Zofia Stępień-Bator, także Zofia Ratyńska (ur. 3 czerwca 1920 w Radomiu, zm. 26 grudnia 2019) – polska malarka, więźniarka niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.
Życiorys Dzieciństwo i lata szkolne spędziła w Radomiu. W czasie okupacji włączyła się w działalność ruchu oporu i została łączniczką w podziemnej organizacji Szare Szeregi oraz kurierem w Związku Walki Zbrojnej. W ramach swojej działalność rozprowadzała między innymi egzemplarze podziemnego pisma „Biuletyn Informacyjny”Mary and Leigh Block Museum of Art, The Last Expression. Art and Auschwitz, Northwestern University Press, 2003, s. 238.. 16 października 1942 została aresztowana w swoim mieszkaniu w Radomiu za działalność konspiracyjną, a następnie przez cztery i pół miesiąca bito ją i przesłuchiwano na Gestapo w Radomiu, żądając wydania kolegów z organizacji. Nie zdradziła nikogo, wobec czego 3 marca 1943 została wywieziona do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie otrzymała numer obozowy 37255. 15 stycznia 1945 razem z tysiącami więźniów w marszu śmierci została wyprowadzona pieszo do obozu koncentracyjnego Ravensbrück oraz Neustadt-Glewe na terenie Niemiec. Po zakończeniu II wojny światowej wróciła do rodzinnego domu w Radomiu, gdzie czekała na nią matka i brat. Po wyjściu za mąż i urodzeniu syna przeprowadziła się do Krakowa, gdzie jej mąż dostał pracę.
Od najmłodszych lat wykazywała wielkie zdolności plastyczne, głównie w dziedzinie rysunku i malarstwa. Od początku pobytu w obozie Auschwitz-Birkenau rysowała portrety współwięźniów, z trudem zdobywając ołówek i papier. Obozowe rysunki i szkice Zofii Stępień wyróżniają się na tle wszystkich innych prac obozowych, ponieważ autorka malowała kobiety z bujnymi fryzurami, pięknymi ubraniami i w makijażu, czyli z tym, czego brakowało w obozie i o czym więźniowie marzyli. Była autorką między innymi portretu Mali Zimetbaum, a jej prace znajdują się w Muzeum Pamięci Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.
Dwukrotnie wychodziła za mąż – jej pierwszym mężem był Ratyński, a drugim Bator. Przez cały czas żywo zajmowała się malarstwem należąc do różnych klubów i organizacji artystycznych, jak np. krakowska grupa Charaktery. Brała udział w kilkudziesięciu wystawach zbiorowych i indywidualnych, zdobywając wiele nagród i wyróżnień. Przez lata swojej aktywności artystycznej namalowała kilkaset obrazów, z których wiele znajduje się w różnych instytucjach, np. w Centrum Zdrowia Dziecka i w kolekcjach prywatnych właścicieli.
W 1976 pojechała wraz z synem i synową do Auschwitz-Birkenau, aby pokazać im barak, w którym była więziona, ale nie zwiedziła wówczas całego obozu. Dopiero w 2017 za namową wnuka pojechała razem z rodziną do Oświęcimia i w obecności kamer zwiedziła cały obóz. Po tej wizycie, również na prośbę wnuka, między wrześniem a listopadem 2019 zdecydowała się opowiedzieć przed kamerą o swoich przeżyciach. Z tych opowieści oraz nagrań zrealizowanych podczas wizyty w byłym obozie powstała trzyczęściowa seria filmów dokumentalnych udostępnionych publicznie na portalu YouTube.
W 2021 wydano książkę Przeżyłam, zawierającą wspomnienia obozowe Zofii Stępień-Bator. Autorka przystąpiła do ich utrwalenia na piśmie w 1970 roku, nie życzyła sobie jednak ich publikacji za swojego życia.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polscy malarze współcześni Kategoria:Polscy portreciści Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Uczestnicy marszów śmierci Kategoria:Urodzeni w 1920 Kategoria:Zmarli w 2019