thumb|Heinrich Parler: kościół św. Krzyża w Schwäbisch Gmünd thumb|Piotr Parler: wnętrze prezbiterium katedry Św. Wita w Pradze thumb|right|Piotr Parler: kościół św. Bartłomieja w Kolínie thumb|right|Johannes z Gmünd: fragment elewacji zewnętrznej katedry we Fryburgu Bryzgowijskim thumb|right|Heinrich Behaim: Schöner Brunnen w Norymberdze thumb|right|Heinrich von Gmünd: Popiersie młodej kobiety ze znakiem rodu Parlerów, ok. 1390 r. Kolonia, Museum Schnütgen
Parler – nazwisko rodziny średniowiecznych niemieckich kamieniarzy, rzeźbiarzy i muratorów, pochodzącej ze Schwäbisch Gmünd.
Nazwisko, a pierwotnie przydomek, pochodzi od nazwy zawodu parlier (we współczesnym niemieckim Polier) – czyli majster budowlany. Nie używali go jednak wszyscy członkowie rodziny, ale zapewne wszyscy posługiwali się tym samym znakiem kamieniarskim. Działalność członków rodziny jest notowana od połowy XIV wieku. W XIV wieku Parlerowie stworzyli wiele ważnych dzieł gotyckiej sztuki i architektury, która wywarła znaczący wpływ na innych twórców. Najbardziej zasłużonymi członkami rodziny byli Peter Parler i Wenzel (Wacław) Parler.
Ród Parlerów Heinrich Parler, Henryk I (działający od lat 30. XIV do 1371) – pierwszy z Parlerów, główny budowniczy magister operis kościoła św. Krzyża w Schwäbisch Gmünd, prawdopodobnie działał on również w Ulm, gdzie rozpoczęto budowę tamtejszej kolegiaty.
Gałąź praska Peter Parler, zw. "z Gmünd" (ur. ok. 1333, zm. 1399) – syn Henryka Parlera, budowniczy m.in. katedry św. Wita w Pradze, prezbiterium kościoła św. Bartłomieja w Kolínie, Mostu Karola i rzeźbiarz, autor m.in. nagrobków Przemyślidów oraz cyklu portretów w tryforium praskiej katedry. Znalazły się tam portrety m.in. Karola IV, jego czterech małżonek, syna i cesarza Wacława IV, arcybiskupów praskich, portrety Mateusza z Arras, oraz autoportret Parlera. Michael Parler, Michael I (działający ok. 1359-1383) – syn Henryka, kamieniarz w Pradze i Zlatej Korunie. Wenzel Parler (ur. ok. 1360, zm. 1404) – syn Petera, budowniczy w Pradze i Wiedniu. Johannes Parler – syn Petera, budowniczy katedry Św. Wita w Pradze, oraz współtwórca (wraz z ojcem) chóru kościoła Św. Barbary w Kutnej Horze.
Gałąź górnoreńska Johannes z Gmünd – przypuszczalnie syn Henryka, budowniczy katedr we Fryburgu Bryzgowijskim i w Bazylei. Michael z Fryburga, Michael III, zw. „z Gmünd” (zm. 1387/8) – używał gmerku Parlerów, główny budowniczy katedry w Strasburgu. Heinrich z Gmünd, zw. „z Fryburga” (ur. ok. 1354, zm. po 1387) – używał gmerku Parlerów i przypuszczalnie występował pod nazwiskiem „Parler”; budowniczy na służbie margrabiów Moraw.
Parlerowie w Norymberdze Prawdopodobnie bratem Petera był również działający w Norymberdze, Heinrich Behaim, który rozbudował kościół św. Sebalda, dodając do korpusu z XIII wieku monumentalne prezbiterium, na norymberskim rynku wzniósł "Piękną Studnię" (Schöner Brunnen) w kształcie wielobocznej wieży, z licznymi pełnoplastycznymi figurami m.in. proroków starotestamentowych (większość figur obecnie w zbiorach Germanisches Nationalesmuseum w Norymberdze.
Parlerowie z Ulm Na podstawie przekazów i materiałów źródłowych przyjmuje się, że jacyś członkowie rodu Parlerów, w tym dwu o imieniu Heinrich, pracowali ok. 1386–1387 w Ulm, przy budowie katedry.
Heinrich Parler w Mediolanie W dokumentach archiwalnych budowy katedry w Mediolanie w latach 1391–1392 figuruje Henryk, zwany „Niemiec”, „z Ulm”, „z Gmünd”. Jest to zapewne jeden z Henryków pracujących wcześniej w Ulm.
Wybrane dzieła architektoniczne kościół Świętego Krzyża w Schwäbisch Gmünd Katedra Świętych Wita i Wacława w Pradze Most Karola w Pradze Kościół Świętego Sebalda w Norymberdze fara miejska w Ulm katedra Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim katedra w Bazylei ratusz w Krakowie katedra Świętego Szczepana w Wiedniu
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Niemieccy architekci Kategoria:Niemieccy rzeźbiarze Kategoria:Rzeźbiarze gotyku Kategoria:Architekci gotyku