Czarnolas – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie zwoleńskim, w gminie Policzna na Równinie Radomskiej.
Wieś wchodzi w skład sołectwa Czarnolas – Czarnolas-Kolonia.
Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Niepokalanego Poczęcia NMP w Wygodzie. Znana jako rezydencja XVI-wiecznego poety Jana Kochanowskiego. Obecnie we wsi znajduje się Muzeum Jana Kochanowskiego. centruj|mały|300x300px +Integralne części wsi Czarnolas SIMC Nazwa Rodzaj0631835 Czarnolas-Kolonia część wsi0631841 Stara Wieś część wsi
Prywatna wieś szlachecka, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie radomskim województwa sandomierskiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Czarnolas. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego.
Historia thumb|Pomnik Jana Kochanowskiego przy Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie. W 1519 roku miejscowość należała do rodu szlacheckiego Kochanowskich herbu Korwin. Połowa wsi była własnością sędziego Piotra Kochanowskiego, a druga połowa należała do jego brata Filipa. Synem tego pierwszego był poeta Jan Kochanowski, który wraz z braćmi odziedziczył posiadłość w 1559.
Oryginalny dworek Jana Kochanowskiego wzniesiony przez niego w 1560 roku spłonął w 1720. W drugiej połowie XVIII wieku Czarnolas został zakupiony za 90 tys. złotych polskich przez księcia Józefa Aleksandra Jabłonowskiego. Teresa Jabłonowska włączyła zachowane ruiny spalonego dworu Jana Kochanowskiego w mury wzniesionej przez nią w 1830 roku kaplicy. W 1789 roku posiadłość za 200 tys. złotych odkupił Kazimierz Raczyński, a po nim właścicielami był ród Lubomirskich oraz ponownie Jabłonowskich.
W 1827 roku w miejscowości znajdowało się 35 domów z 232 mieszkańcami. Według spisu powszechnego z 1867 roku wieku mieszkało w niej 666 mieszkańców w 50 domach. Wieś dzieliła się na dwie części; część dworską liczącą 5387 morg powierzchni oraz część włościańską o powierzchni 857 morg.
W 1880 roku pracę o wsiach Zwoleń, Sycyna i Czarnolas pt. „Kolebka, dom i grób Jana Kochanowskiego” napisał polski historyk Jan Rymarkiewicz.
Już z końcem XIX w. Czarnolas, związany z jednym z najwybitniejszych poetów polskich, uznawany był za miejsce istotne dla polskiej kultury i historii. W 1904 r. Aleksander Janowski, pionier polskiego krajoznawstwa w zaborze rosyjskim umieścił go na trasie jednej z „X ciekawszych wycieczek po kraju”, pisząc w skrócie, co należy tam zobaczyć: ...w Czarnolesie: kapliczka na miejscu domu Kochanowskiego, pamiątki po nim, obelisk na miejscu lipy (p. niżej).
Muzeum Kochanowskiego We wsi znajduje się Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie, które mieści się w murowanym dworze Jabłonowskich, pochodzącym z XIX w. Tam gdzie rosła słynna lipa, wspomniana w utworach poety, stoi pamiątkowy obelisk. Pierwsza ekspozycja została otwarta w 1961 r. Obecna ukazuje życie i twórczość Jana Kochanowskiego na tle epoki. Przed dworkiem znajduje się pomnik poety wykonany w 1980 r. przez Mieczysława Weltera.
Dawna posiadłość poety to piękny park z neogotycką kaplicą wzniesioną w latach (1826-1846). Zbudowała ją Teresa Jabłonowska w miejscu dworku wybudowanego przez Jana Kochanowskiego w 1560, wykorzystując mury pozostałe po pożarze z 1720.
Zobacz też Urszula Kochanowska – wiersz Bolesława Leśmiana, w którym Urszula Kochanowska urządza Niebo na kształt domu w Czarnolasie Józef Morton
Przypisy Strona gminy, sołtysi Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
GUS. Rejestr TERYT
Opis parafii w Wygodzie na stronie diecezji
Linki zewnętrzne
Starostwo Powiatowe w Zwoleniu – Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie artinfo.pl – Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie, Oddział Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu
Kategoria:Czarnolas (powiat zwoleński) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie)