Pałac elektorski (niem. Kurfürstliches Schloss) – klasycystyczny pałac, znajdujący się w Koblencji, w dzielnicy Altstadt, nad brzegiem Renu. Stanowi jeden z najważniejszych przykładów francuskiego wczesnego klasycyzmu w południowo-zachodnich Niemczech, a ponadto jest wraz z pałacem Wilhelmshöhe w Kassel i pałacem arcybiskupim w Münster jednym z ostatnich pałaców zbudowanych w Niemczech przed rewolucją francuską. Budynek jest wymieniony w katalogu zabytków kulturowych Generalnej Dyrekcji Dziedzictwa Kulturowego Nadrenii-Palatynatu (niem. Generaldirektion Kulturelles Erbe Rheinland-Pfalz), a także jest częścią tzw. Oberes Mittelrheintal (pol. „Górna Dolina środkowego Renu”), mającego 65 km długości odcinka Doliny środkowego Renu pomiędzy Bingen, Rüdesheim i Koblencją, który w 2002 roku został wpisany jako krajobraz kulturowy na listę światowego dziedzictwa UNESCO

Pałac został zbudowany w latach 1777-1786 z inicjatywy elektora i arcybiskupa Trewiru Klemensa Wacława Wettyna jako jego nowa siedziba. Osiem lat po oddaniu budynku do użytku zamieszkujący go elektor uciekł z Koblencji w następstwie zbliżenia się do miasta francuskich wojsk rewolucyjnych, które po wkroczeniu do Koblencji przekształciły pałac w lazaret. Po włączeniu miasta do Królestwa Prus budynek początkowo pełnił funkcję koszar, a następnie mieścił różne organy administracyjne. W latach 1850–1858 piętro gmachu było rezydencją księcia Wilhelma (późniejszego cesarza Wilhelma I) i jego żony Augusty. Po I wojnie światowej budynek znów pełnił funkcję siedziby organów administracyjnych. W trakcie II wojny światowej pałac uległ zniszczeniu, a jego odbudowę przeprowadzono w latach 1950-1951. Od 1960 roku gmach jest własnością władz Republiki Federalnej Niemiec i stanowi siedzibę instytucji federalnych, jednak kilka jego historycznych pomieszczeń jest udostępnianych do organizowania konferencji, spotkań, warsztatów, koncertów i prywatnych uroczystości. W jednym z pomieszczeń od 2012 roku organizowane są także śluby cywilne.

Położenie i status Pałac elektorski znajduje się w Koblencji, w dzielnicy Altstadt, bezpośrednio nad lewym brzegiem Renu. Tuż obok północnego skrzydła budynku jest położona zbudowana w latach 1907-1910 siedziba nadprezydium prowincji Nadrenia.

Pałac stanowi jeden z najważniejszych przykładów francuskiego wczesnego klasycyzmu w południowo-zachodnich Niemczech, a ponadto jest wraz z pałacem Wilhelmshöhe w Kassel i pałacem arcybiskupim w Münster jednym z ostatnich pałaców zbudowanych w Niemczech przed rewolucją francuską. Budynek jest wymieniony w katalogu zabytków kulturowych Generalnej Dyrekcji Dziedzictwa Kulturowego Nadrenii-Palatynatu (niem. Generaldirektion Kulturelles Erbe Rheinland-Pfalz), a także jest częścią tzw. Oberes Mittelrheintal (pol. „Górna Dolina środkowego Renu”), mającego 65 km długości odcinka Doliny środkowego Renu pomiędzy Bingen, Rüdesheim i Koblencją, który w 2002 roku został wpisany jako krajobraz kulturowy na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia Budowa i wyposażenie wnętrz Gdy dotychczasowa siedziba elektorów i arcybiskupów Trewiru, pałac Philippsburg w , zaczęła wymagać gruntownej renowacji, a nowy elektor i arcybiskup, Klemens Wacław Wettyn uznał ją za niewystarczająco reprezentacyjną, konieczne stało się wybudowanie nowego budynku. W związku z tym Wettyn w 1776 roku wystąpił o fundusze na budowę nowego, okazałego pałacu. Po długiej dyskusji reprezentacja stanów krajowych (niem. Landstände) przyznała fundusze, po czym w latach 1777-1786 zbudowano nowy pałac elektorski.

Budynek pod kątem architektury reprezentował francuski wczesny klasycyzm i przez to stanowił zapowiedź nowej epoki architektonicznej w Koblencji, w której dotychczas wznoszone gmachy pałacowe cechowały formy niemieckiego baroku. Autorem pierwszego projektu budynku był paryski architekt . Sporządzony w 1776 roku projekt przewidywał położony bardziej w głębi lądu i otwarty na północ, w kierunku Altstadt budynek na planie podkowy. W 1777 roku, na życzenie elektora d’Ixnard przesunął gmach bliżej Renu i obrócił go tak, żeby otwierał się na zachód, w kierunku Neustadt. W następstwie krytyki projektu, której doniosłości przysporzyło stworzenie kontrprojektu przez trewirskiego dyrektora budowlanego i opinia w Paryżu Pierre Michel d’Ixnard w 1779 roku zrezygnował z pracy przy koblenckim pałacu. Wówczas ściany budynku głównego wznosiły się na wysokość człowieka, zaś skrzydła miały ukończone mury fundamentowe. thumb|Pałac od strony miasta w 1789 roku Następcą d’Ixnarda został , który uprościł pierwotny projekt. W corps de logis zredukował planowaną trzecią kondygnację do mezzanina i zrezygnował z centralnie położonej kopuły. Odrzucił także boczne skrzydła, a co za tym idzie kształt podkowy całego obiektu, zastępując je zaokrąglonymi skrzydłami przystawionymi bezpośrednio do budynku głównego. Skrzydła te mocno przy tym uprościł, rezygnując z zaplanowanego przez d’Ixnarda łączącego je dużego obiektu z bramą. Kierownictwo budowy zostało powierzone i z Drezna. Budynek w stanie surowym ukończono w 1784 roku.

Antoine-François Peyre w dużej mierze odpowiadał także za projekt wystroju wnętrz i umeblowania pałacu. Do 1787 roku przy wyposażeniu wnętrz gmachu pracowali sztukator Henckel i rzeźbiarz z Moguncji. Autorem projektów wystroju niektórych wnętrz był , a freski sufitowe wykonał .

23 listopada 1786 roku Klemens Wacław Wettyn wprowadził się do gmachu wraz ze swoją siostrą. Kilka miesięcy wcześniej, 21 sierpnia, oddano do użytku budowany od 1783 roku głównie z myślą o pałacu, mający 6 km długości i zaczynający swój bieg w dzielnicy wodociąg, do którego ostatecznie podłączono także miasto.

Okres francuski Kiedy francuskie wojska rewolucyjne zbliżyły się do Koblencji, elektor Klemens Wacław Wettyn 7 października 1794 roku uciekł z miasta, które dwa tygodnie później zajęli żołnierze pod dowództwem generała François Séverina Marceau-Desgraviersa.

W 1801 roku większość obszaru Elektoratu Trewiru została wcielona do Republiki Francuskiej, dlatego wystrój wnętrz pałacu nigdy nie mógł zostać ukończony. Przed ucieczką elektor załadował mobilne elementy wyposażenia pałacu na statki i zawiózł je do Augsburga, a po jego śmierci część tych przedmiotów została zlicytowana. Jednak duża część elementów wystroju reprezentacyjnych pomieszczeń budynku przeszła w posiadanie Królestwa Bawarii. Do dziś znajdują się one w zamku Johannisburg w Aschaffenburgu, pałacu Nymphenburg i rezydencji w Monachium, w Landshut oraz Nowej Rezydencji w Bambergu.

W 1795 roku pałac elektorski został przekształcony w lazaret i pełnił tę funkcję także po zajęciu Koblencji przez wojska rosyjskie w 1814 roku.

Okres pruski Gdy Koblencja w 1815 roku została włączona do Królestwa Prus, pałac początkowo służył jako koszary, a następnie, w latach 1823-1842, w budynku mieściły się różne organy administracyjne, w tym instytucja odpowiedzialna za nadzór pedagogiczny, w której w latach 1841-1873 pracował reformator i radca prowincjonalny . W 1846 roku na parterze gmachu ulokowano siedzibę nadprezydenta (niem. Oberpräsident) prowincji . thumb|Pałac od strony miasta przed 1903 rokiem Po wybraniu budynku na oficjalną rezydencję pruskiej rodziny królewskiej w latach 1842-1845 dokonał przekształcenia wnętrz według projektów Friedricha Augusta Stülera. W latach 1850–1858 w gmachu rezydował książę Wilhelm (późniejszy cesarz Wilhelm I) wraz z żoną Augustą, pełniąc funkcję gubernatora wojskowego (niem. Militärgouverneur) prowincji Nadrenia i . Do czasu wybuchu I wojny światowej piętro pałacu służyło jako tymczasowe mieszkanie i rezydencja pruskiej rodziny królewskiej, podczas gdy parter do 1911 roku stanowił miejsce urzędowania nadprezydenta prowincji Nadrenia.

Po wstąpieniu na cesarski tron księcia Wilhelma jego żona Augusta zleciła architektowi krajobrazu Peterowi Josephowi Lennému zaprojektowanie w Koblencji nad brzegiem Renu założenia parkowego, później nazwanego na jej cześć . Jako cesarzowa wielokrotnie odwiedzała Koblencję i pałac elektorski. thumb|Członkowie separatystycznego rządu Republiki Reńskiej przed pałacem 22 listopada 1923 roku Po I wojnie światowej, w 1921 roku, „osierocony” pałac elektorski ponownie stał się siedzibą organów administracyjnych. 23 października 1923 roku pałac zajęli wspierani przez wojska francuskie separatyści dążący od czasu rozpoczęcia alianckiej okupacji Nadrenii do przejęcia władzy w tej krainie historycznej i wciągnięciem na znajdujący się na dachu budynku maszt flagi zielono-biało-czerwonej proklamowali powstanie nowego państwa: Republiki Reńskiej. Po protestach nadburmistrza Koblencji jeszcze tego samego dnia policjanci wyrzucili separatystów z pałacu, jednak wieczorem francuskie władze okupacyjne przejęły kontrolę nad policją i wprowadziły w Koblencji stan oblężenia oraz godzinę policyjną, zmuszając przy tym Russella i 40 innych urzędników do opuszczenia miasta. 26 października przywódcy separatystów, Hans Adam Dorten i zostali przyjęci przez francuskiego przewodniczącego alianckiej Komisji Nadreńskiej (niem. Rheinlandkommission) , który uznał ich za „posiadaczy faktycznej władzy”. Niedługo później Matthes stanął na czele rządu Republiki Reńskiej, którego siedzibą został pałac elektorski. Wskutek braku dużego poparcia ze strony nadreńskiej ludności i wycofania poparcia przez Francję z powodu narastającej presji politycznej oraz zwiększającej się nieufności do przywódców separatystycznego rządu toczących między sobą walki o władzę, Republika Reńska przestała istnieć na początku 1924 roku.

Czasy III Rzeszy Bezpośrednio po dojściu Adolfa Hitlera do władzy w 1933 roku powołano do życia W tłum. na j. pol. „Ruch Tingów”., mający pełnić funkcję narzędzia propagandowego. W związku z tym w wybranych lokalizacjach Rzeszy Niemieckiej budowano tzw. Thingstätten lub ThingplätzeW tłum. na j. pol. „Miejsca tingowe”, „place tingowe”., na których od 1935 roku wystawiano W tłum. na j. pol. „Przedstawienia tingowe”..

Jedną z lokalizacji wyznaczonych do budowy Thingstätte był plac przed pałacem elektorskim w Koblencji. 8 czerwca 1934 roku ponad stu robotników rozpoczęło na tym placu prace związane z budową obiektu, zaś 16 czerwca odbyła się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego. W trakcie budowy Thingstätte doszło do sporu między administracją miejską, a odpowiedzialnym za prace budowlane gaupropagandaleiterem Michelsem. W datowanym na dzień rozpoczęcia prac budowlanych projekcie umowy pomiędzy miastem Koblencja i Towarzystwem Przedstawień okręgu Koblencja-Trewir-Birkenfeld (niem. Spielgemeinschaft Gau Koblenz-Trier-Birkenfeld) postanowiono, że towarzystwo będzie musiało ponieść koszty ewentualnych szkód, które powstaną na skutek użytkowania pomieszczeń pałacu podczas budowy Thingstätte. Michels zarzucił władzom miejskim celowe stwarzanie trudności w budowie obiektu i odmówił zarówno podpisania umowy, jak i poniesienia odpowiedzialności za ewentualne szkody. Jego postawa uniemożliwiła konstruktywną współpracę z miastem. Chociaż położone na parterze pomieszczenia pałacu pełniły funkcję magazynu narzędzi i materiałów budowlanych, a niektóre z nich były częścią drogi tranzytowej służącej do transportowania usuniętej z miejsca budowy ziemi, Michels nie wziął pod uwagę życzeń i potrzeb władz Koblencji. Do zaognienia sporu przyczyniła się także zorganizowana w pałacu wystawa projektów Thingstätte, na którą nikt poza Michelsem nie miał możliwości wstępu. W odpowiedzi na skargi Michels stwierdził, że i tak nikt nie jest zainteresowany wystawą. Władze miasta poinformowały o konflikcie gauleitera Gustava Simona i poprosiły go o pośrednictwo. Jak wynika z dokumentów przechowywanych w Archiwum Miejskim w Koblencji umowa z 8 czerwca 1934 roku ostatecznie została podpisana, niemniej jednak usuwanie rozległych szkód po oddaniu Thingstätte do użytku ciągnęło się miesiącami i po licznych skargach oraz upomnieniach zakończyło się dopiero w marcu 1936 roku.