Dziesięciościan edukacyjny – jest to próba całościowego spojrzenia na proces szeroko rozumianej edukacji (w której składnikami są zarówno nauczanie, jak i wychowanie). Została sformułowana przez Zbigniewa Kwiecińskiego i jest obecna w programach edukacyjnych w polskich szkołach (elementy tego podejścia zauważalne są nawet w programie nauczania Wiedzy o Społeczeństwie w nauczaniu przedakademickim).
Według Kwiecińskiego wychowanie nadaje szczególnego znaczenia procesowi kształcenia. Dlatego należy połączyć oddziaływania związane z rozwojem człowieka i wspierających go w osiąganiu pełnej harmonii i dojrzałej osobowości w relacji do siebie samego, do świata i do społeczeństwa w ramach koncepcji dziesięciościanu, gdzie edukacja jest rozumiana jako złożona z dziesięciu procesów, charakteryzowanych przez dobór treści, przedmiotów, celów, procesów i skutków edukacyjnych.
Te dziesięć procesów wpływających na proces edukacji to: ściana edukacjiczego dotyczypatologia nadmiarupatologia niedomiaruglobalizacjaświat: problemy globalne, wojny, zagrożenia środowiska naturalnego, wyczerpywanie się zasobów naturalnych, podział na polityczne centrum i peryferie.kosmopolityzm, globalizm rozumiane jako wyolbrzymienie dramatu ludzkiego w wymiarze światowym przy jednoczesnym niezauważeniu problemów własnego społeczeństwa, marginalizacja społeczeństw i problemów lokalnychpartykularyzm rozumiany jako zwracanie uwagi tylko na własne problemyetatyzacjanaród, państwo, jego suwerenność, ustrój, konieczność znalezienia miejsca w świecie, wrogowie-sojusznicy, siła i stabilność, racje stanuetatyzm, czyli zbyt duże ingerencje państwa w życie społeczne, kształtowanie irracjonalnego, religijnego kultu państwa, jego instytucji i przywódczych osób, instytucje totalne, wychowanie jako tresuraanarchizm, delegitymizacja państwa, nieutożsamianie się z państwem, alienacja politycznanacjonalizacjato naród, tradycja, swoistość kulturowa, istota więzi i odrębnośćnacjonalizm, szowinizm, nazizm, wyższość jednego narodu nad innym, tym samym zamknięcie się na inne społecznościalienacja społeczna, wykorzenienie z więzi narodowej, aspołeczność, kosmopolityzmkolektywizacja, socjalizacja wtórnaklasa społeczna, więzi, interes klasowy, odrębność etosu, solidarność z ludźmi o podobnych pozycjach i położeniu, kształtowanie przekonań o szczególnym miejscu i misji własnej klasyskrajny kolektywizm, przewaga i dyktatura klas, wyrzeczenie się obrony własnego państwa na rzecz obrony interesów klasowychpartyjność, alienacja polityczna, zerwanie kontaktu z resztą społeczeństwapolityzacja, biurokratyzacja, profesjonalizacjaorganizacje i instytucje, wychowanie do podziału pracy, kształtowanie ideologicznych przekonań o słuszności zastanego podziału i funkcji, jakie za sobą pociągawychowanie do instytucji i organizacji prowadzące do syndromu osobowości autorytarnej, łączącej tendencje do dominacji z tendencjami do uległościalienacja pracy (praca nie ma wartości), aspołeczność i egocentryzmsocjalizacja (uspołecznienie pierwotne)oddziaływanie grupy pierwotnej, rodziców, grupy rówieśniczej, środowiska lokalnego, wrastanie w zastane normyograniczenie horyzontów do podwórkowości, wyłączne lokalne widzenie siebie i światawykroczenie przeciwko normominkulturacja, personalizacjaosobowość kulturowa i społeczna, istota ludzka jako rezultat wrastania w kulturę i dokonywanie autonomicznych wyborów wartości, systemów filozoficznych religijnychprzesada w procesach edukacyjnych, w koncentracji na wielkich ideałach, idealistyczne oderwanie od rzeczywistości, koncentracja na własnych przeżyciach jako lepszych od świata, który jest złyanalfabetyzm kulturowy i funkcjonalny, rozchwianie i brak zasad, wartości, niemożność wyciągania wniosków z doświadczeń i wiedzy historycznej i naukowejwychowanie i jurdyfikacjaobywatel, wdrożenie do realizowania i akceptowania ról i czynności obywatelskich; jurdyfikacja-kształcenie świadomości prawniczejosobowość zewnętrznie sterowana, uwięzienie w ramach mieszczańskich, sztywność osobistawykroczenie przeciwko normom, anomia, brak świadomości praw i obowiązków, brak umiejętności prawnego funkcjonowaniakształcenie i humanizacjaosoba ludzka, wiedza, światopogląd, umiejętności, nawyki, kompetencje interakcyjne, kształtowanie potrzeb wtórnychakademizm, oderwanie od praktyki, nieprzydatność wiedzy i umiejętności, konserwatyzm poznawczyanalfabetyzm funkcjonalny i deprawacjahominizacjaorganizm, kształcenie cech gatunkowych człowieka, wychowanie zdrowotne, higieniczne i seksualne, to także unikanie kary i maksymalizacja nagrody, to kształtowanie i kanalizowanie potrzeb pierwotnychto ustawiczne wglądanie w siebie, naturyzm, seksualizm, przesadna odpowiedzialnośćto niedomogi organizmu, animalizm, zastąpienie wartości przez potrzeby pierwotne, to także kalectwa i niedorozwój
Przypisy
Kategoria:Teoria edukacji