1932 r.

W 1943 r. (lub w latach 1940–1941) przy skrzyżowaniu z ulicą Grabiszyską zbudowano schron przeciwlotniczy dla ludności cywilnej. Projektantami obiektu byli Richard Konwiarz i Rudolf Stein. Jego architektura inspirowana była budowlą więzienia dla kobiet w Würzburgu projektu Petera Speetha z 1809 r. Powstał tu pięciokondygnacyjny budynek na planie litery "L" z przylegającą częścią mieszkalną oraz gospodarczą, zwieńczony dachem o przekroju trapezowym. Elewacja posiada boniowanie w przyziemiu i narożnikach okalające poszczególne elewacje rozczłonkowane regularnie rozmieszczonymi otworami wentylacyjnymi. Środkowe wejście nawiązuje formą do monumentalnej bramy fortecznej. W latach 70. XX wieku niekorzystnie obniżono dach oraz zamurowano wejście środkowe. W latach 2008–2010 przeprowadzono przebudowę budowli obronnej (schronu) na budynek usługowy z przeznaczeniem na Archiwum Urzędu Miejskiego.

W wyniku działań wojennych prowadzonych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r. znaczna część zabudowy uległa zniszczeniu. Zachowała się jednak część kamienic i budynków po północnej stronie ulicy Grabiszyńskiej oraz w rejonie ulicy Kruczej, w tym część osiedla Sauerbrunn-Viertel. W tym drugim przypadku mniejsza liczba zniszczonych budynków wynikała z faktu, iż ta część miasta została zdobyta przez Armię Czerwoną stosunkowo wcześnie, bo już w lutym 1945 r., a kolejne walki skutkowały zniszczeniami w dalej części miasta.

Po wojnie, w 1945 r. zasypano kwaśne źródło ze stawem. Na miejscu dawnego ogrodu napływający do miasta nowi mieszkańcy zaczęli zakładać i uprawniać bez żadnych ram organizacyjnych różnej wielkości ogrody. Dopiero w 1949 r. powołano Pracowniczy Ogród Działkowy „Gajowice”. W latach 60. XX wieku zrealizowano budowę osiedla mieszkaniowego – Osiedle Gajowice, na wolnych terenach po zniszczonej zabudowie przedwojennej, także zabudowie plombowej. Zabudowa ta sięga ulicy Stalowej, a w rejonie ulicy Oprowskiej dochodzi do placu Srebrnego. Zbudowano budynki mieszkalne o pięciu i jedenastu kondygnacjach nadziemnych, a w rejonie ulicy Stalowej, Grochowej i Icchaka Lejba Pereca zespół szkół o lekkiej i nowoczesnej architekturze (Zespół budynków szkolnych przy ulicy Grochowej 36-38 we Wrocławiu). Ulica Grabiszyńska stała się jedną z głównych arterii komunikacyjnych miasta.

W latach 2010–2011 zrewitalizowano wnętrze międzyblokowe Stalowa, Brązowa, Spiżowa, a w latach 2015–2017 wybudowano nową trasę rowerową wzdłuż ulicy Grabiszyńskiej.

Nazwy W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy: Kopischstrasse, do 1946 r. Stalowa, od 1946 r.

Nazwa niemiecka ulicy Kopischstrasse upamiętniała Augusta Kopischa, urodzonego 26.05.1799 r. we Wrocławiu, zmarłego 6.02.1853 r. w Berlinie, wrocławskiego poetę i malarza. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Wrocławia i ogłoszona w okólniku nr 12 z 7.03.1946 r.

Układ drogowy Do ulicy Żelaznej przypisana jest droga gminna o długości (numer drogi 106264D, numer ewidencyjny drogi G1062640264011). Część ulicy od ulicy Grabiszyńskiej do torów kolejowych ma przypisaną klasę dojazdową.

Ulica łączy się z następującymi drogami publicznymi, kołowymi: + Drogi powiązane powiązanie droga foto kontynuacja ulica Mieleckaulica Bernarda Pretficza (połączenie pieszo-rowerowe) 160px skrzyżowanie ulica Krucza 160px skrzyżowanie ulica Kwaśna 160px ciąg pieszo-rowerowy teren ROD "Gajowice" skrzyżowanie ulica Pereca skrzyżowanie ulica Grochowa 160px skrzyżowanie ulica Oporowska 160px skrzyżowanie, sygnalizacja świetlna ulica Grabiszyńska(klasy głównej, torowisko tramwajowe) 160px skrzyżowanie ulica Miedziana 160px skrzyżowanie ulica Brązowa 160px ciąg pieszo-rowerowy planowany: do ulicy Manganowej i dalej wzdłuż torów 160px

Ulica położona jest na działkach ewidencyjnych o łącznej powierzchni 25 150 m2, wg poniższego zestawienia:

+ Działki ewidencyjne. numer odcinek powierzchnia zagospodarowanie foto dz. nr 3, AM-16, obręb Grabiszyn od ul. Kruczej do Kwaśnej 3201 m² droga gminna 160px dz. nr 17/1, AM-14, obręb Grabiszyn od ul. Kwaśnej do Grabiszyńskiej 14 491 m² droga gminna 160px dz. nr 7, AM-10, obręb Grabiszyn od ul. Grabiszyńskiej do torów 7458 m² droga gminna 160px razem powierzchnia: 25 150 m²

thumb|Ul. Stalowa 4a, 6a thumb|Garaże przy końcu ulicy thumb|ROD Gajowice thumb|Dziedziniec przy ul. Stalowej 89-93 Współcześnie ulica na odcinku od ulicy Grabiszyńskiej do torów kolejowych znajduje się w strefie ograniczonej prędkości . Ten odcinek ulicy, jak i przyległe ulice, wskazana jest dla ruchu rowerowego. Są one połączone ze ścieżkami rowerowymi biegnącymi wzdłuż ulicy Grabiszyńskiej. Przy skrzyżowaniu z tą ulicą znajduje się stacja roweru miejskiego. Ponadto wskazuje się tę ulicę na odcinku od ulicy Kruczej do ulicy Grabiszyńskiej jako szkielet przestrzeni publicznej osiedla, a na pozostałym odcinku jako istotną dla spójności przestrzeni publicznej osiedla.

Przystanki autobusowe i tramwajowe położone przy skrzyżowaniu ulicy Stalowej i Grabiszyńskiej noszą nazwę "Stalowa", a przystanki autobusowe przy skrzyżowaniu z Kruczą noszą nazwę "Krucza (Mielecka)". Ulicą Stalową w ramach komunikacji miejskiej przebiegają linie autobusowe na odcinku od ulicy Grochowej do ulicy Grabiszyńskiej. Do lat 90. XX wieku ulicą Stalową, od ulicy Icchaka Lejba Pereca od Kruczej przebiegała linia autobusu pośpiesznego "C" w jednym kierunku.

Na całej ulicy jezdnia posiada nawierzchnię z granitowej kostki brukowej, z wyłączeniem krótkich odcinków przy skrzyżowaniu z ulicą Grabiszyńską, gdzie wykonano nawierzchnię z masy bitumicznej.

Zabudowa i zagospodarowanie Zabudowa ulicy Stalowej, od ulicy Kruczej do ulicy Kwaśnej obejmuje przedwojenne budynki o trzech lub czterech kondygnacjach nadziemnych i budynek współczesny pod numerem 6a i 6b. Dalej po zachodniej stronie ulicy rozciąga się teren Rodzinnych Ogrodów Działkowych "Gajowice" na powierzchni ponad 11 ha oraz przychodnia GRABISZYN (budynek o powierzchni zabudowy 600 m²), zaś po zachodniej stronie pięciokondygnacyjna zabudowa mieszkalna z lat 60. XX wieku, od ulicy Kwaśniej do Pereca, a dalej teren szkoły w kwartale ulic: Stalowej, Grochowej i Pereca. Za tymi obiektami, do ulicy Grabiszyńskiej znajduje się kolejna zabudowa osiedla Gajowice z lat 60. XX wieku, w tym pięcio- i jedenastokondygnacyjne budynki mieszkalne.

Po przeciwnej stronie ulicy Grabiszyńskiej znajduje się dawny schron o pięciu kondygnacjach nadziemnych i powierzchni zabudowy wynoszącej 609 m², a obecnie Archiwum Miejskie, po stronie zachodniej ulicy. Natomiast po stronie wschodniej położony jest wolnostojący budynek mieszkalno-usługowy, część położona przy ulicy Stalowej 63 o jedenastu kondygnacjach nadziemnych i powierzchni zabudowy 254 m² (druga część budynku przy ulicy Spiżowej 2 ma powierzchnię zabudowy 367 m²). Dalej zabudowa ulicy obejmuje po oby stronach ulicy pierzeje z zachowanymi budynkami mieszkalnymi i powojenną zabudową mieszkalną i mieszkalno-usługową od jednej do pięciu kondygnacji nadziemnej. Ulica kończy się przy torach kolejowych i zespole garaży jednokondygnacyjnych, jednostanowiskowych.

Ulica przebiega przez teren o wysokości bezwzględnej od 119,0 do 121,6 m n.p.m.

Zieleń Tereny zieleni w otoczeniu ulicy Stalowej: Wnętrze przy ul. Stalowej (wnętrze z zielenią, ważny dziedziniec, ogród), za budynkiem przy ulicy Stalowej 1-7 ROD "Gajowcie" (obszar standardu zieleni, rodzinny ogród działkowy), o powierzchni 111.637 m² Zieleń międzyblokowa przy ul. Oporowskiej (wnętrze z zielenią, ważny dziedziniec, ogród), za budynkami przy ulicy Grochowej 29-31 i Oporowskiej 14-16 Dziedziniec przy ul. Spiżowej (wnętrze z zielenią, ważny dziedziniec, ogród), za budynkami przy ulicy Stalowej 65-77 Dziedziniec przy ul. Stalowej (wnętrze z zielenią, ważny dziedziniec, ogród), za budynkami przy ulicy Stalowej 79-93.

Demografia Ulica przebiega przez kilka rejonów statystycznych o wysokim stopniu zaludnienia przy czym dane pochodzą z 31.12.2019 r.

+ Demografia Rejon statystyczny nr Ilość osób zameldowanych Gęstość zaludnienia [lud./km²] położenie 930840 897 10.645 strona wschodnia, od ul. Kruczej do ul. Kwaśnej 930830 775 21.091 strona wschodnia, od ul. Kwaśnej do ul. Pereca 930800 1.413 17.946 strona wschodnia, od ul. Pereca do ul. Oporowskiej 930820 580 2.608 strona zachodnia, od ul. Kruczej do ul. Oporowskiej 930690 672 21.131 obie strony, od ul. Oporowskiej do ul. Grabiszyńskiej 930660 685 38.261 strona wschodnia, od ul. Grabiszyńskiej do ul. Brązowej 930651 865 5.132 strona zachodnia, od ul. Grabiszyńskiej do ul. Mosiężnej 930652 715 23.158 obie strony, od ul. Brązowej i Mosiężnej do torów kolejowych

Ochrona i zabytki Obszar, przez który przebiega ulica Stalowa na odcinku od ulicy Grabiszyńskiej do torów kolejowych, objęty jest ochroną w ramach dzielnicy Gajowice. Dla tego obszaru ochronie podlega przede wszystkim historyczny układ urbanistyczny kształtowany od lat 90. XIX wieku i w końcu XIX wieku do 1945 r. Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki: