Zegar słoneczny w Suwałkach – zegar słoneczny umieszczony w północno-wschodniej części Parku Konstytucji 3 Maja w Suwałkach w województwie podlaskim.
Zegar thumb|Zegar słoneczny w suwalskim parku miejskim. Okres II wojny światowej. Fot. Paul Hoffmann. Zbiory suwalskiego Muzeum Okręgowego thumb|Zegar słoneczny zimą (Suwałki) thumb|Zegar słoneczny w Suwałkach thumb|Fragment suwalskiego zegara słonecznego - krzyż ozdobiony elementami florystycznymi Zegar słoneczny ekwatorialno-horyzontalny został wykonany ze stopu żeliwnego. Na jego wierzchołku znajduje się równoramienny, łaciński krzyż, którego wewnętrzne powierzchnie wyskalowano liniami (co kwadrans) i oznaczono cyframi (godziny). Krzyż dodatkowo ozdobiono elementami florystycznymi, tj. fragmentem kwiatostanu (centralnie) i liśćmi przypominającymi akant. Krzyż opiera się bezpośrednio na kuli (niewielkiej średnicy), którą utrzymują trzy esowate zdobione nóżki na dole wykończone ślimacznicami. Zegar osadzono na trójkątnej podstawie zdobionej łukowatymi żłobieniami. Kulę z krzyżem połączono żeliwnym stopem. Do połączenia pozostałych elementów użyto metalowych gwoździ. Wymiary zegara: wysokość całkowita (od podłoża do centralnej części krzyża) – 109 cm, rozpiętość ramion krzyża – 36 cm, obwód kuli – 65 cm. Jak pisała J. SiekierkoJadwiga Siekierko - w latach 1976–2000, 2004–2008 nauczycielka geografii w I Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Konopnickiej w Suwałkach. Autorka publikacji Wokół słonecznego zegara.: zegar jest zręczną kompozycją kilku rodzajów zegarów, głównie horyzontalnych (poziomych) i ekwatorialnych (równikowych)J. Siekierko, Wokół słonecznego zegara, Suwałki 2006, s. 10.. Pochodzenie zegara Co do pochodzenia zegara istnieje kilka teorii: Jadwiga Siekierko sugeruje jakoby suwalski zegar słoneczny pierwotnie znajdował się w wigierskiej siedzibie kamedułów i wraz z marmurowymi balustradami, kamiennymi statuami świętych i granitowymi schodami z wigierskiej zrujnowanej świątyni trafił w 1835 r. do SuwałkJ. Siekierko, Wokół Słonecznego zegara, Suwałki 2006, s. 8.. Siekierko stwierdza, iż musiał to być towarzysz wieżowego zegara, słoneczny wzorzec czasu. Przy tym powołuje się na informacje pochodzące z publikacji Witolda JemielitegoW. Jemielity, Zespół pokamedulski w Wigrach, Łomża 1989, s. 12. i Aleksandra PołujańskiegoA. Połujański, Wędrówki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte, Warszawa 1859, s. 161.. Inna wersja mówi, iż zegar pierwotnie został podarowany przez hrabiego Karola Brzostowskiego generałowi Ludwikowi Michałowi Pacowi i znajdował się w jego dowspudzkich dobrach. Jednak po 1832 r., gdy pałac (…) ulegał stopniowej dewastacji, zegar w nieznanych okolicznościach wywieziono z Dowspudy do SuwałkJ. Bartyś, Czerwony hrabia Karol Brzostowski, Warszawa 1978, s. 226.. Julian Bartyś w monografii „Czerwony hrabia Karol Brzostowski” pisał: Na uwagę zasługuje również produkcja zegarów w Hucie Sztabińskiej. W tym zakresie Brzostowski doszedł do dużej perfekcji. Wyrabiane w jego zakładzie zegary słoneczne oraz sprężynowe mechaniczne, przeznaczone do wież ratuszowych, kościelnych i gmachów fabrycznych, cieszyły się wielkim popytem w całym Królestwie. (…) Jeden z zegarów słonecznych, zaprojektowanych i odlanych z brązu w zakładach Brzostowskiego, zachował się do dzisiaj w parku miejskim w Suwałkach. Suwalski historyk - Andrzej Matusiewicz - odnalazł dokument stwierdzający, iż zegar słoneczny był darem Karola hrabiego Brzostowskiego dla miasta Suwałk. Został wykonany w jego sztabińskiej hucie. Brzostowski ofiarował ten odlew (ok. 1841 r.) dla ozdoby tworzonego właśnie parku. Również Krzysztof Skłodowski – kustosz z Muzeum Okręgowego w Suwałkach przychyla się do tego stwierdzenia. Dodaje także, iż jest to bardzo ciekawy obiekt pod względem konstrukcji i sposobu określania czasuI. Poczobut, Czy zegar słoneczny w suwalskim Parku Konstytucji 3 Maja pokazuje dokładną godzinę?, https://www.radio.bialystok.pl/wiadomosci/suwalki/id/159402 [Dostęp: 2020.12.18]., będący równocześnie pięknym wytworem sztuki użytkowej. Renowacje w XXI wieku W 2005 roku podczas prac prowadzonych w Parku Konstytucji 3 Maja zmieniono w niewielkim stopniu ustawienie zegara, co spowodowało, iż zaczął on pokazywać czas dla miejscowości oddalonej na wschód od Suwałk o ok. 400 km (obecna Białoruś). W 2011 roku zegar poddano kompleksowym zabiegom renowacyjnym, m.in. zrekonstruowano brakujące elementy i zabezpieczono przed korozją. Prace prowadzili specjaliści z Torunia. Koszt zamknął się kwotą 27 tys. zł. W 2016 roku pękła podstawa zegara. Został on więc zdemontowany (przez pracowników Zarządu Dróg i Zieleni w Suwałkach) i poddany potrzebnym zabiegom naprawczym, po których (we wrześniu 2016 r.)Zegar słoneczny..., „DwuTygodnik Suwalski” 2016, nr 20, s. 6. powrócił na swoje miejsce.
Przypisy
Bibliografia (akk), Suwałki : zegar w parku Konstytucji doczekał się renowacji, https://www.radio.bialystok.pl/wiadomosci/suwalki/id/65375 [Dostęp: 2020.12.18]. Bacewicz J., Ulicami i uliczkami Suwałk, Suwałki 2008. Bartyś J., Czerwony hrabia Karol Brzostowski, Warszawa 1978 (dos), Zegar powinien służyć miastu, „Tygodnik Suwalski” 2003, nr 24, dod. „Kurier Grodzki”. (dos), Zegar w remoncie, "DwuTygodnik Suwalski" 2011, nr 34. Gdzie zegar?, "DwuTygodnik Suwalski" 2016, nr 18. Gębicz R., Zegary słoneczne, „Nasz Sztabiński Dom" 2002, nr 8. Jemielity W., Zespół pokamedulski w Wigrach, Łomża 1989. Kubaszewski T., Suwałki. Zegar słoneczny nie działa od 13 lat, https://www.radio.bialystok.pl/wiadomosci/suwalki/id/160173 [Dostęp: 2020.12.18]. Matusiewicz A., Rys historyczny Parku im. Konstytucji 3 Maja w Suwałkach, Suwałki 2002 [masz.]. Pietruk W., Suwałki w rysunkach i akwareli Władysława Pietruka, Białystok 2009, http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=10085&from=&dirids=1&ver_id=&lp=12&QI= [Dostęp: 2020.12.28]. Poczobut I., Czy zegar słoneczny w suwalskim Parku Konstytucji 3 Maja pokazuje dokładną godzinę?, https://www.radio.bialystok.pl/wiadomosci/suwalki/id/159402 [Dostęp: 2020.12.18]. Połujański A., Wędrówki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte, Warszawa 1859. Siekierko J., Wokół słonecznego zegara, Suwałki 2006. Suwałki : miasto nad Czarną Hańczą, red. J. Kopciał, Suwałki 2005. Zegar słoneczny...,„DwuTygodnik Suwalski” 2016, nr 20.
Linki zewnętrzne Informacja o suwalskim zegarze słonecznym na portalu gnomonika.pl
Suwałki Kategoria:Zabytki w Suwałkach