Symeon I Wielki (bułg. Цар Симеон Велики) (ur. 866, zm. 27 maja 927) – władca Bułgarii w latach 893–927, car bułgarski od 913, trzeci z synów Borysa I Michała i jego żony Marii. Najwybitniejszy przedstawiciel dynastii Kruma.
Podczas swego panowania Symeon odniósł szereg zwycięstw nad Bizantyńczykami, Madziarami i Serbami, co pozwoliło mu znacznie poszerzyć terytorium bułgarskie, czyniąc z Bułgarii najpotężniejsze państwo we wschodniej Europie. Bułgaria Symeona rozciągała się między morzami: Egejskim, Czarnym i Adriatykiem, a nowa stolica Presław rywalizowała o pierwszeństwo z Konstantynopolem. Czasy jego panowania są również okresem niezwykłego rozkwitu kulturalnego Bułgarii i są nazywane złotym wiekiem kultury bułgarskiej.
Życiorys Wczesne lata Symeon urodził się w 866Tak utrzymują T. Wasilewski (Historia Bułgarii, 1988, s. 56) i W.Giuzelew (Bułgaria, 1986, s. 46). Złatarski wskazuje na rok 864 lub 865 roku (Istorija, 1927, s.280) w okresie chrystianizacji Bułgarii. Był trzecim synem Borysa I i Marii. Wychowywał się jako królewski zakładnik w Konstantynopolu. Studiował na tamtejszym uniwersytecie mieszczącym się w pałacu Magnaura, stając się biegłym znawcą greki, rozmiłowanym w dziełach Arystotelesa i Demostenesa; w późniejszych latach miał poszerzyć swe zainteresowania o Ojców Kościoła. W 886 roku powrócił do kraju i wstąpił do klasztoru. Wolą ojca wyznaczony został do stanu duchownego i objęcia godności głowy Kościoła bułgarskiego. W latach następujących po powrocie z Bizancjum poświęcił się całkowicie działalności pisarskiej.
W 889 roku ojciec zrzekł się władzy na rzecz najstarszego syna Włodzimierza. Reakcja pogańska pod rządami Włodzimierza skłoniła Borysa w 893 roku do opuszczenia klasztoru, zebrania swoich stronników i zrzucenia z tronu najstarszego syna. Włodzimierz został oślepiony i zamknięty w klasztorze, gdzie niedługo potem zmarł. Ojciec osadził na tronie Symeona. Zwołany specjalnie w tym celu do Presławia wielki zjazd dostojników świeckich i kościelnych zatwierdził nowego władcę, unieważniając jego śluby zakonne. Po zjeździe przeniesiono też stolicę państwa z przesiąkniętej tradycjami pogańskimi Pliski do Presławia. Po uporządkowaniu spraw państwa stary książę powtórnie schronił się do klasztoru.
Pierwsza wojna z Bizancjum i z Węgrami thumb|Madziarzy ścigają wojska bułgarskie Objęcie władzy przez młodego księcia, Symeon liczył sobie 27 lat, spróbował wykorzystać cesarz bizantyński Leon VI Filozof. Cesarz zarządził przeniesienie targowiska bułgarskiego z Konstantynopola do oddalonej od portów czarnomorskich Tesaloniki. Bułgarzy w IX wieku coraz bardziej uzależniali się od głównego eksportowego rynku zbytu na swe towary (wino, bydło, zboże, drewno budulcowe), jakim stawał się Konstantynopol. Jednocześnie z Konstantynopola importowali bizantyńskie i wschodnie wyroby: farbowany jedwab, klejnoty, porcelanę, korzenie. Kryzys wybuchł, gdy logoteta dromu Stylianos Zautzes namówił dwóch kupców greckich do stworzenia monopolu dla handlu greckiego z Bułgarami. Kupcy przenieśli swe składy do Tesaloniki, gdzie zostały one dodatkowo obłożone wysokim cłem, .
Symeon zażądał odszkodowania za poniesione straty, a gdy to nie przyniosło rezultatu, w 894 roku najechał Trację i rozbił armię bizantyńską. Musiał jednak szybko zawrócić na północ, Leon VI przeprowadził bowiem na tyłach Bułgarów skuteczną akcję dywersyjną, przeprawiając przy wykorzystaniu własnej floty przez Dunaj koczownicze plemiona Madziarów. Najeźdźcy w dwóch bitwach pokonali wojska Symeona, który schronił się w naddunajskiej Drystrze, i dotarli za cofającymi się Bułgarami aż po Pliskę i Presław. W tym czasie wódz bizantyński Nicefor Fokas (dziadek cesarza Nicefora II Fokasa) zajął południową część Bułgarii, podczas gdy drungarios floty cesarskiej Eustacjusz zablokował ujście Dunaju, . W tej sytuacji książę Borys po raz ostatni zdecydował się opuścić klasztor, zebrał wojsko i w trzeciej bitwie rozbił Madziarów i wyparł ich za Dunaj. Runciman zaprzecza interwencji Borysa, twierdząc, że poproszony o radę Borys zaproponował trzy dni postu i zaofiarował swą modlitwę za kraj (Bulgarian Empire, s. 146).
thumb|Bułgarzy zwyciężają armię bizantyńską pod Bulgarofygon. 896. Wybawiony z opresji Symeon podjął rokowania z Leonem, łudząc go obietnicami zawarcia korzystnego pokoju, jednocześnie zwrócił się o pomoc do Pieczyngów, ludu zamieszkującego stepy nadczarnomorskie. Wiosną 896 roku Pieczyngowie wykorzystując nieobecność głównych sił madziarskich, które wyruszyły na wyprawę łupieżczą, zaatakowali wspólnie z Bułgarami siedziby madziarskie w Besarabii i zmusili Madziarów do wycofania się na Równinę Panońską. Zapewniwszy sobie spokój na północy Symeon mógł wznowić działania przeciw Bizancjum. Jeszcze w tym samym roku w bitwie pod Bulgarofygon (obecnie Babaeski, we wschodniej Tracji) rozgromił wojska greckie i narzucił Bizantyńczykom korzystny dla siebie traktat pokojowy, . Data zawarcia pokoju jest sporna T. Wasilewski i G. Ostrogorski podają 896 rok, D. Lang (Bułgarzy, s. 65) optuje za 897 rokiem. Kupcy bułgarscy wrócili do Konstantynopola, a cesarstwo zobowiązane zostało do składania Bułgarom podarków w granicznym mieście Dewelcie.
Lata pokoju Następne piętnaście lat upłynęło na ogół w spokoju. Raz tylko w 904 roku, wykorzystując najazd arabskiej floty korsarskiej na wybrzeża greckie, zakończony zdobyciem i złupieniem Tesaloniki (31 lipca 904), Symeon najechał ziemie cesarskie wcielając do Bułgarii ziemie nad Strandżą, twierdzę Woden wraz z okolicą, ziemie nad dolnym Wardarem i znaczne obszary w Albanii. Graniczne słupy bułgarskie zostały wówczas wbite w odległości 20 kilometrów od TesalonikiTaki wniosek nasuwa napis na dwóch kamieniach granicznych z 6412 roku (tj. 904) znalezionych niedaleko wioski Narysz-Kaj. .
Symeon podjął w tych latach zamierzony na wielką skalę program rozbudowy nowej stolicy – Presławia. Według relacji współczesnego mu pisarza Jana Egzarchy przybywającego do miasta oszałamiał widok licznych wielkich cerkwi, marmurowych pałaców, fresków przedstawiających niebo i gwiazdy, słońce, księżyc, a także kwiaty, drzewa i ryby. Pośród tych wszystkich wspaniałości zasiadał na tronie Symeon w szacie gęsto szytej perłami, z naszyjnikiem z medali na szyi, z bransoletami na rękach, w purpurowym pasie i z pozłacanym mieczem u boku. Jan Egzarcha zauważa jeszcze, że prosty bułgarski wieśniak, któremu dane było zobaczyć wszystkie te cuda, z trudem wracał do swego domostwa, ale też długo i z zapałem opowiadał potem swym bliskim o cudach nowej stolicy Symeona.
Car Romejów thumb|Symeon I i Konstantyn VII na uczcie Kolejna wojna wybuchła w 913 roku. Bezpośrednią przyczyną konfliktu była odmowa zapłaty daniny rocznej przez cesarza Aleksandra, następcę Leona VI. Po śmierci Aleksandra, wykorzystując trudności regentów, sprawujących władzę w imieniu 7-letniego Konstantyna VII, którzy musieli walczyć z pretendentami do tronu, Symeon wkroczył na ziemie cesarstwa i w sierpniu 913 roku stanął pod murami Konstantynopola. Celem bułgarskiego władcy nie była tym razem grabież czy podbój nowych ziem, lecz zdobycie korony cesarskiej. Symeon, zwany przez Bizantyńczyków pół-Grekiem, pojętny uczeń swych greckich mistrzów, rozumiał, że może istnieć tylko jedno Cesarstwo rzymskie (Romejskie). Podjął więc próbę zastąpienia starego cesarstwa opartego na Grekach – nowym, uniwersalnym, bo obejmującym wszystkie ludy żyjące na Bałkanach, pod berłem Bułgarów, .
Jeżeli jednak śmiałością swoich zamiarów przerósł swoich poprzedników, wkrótce miał się przekonać, że przyjdzie mu podzielić ich los, los tych, którzy targnęli się na najpotężniejszą twierdzę ówczesnego świata. Regent, patriarcha Konstantynopola, Mikołaj Mistyk próbował powstrzymać Symeona, eks-brata w Chrystusie, listami, które pisał raczej łzami niż atramentem. Stolica była jednak dobrze przygotowana do obrony i ta okoliczność skłoniła Symeona do podjęcia pertraktacji z rządem bizantyńskim. Symeon został uroczyście przyjęty na dworze cesarskim przez patriarchę Mikołaja. Bizantyńczycy musieli uznać przewagę Symeona. Regent cesarstwa, przystał na daleko idące ustępstwa, a właściwie skapitulował przed potężnym władcą Bułgarii. Na dworze cesarskim wydano ucztę na cześć cara Symeona i jego synów, a Mikołaj Mistyk dokonał symbolicznej ceremonii koronacji, . W asyście innych członków regencji włożył mu na głowę zamiast diademu własne omophorionAkt ten przypominający koronację Bolesława Chrobrego przez Ottona III diademem cesarskim podczas zjazdu gnieźnieńskiego był różnie interpretowany. Późniejsi historycy greccy związani z dynastią macedońską świadomie zacierali jego znaczenie, wskazując że władca Bułgarii nie został uznany Basileusem (Augustus), a co najwyżej Cezarem. Taki też tytuł (cara) ostatecznie przekazał Symeon swoim następcom. . thumb|Zdobycie przez Bułgarów Adrianopola w 914 roku Wprawdzie nie został tym samym uznany za współcesarza, a jedynie za basileusa (cesarza) Bułgarów. Mógł jednak liczyć, że znajduje się blisko zamierzonego celu, skoro rząd bizantyński zobowiązał się ożenić młodego Konstantyna Porfirogenetę z jedną z jego córek. Jako teść małoletniego cesarza i sam nosząc tytuł cesarski mógł stać się faktycznym władcą Bizancjum. Po podpisaniu traktatu Symeon powrócił ze swoją armią do Bułgarii, .
Niekorzystny traktat stał się przyczyną upadku regenta. Nowy rząd, na czele którego stanęła cesarzowa matka Zoe Karbonopsina odmówił zatwierdzenia układów zawartych przez poprzednika i uznał koronację Symeona za nieważną. W odpowiedzi Symeon ponownie najechał cesarstwo. We wrześniu 914 opanował Adrianopol, w latach następnych spustoszył okolice Tesaloniki i Dyrrachionu w Albanii. Przybrał teraz tytuł cesarza Rzymian (βασιλεὺς ΄Ρωμέων – basileus Rōmeōn), zgłaszając tym samym pretensję do władzy nad Bizancjum i zażądał, by ludność grecka uznała go za swego władcę. Żądanie Symeona podaje w swej kronice Leon Diakon: αὐτοκράτορα ἑαυτον ἀνακηρύττειν Ῥωμαίοις ἐκέλευεν (autokratora eauton anakeryttein Romaiois ekeleuen).
Zwycięstwo nad Acheloos thumb|left|Bułgarskie zwycięstwo nad rzeką Acheloos w 917 roku Cesarstwo zdobyło się na kontruderzenie dopiero w 917 roku. Strateg Chersonezu – Gotii krymskiej, Jan Bugas, zawarł wtedy z upoważnienia cesarzowej pakt z Pieczyngami, zajmującymi południową część obecnej Ukrainy. Pieczyngowie zobowiązali się do dywersji na północnej granicy bułgarskiej, co miało umożliwić Bizancjum koncentrację armii w Tracji. Jednocześnie zawarto układ z emirami arabskimi, zapewniający pokój na granicy wschodniej i umożliwiający przerzucenie przeciw Bułgarom wojsk z Anatolii pod wodzą Leona Fokasa. Pieczyngowie ostatecznie wycofali się z udziału w wojnie, zrażeni trudnościami, jakie czynił im drungarios floty cesarskiej Roman Lekapen.
thumb|Mapa przedstawiająca przebieg bitwy nad Achelo