Biblioteka Śląska (właśc. Biblioteka Śląska w Katowicach) – wojewódzka biblioteka publiczna o statusie biblioteki naukowej z siedzibą w Katowicach przy Placu Rady Europy 1. Założona została w 1922 roku jako Biblioteka Sejmu Śląskiego, w latach 1936–1945 działała jako Śląska Biblioteka Publiczna im. Józefa Piłsudskiego, a 1 stycznia 1952 roku przemianowano ją na Bibliotekę Śląską.
Gromadzi, opracowuje i udostępnia różnorodne zbiory, ze szczególnym uwzględnieniem piśmiennictwa dotyczącego Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego oraz nauk społecznych i humanistycznych. Jest jedną z piętnastu bibliotek w Polsce, które mają prawo do egzemplarza obowiązkowego wszystkich publikacji ukazujących się w Polsce. Dzięki temu jej księgozbiór jest na bieżąco uzupełniany o nowości wydawnicze i może służyć jako podstawa źródłowa do badań prowadzonych w ośrodkach akademickich. Z końcem 2025 roku zasób Biblioteki Śląskiej liczył prawie 2,8 mln woluminów i jednostek oraz ponad 1 mln publikacji w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej.
Na mocy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 19 lipca 2017 roku Biblioteka Śląska jako ósma książnica w Polsce została włączona do grona bibliotek tworzących Narodowy Zasób Biblioteczny.. Zaliczono do niego dwie najcenniejsze i unikatowe kolekcje Biblioteki Śląskiej, tj. polonica i silesiaca XVI wieku (721 druków z lat 1501–1600) oraz Biblioteka Teatru Lwowskiego (3827 rękopisów z lat 1799–1939).
Historia Biblioteka Sejmu Śląskiego (do 1936) mały|Dom Oświatowy – siedziba obecnej Biblioteki Śląskiej od 1934 roku
Powstanie obecnej Biblioteki Śląskiej jako ośrodka polskiej kultury na Górnym Śląsku było spełnieniem oczekiwań zawartych zarówno w deklaracji Polskiego Komisariatu Plebiscytowego, jak i dążeń działaczy Towarzystwa Czytelni Ludowych czy ks. Emila Szramka. Jej właściwe początki sięgają lat 20. XX wieku, kiedy to na mocy decyzji Sejmu Śląskiego w październiku 1922 roku powołano Bibliotekę Sejmu Śląskiego. Jej siedzibę ulokowano w gmachu Sejmu Śląskiego przy ulicy Wojewódzkiej w Katowicach (w obecnej siedzibie Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach), zajmując dwie sale na drugim piętrze, a pieczę nad nią objął dyrektor Biura Sejmu Śląskiego Pior Pampuch.
Początkowo zbiory książnicy ograniczały się jedynie do niewielkiego księgozbioru prawniczego, jednak z czasem jej zasoby rozrosły się i zupełnie zmieniły swój charakter. W 1928 roku Biblioteka Sejmu Śląskiego zakupiła od Konstantego Prusa kolekcję XIX-wiecznych druków poświęconych historii Śląska. W 1929 roku instytucję przeniesiono do nowego gmachu Sejmu Śląskiego przy ulicy Jagiellońskiej. Biblioteka Sejmu Śląskiego od 1 stycznia 1930 roku miała swojego dyrektora – został nim dr Roman Lutman, absolwent Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.
W 1934 roku Biblioteka Sejmu Śląskiego przeprowadziła się do zaprojektowanego przez Stanisława Tabeńskiego i Józefa Rybickiego Domu Oświatowego przy ulicy Francuskiej 12 w Katowicach, której budowę dofinansował Sejm Śląski. Zajęła ona pierwsze piętro oraz część drugiego i od początku gmach ten nie spełniał on potrzeb tak ogromnej książnicy. Brakowało miejsca na godne przechowywanie cennych zbiorów, a także nie istniały możliwości konserwacji szczególnie narażonych na zniszczenie wiekowych książek. W tym czasie zbiory biblioteki liczyły 79 tys. woluminów, a zatrudnionych było w niej 16 osób.
Lata 30. XX wieku zaowocowały przekształceniem Biblioteki Sejmu Śląskiego w placówkę publiczną o profilu naukowym, co wynikało ze statutu. Dzięki staraniom marszałka Sejmu Śląskiego Konstantego Wolnego decyzją Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 9 lutego 1934 roku biblioteka miała otrzymywać egzemplarz obowiązkowy ukazujący się w województwie śląskim, a także nadano jej status biblioteki okręgowej dla województwa śląskiego.
Śląska Biblioteka Publiczna (1936–1951) Na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z 11 marca 1936 roku bibliotekę przekształcono w samodzielną jednostkę – w Śląską Bibliotekę Publiczną im. Józefa Piłsudskiego, co było efektem rosnącego znaczenia instytucji jako ogólnodostępnej książnicy naukowej. W 1938 roku biblioteka rozpoczęła działalność wydawniczą.
W przededniach wybuchu II wojny światowej, w sierpniu 1939 roku najcenniejszy księgozbiór biblioteki ewakuowano do Lwowa. Po zajęciu Katowic przez Niemców, biblioteka otrzymała nazwę Schlesische Landesbücherei, a jej dyrektorem został Viktor Kauder. Włączono ją do Oberschlesische Landesbibliothek (z niem. Górnośląska Biblioteka Krajowa) w Bytomiu.
31 stycznia 1945 roku biblioteka została przejęta przez polski zarząd, która została uprzednio znacznie zagrabiona. Biblioteka od stycznia 1946 roku podlegała Ministerstwu Oświaty. W 1950 roku utworzono Oddział Śląskiej Biblioteki Publicznej w Bytomiu i otwarto w nim czytelnię.
Biblioteka Śląska (od 1952) 1 stycznia 1952 roku, na mocy rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki, placówka otrzymała nową nazwę – Biblioteka Śląska, przechodząc również w zarząd tegoż ministerstwa. Jeszcze w tym samym roku, 10 września Biblioteka Śląska zyskała status biblioteki naukowej, a także powołano Radę Biblioteczną. W 1956 roku wydano pierwszy numer „Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Śląskiej”, który od 20 tomu zaczął ukazywać się pod tytułem „Książnica Śląska”. Rok później powstała Pracownia Śląska oraz Czytelnia Czasopism.
W 1960 roku powołano Oddział Zabytkowy Biblioteki Śląskiej w Cieszynie – jego zasób tworzyły miejscowe historyczne zespoły biblioteczne. Został on w 1988 roku wyłączony z Biblioteki Śląskiej i przekazany Miejskiej Bibliotece Publicznej w Cieszynie.
W 1969 roku Biblioteka Śląska jako jedyna książnica w województwie katowickim otrzymała prawo do krajowego egzemplarza obowiązkowego. Korzystać z niej mogli wówczas studenci i pracownicy naukowi, a za poręczeniem szkół także uczniowie przygotowujący się do matury.
Starzenie się siedziby Biblioteki Śląskiej, obciążenie stropów oraz ujawniające się w latach 80. XX wieku szkody górnicze sprawiły, że pilnie potrzebował on remontu. Magazyny biblioteki obliczone były na 100 tys. woluminów, podczas gdy potrzeby ksiąznicy były pięć razy większe. Dyskomfort odczuwali również czytelnicy. Książki rozproszone były w czterech różnych miejscach, a jeden z magazynów znajdował się w Bytomiu. W czerwcu 1989 roku rozstrzygnięto konkurs architektoniczny na projekt nowego gmachu Biblioteki Śląskiej, dwa lata później położono kamień węgielny pod fundamenty budynku. Został on zaprojektowany przez grupę ARAR (Marek Gierlotka, Jurand Jarecki i Stanisław Kwaśniewicz), a jego uroczyste otwarcie miało miejsce 24 października 1998 roku.
W 1999 roku ustanowiono nagrodę Śląski Wawrzyn Literacki. 1 lipca 2000 roku Bibliotekę Śląską połączono z Wojewódzką Biblioteką Publiczną. W 2002 roku w budynku przy ulicy J. Ligonia w Katowicach otwarto Śląską Bibliotekę Terapeutyczną, a rok później odbyła się pierwsza edycja konkursu Śląska Fotografia Prasowa. 20 lipca 2006 roku Biblioteka Śląska i Uniwersytet Śląski zawarły porozumienie o wspólnym utworzeniu Śląskiej Biblioteki Cyfrowej. W latach 2009–2010 książnica uczestniczyła w przygotowaniu Ogólnopolskiego Dyktanda i Dyktanda Mistrzów. 4 lipca 2011 roku Zarząd Województwa Śląskiego uchwalił nowy statut Biblioteki Śląskiej, powołując Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej, a pierwsze spotkanie Rady Naukowej instytutu odbyło się 12 grudnia tego samego roku.
Dyrektorzy mały|Tablica upamiętniającego Jacka Koraszewskiego, dyrektora Biblioteki Śląskiej w latach 1957–1969, znajdująca się wewnątrz gmachu Biblioteki Śląskiej
Dyrektorzy Biblioteki Sejmu Śląskiego: Roman Lutman (1930–1931) Kazimierz Hartleb (1931–1932) Jacek Koraszewski (kierownik 1933) Paweł Rybicki (1934–1936)
Dyrektorzy Śląskiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego: Paweł Rybicki (kierownik 1936; dyrektor 1937–1939)
Dyrektorzy Schlesische Landesbücherei: Viktor Kauder (1939–1944/1945)
Dyrektorzy Śląskiej Biblioteki Publicznej: Paweł Rybicki (1945–1951)
Dyrektorzy Biblioteki Śląskiej: Paweł Rybicki (1952–1957) Jacek Koraszewski (1957–1969) Jan Kantyka (1969–1972) Andrzej Szefer (1972–1982) Mirosław Strzoda (1982–1990) Jan Malicki (1991–2018; czasowa rezygnacja w 2013) Zbigniew Kadłubek (2018–2023) Artur Madaliński (od 2023)
Siedziby mały|Budynek główny Biblioteki Śląskiej nocą mały|Budynek Biblioteki Śląskiej przy ulicy Francuskiej 12 w Katowicach (2011) mały|Budynek Biblioteki Śląskiej przy ulicy Juliusza Ligonia 7 (2017)
Biblioteka Śląska mieści się w trzech budynkach na terenie Katowic i w każdym z nich prowadzi odmienną działalność. W głównym gmachu Biblioteki Śląskiej przy Placu Rady Europy 1 znajduje się większość zbiorów oraz działów i czytelń oraz sale konferencyjne i wystawiennicze. Działa tu Instytut Mediów Cyfrowych „Digitarium” (utworzony w 2018 roku) wraz ze Społeczną Pracownią Digitalizacji, Instytut Kultury Intermedialnej (powstały w 2018 roku) oraz Wydawnictwo Biblioteki Śląskiej. Gmach został otwarty 24 października 1998 roku, a inwestycja ta została wyróżniona przez Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa nagrodą III stopnia w konkursie Budowa Roku 1998.
Modernistyczny budynek przy ulicy Francuskiej 12 (Dom Oświatowy) to poprzednia siedziba Biblioteki Śląskiej, w którym działa m.in. Dom Oświatowy Biblioteki Śląskiej (filia powołana w 2012 roku), Instytut Dokumentacji Architektury Biblioteki Śląskiej (powstały w 2018 roku) oraz Dział Starego Zasobu. Organizowane są tam warsztaty oraz działania łączące różnorodne obszary kultury.
Trzeci budynek Biblioteki Śląskiej położony jest przy ulicy J. Ligonia 7. Funkcjonuje w nim powstały w 2012 roku Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej, prowadzący prace naukowo-badawcze w zakresie nauk humanistycznych i społecznych związanych z regionem oraz działający od 2002 roku Dział Biblioterapeutyczny.
Zbiory Zbiory specjalne mały|Hol główny w gmachu głównym Biblioteki Śląskiej, wypożyczalnia książek (2011) mały|Magazyn automatyczny (2011) mały|Magazyn kompaktowy (2011) mały|Stary katalog papierowy w holu głównym
Stanowią one ważną i cenną część zasobów Biblioteki Śląskiej, o jej wartości decyduje nie tylko obecność unikatowych lub rzadkich obiektów zabytkowych, ale również regionalny charakter. Wybrane obiekty zostały zdigitalizowane w ramach projektu Śląskiej Internetowej Biblioteki Zbiorów Zabytkowych.
Do najstarszych i najcenniejszych zabytków rękopiśmiennych należy manuskrypt z XV wieku, zawierający traktaty wykładowców Akademii Krakowskiej, m.in. Jana z Głogowa (Miscellanea astrologia et alchymica). W kolekcji rękopisów znajduje się wiele cennych źródeł do dziejów Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, np.: pergaminowy testament Georga von Schönaich, właściciela dóbr Siedlisko-Bytom Odrzański (1610), księgi cechowe miasta Woźniki, księga miasta Będzina, a także monografie miejscowości, dokumenty z okresu powstań śląskich i plebiscytu oraz archiwa organizacji (np. Towarzystwa Górnośląskiego we Wrocławiu).
Unikatową kolekcją jest Biblioteka Teatru Lwowskiego, zbiór ponad 5 tys. egzemplarzy teatralnych, które trafiły do Katowic w 1945 roku wraz z polskim zespołem teatru lwowskiego.
W dużym zasobie starych druków (ok. 28 tys.) najcenniejsze są inkunabuły, a wśród nich Opus restitutionum wydany w Krakowie w 1475 roku (jeden z czterech pierwszych druków wytłoczonych na ziemiach polskich), polonika XVI wieku, a także unikatowe edycje (np. holenderskie wydanie dzieła Denisa Diderota Kubuś fatalista i jego pan (Haga, 1793).
Biblioteka Śląska posiada również bogatą kolekcję kartografii (ponad 22 tys. planów, map i atlasów), m.in. XVI-wieczne wydania mapy Śląska Martina Helwiga oraz Atlas Silesiae Johanna Wolfganga Wielanda i Matthäusa Schubarta (Norymberga, 1752).
W zbiorach ikonograficznych znajdują się m.in.: grafiki takich artystów jak: Daniel Chodowiecki, Alexander Duncker, Friedrich August Tittel, Carl Mattis czy Ernest Wilhelm Knippel,