mały|Kolonia nocą. Widoczne wieże ratusza, kościoła św. Marcina i katedry Kolonia (, MAF: , ; 1900–1919 Cöln; łac. za Rzymian najpierw: Oppidum Ubiorum, potem CCAA, czyli Colonia Claudia Ara Agrippinensium, w średniowieczu: Coellen, kol. Kölle; ) – miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, stolica rejencji Kolonia. Pod koniec 2019 roku, z liczbą mieszkańców wynoszącą niecałe 1,1 mln, Kolonia zajmowała czwarte miejsce w Niemczech pod względem liczby ludności. Jeden z najważniejszych historycznych ośrodków kultu religijnego w Europie. Leży nad rzeką Ren. Wizytówką miasta i historyczną dominantą jest gotycka katedra (Kölner Dom), siedziba arcybiskupstwa kolońskiego. Uniwersytet w Kolonii (Universität zu Köln) jest jedną z najstarszych wszechnic w Niemczech, w której kształci się ok. 44 tys. studentów. Kolonia jest najważniejszym gospodarczym, kulturalnym i historycznym miastem Nadrenii. Położona jest na wysokości od 38 do 118 m n.p.m.

Położenie Położona nad Renem Kolonia ma powierzchnię 405,17 km² (230,27 km² część lewobrzeżna, 174,90 km² część prawobrzeżna) i jest piątą co do wielkości obszaru gminą i czwartym pod względem liczby ludności miastem w Niemczech (po Berlinie, Hamburgu i Monachium).

Najwyższy punkt w mieście znajduje się na wysokości 118,04 m n.p.m. ( w obszarze chronionym , przy granicy z miastem Bergisch Gladbach), najniższy zaś 37,5 m n.p.m. (dzielnica Worringen).

Miasto sąsiaduje z następującymi miejscowościami: od północy z Leverkusen, od wschodu z Bergisch Gladbach i Rösrath (Rheinisch-Bergischer Kreis), od południa z Troisdorf i Niederkassel (powiat Rhein-Sieg), Wesseling (w latach 1975–1976 należało do Kolonii), od zachodu z Brühl, Hürth, Frechen i Pulheim (które należą do powiatu Rhein-Erft), Dormagen (Rhein-Kreis Neuss) oraz Monheim am Rhein (powiat Mettmann).

Historia

Cesarstwo Rzymskie Kolonia jest najstarszym z dużych miast niemieckich. Została założona przez cesarzową Agrypinę, żonę Klaudiusza, która urodziła się w osadzie legionowej (castra Romana) nad Renem. W roku 50 n.e. nadała tej osadzie nazwę Colonia Claudia Ara Agrippinensium (według innych źródeł Colonia Claudia Augusta Agrippina) i podniosła ją do rangi miasta. Około roku 89 miasto zostało stolicą prowincji, dzięki czemu stało się jednym z ważniejszych centrów handlowo-produkcyjnych Imperium Rzymskiego na północ od Alp. W latach 260–271 miasto było stolicą samozwańczego cesarstwa galijskiego. W 310 za panowania cesarza Konstantyna I wybudowano most na Renie. W IV wieku powstało biskupstwo. Od 462 miasto okupowali Frankowie rypuarscy.

Państwo Franków, biskupstwo i elektorat Wczesnośredniowieczna Kolonia leżała w granicach państwa Franków. W 785 biskupstwo podniesiono do rangi arcybiskupstwa, a w XIII wieku do rangi elektoratu Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Od XII wieku miasto, obok Jerozolimy, Konstantynopola i Rzymu, ma w swej nazwie określenie „święta” (sancta): „Święta Kolonia z łaski bożej wierna córka Kościoła Rzymskiego”. W średniowieczu miasto kwitło – było współzałożycielem Hanzy, powstał w nim w 1388 roku pierwszy miejski uniwersytet w Niemczech. Kolonia była wtedy największym i najbogatszym miastem niemieckojęzycznym.

Wolne miasto mały|Panorama Kolonii na drzeworycie Antona Woensama z 1531 r. Od roku 1288, po zwycięstwie nad biskupem, miastem rządzili jego mieszkańcy, ale dopiero w 1475 sytuacja ta została prawnie usankcjonowana nadaniem Kolonii statusu Wolnego Miasta Rzeszy. W XVI wieku miasto było ważnym ośrodkiem produkcji niemieckiej kamionki.

Odkrycie Nowego Świata, powstanie nowych dróg handlowych i wynikające z tych zdarzeń zmiany w europejskiej gospodarce doprowadziły do gospodarczego i politycznego upadku miasta. W 1560 roku przerwano budowę katedry. W 1709 włoski perfumiarz Johann Maria Farina uruchomił pierwszą fabrykę wody kolońskiej. W XVIII wieku Wolne Miasto Kolonia graniczyło z Elektoratem Kolonii na zachodzie oraz przez rzekę Ren z Księstwem Bergu na wschodzie.

W granicach Francji mały|Kolonia u schyłku XVIII w. W 1795 Kolonię zajęli Francuzi. Granica Republiki Francuskiej była oparta na Renie, tym samym Kolonia była francuskim miastem przygranicznym. W 1798 Kolonia została okręgiem w departamencie Roer. Na mocy postanowień pokoju w Lunéville w 1801 uznano przyłączenie Kolonii do Francji. Wówczas wszyscy mieszkańcy otrzymali francuskie obywatelstwo. Rok później w mieście otwarto teatr lalek . W 1804 roku w Kolonii gościli Napoleon Bonaparte z żoną Józefiną. Od 1814 miasto okupowali Prusacy.

W granicach Prus i Niemiec mały|Kolonia w połowie XIX w. W 1815 miasto przyłączono do Prus. Reformy przeprowadzone wpierw przez Francuzów a później przez władze pruskie stworzyły korzystne ramy dla rozwoju Kolonii w czasach rewolucji przemysłowej. Miasto stało się ważnym ośrodkiem transportowym (linie kolejowe, żegluga śródlądowa). Rozwija się dynamicznie przemysł (Felten & Guillaume, , Klöckner Humboldt Deutz AG – założycielem był Nicolaus August Otto, ). W 1871 Kolonia znalazła się w granicach zjednoczonych Niemiec. W 1880 roku po 632 latach zostaje zakończona budowa katedry. Po zburzeniu średniowiecznych murów obronnych w 1881 roku następuje dynamiczny rozwój terytorialny i ludnościowy miasta. Obecnie mieszka w Kolonii 1 057 327 osób (31 grudnia 2014), z czego 17,2%, czyli ok. 175 515 (2004) to obcokrajowcy. Kolonia jest największym po Berlinie skupiskiem ludności tureckiej poza Turcją w Europie; trzecim jest Hamburg.

mały|Kolonia, 24 kwietnia 1945 Kolonia jest względnie nieodległa od Wielkiej Brytanii. Siłą rzeczy w czasie II wojny światowej miasto było silnie bombardowane przez lotnictwo alianckie. Obliczono, że miasto zostało zbombardowane 262 razy. W wyniku bombardowań zginęło 20 tys. osób, a centrum miasta zostało zniszczone. Do najsłynniejszego nalotu doszło 31 maja 1942. W operacji pod kryptonimem „Millenium” wzięło udział 1046 bombowców RAF, które zrzuciły 1455 ton materiałów wybuchowych. Nalot trwał 75 minut, w czasie których zniszczono ok. 300 ha miasta, zginęło 486 osób.

Po zakończeniu działań wojennych rozpoczęto odbudowę miasta. Trwała ona aż do lat 90. XX wieku. Ludność miasta także rosła. Już pod koniec 1945 wyniosła 500 tys., by w 1959 osiągnąć liczbę powyżej 770 tys., czyli tyle, ile wynosiła w 1939.

Po wojnie stolicą kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia został Düsseldorf, a stolicą RFN wybrano Bonn, mimo że to Kolonia była i jest największym miastem tego kraju związkowego.

Od 2002 miasto jest siedzibą Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA).

W sierpniu 2005 Kolonia gościła Światowe Dni Młodzieży i była miejscem pielgrzymki Benedykta XVI.

Demografia Licząca 1 087 863 mieszkańców (w dniu 31 grudnia 2019 r.) Kolonia jest czwartym miastem w Niemczech pod względem liczby mieszkańców (po Berlinie, Hamburgu i Monachium). Miasto to w ostatnich latach zanotowało gwałtowny wzrost liczby ludności (w grudniu 2006 miasto liczyło 989 766 mieszkańców [dostęp 2010-06-04].). Kolonia to największe miasto konurbacji liczącej około 2 miliony mieszkańców, w której skład wchodzą także sąsiednie miasta: Bonn, Hürth, Leverkusen i Bergisch Gladbach.

Według lokalnych danych statystycznych, w grudniu 2006 gęstość zaludnienia w mieście wynosiła 2528 osób na kilometr kwadratowy. 31,4% mieszkańców to obywatele pochodzący z innych miejscowości, a 17,2% obywateli nie posiada pochodzenia niemieckiego. Największą grupę imigrantów reprezentują Turcy (6,3%). We wrześniu 2007 zanotowano 120 000 muzułmanów zamieszkujących w tym mieście, w większości pochodzenia tureckiegoWDR Article of 15.08.2007 ..

Podział administracyjny Kolonia składa się z dziewięciu dzielnic (Stadtbezirk), w skład których wchodzi 86 części miasta (Stadtteil).

Innenstadt (Stadtbezirk 1) Altstadt-Nord, Altstadt-Süd, Deutz, Neustadt-Nord, Neustadt-Süd Rodenkirchen (Stadtbezirk 2) Bayenthal, Godorf, Hahnwald, Immendorf, Marienburg, Meschenich, Raderberg, Raderthal, Rodenkirchen, Rondorf, Sürth, Weiß, Zollstock Lindenthal (Stadtbezirk 3) Braunsfeld, Junkersdorf, Klettenberg, Lindenthal, Lövenich, Müngersdorf, Sülz, Weiden, Widdersdorf Ehrenfeld (Stadtbezirk 4) Bickendorf, Bocklemünd/Mengenich, Ehrenfeld, Neuehrenfeld, Ossendorf, Vogelsang Nippes (Stadtbezirk 5) Bilderstöckchen, Longerich, Mauenheim, Niehl, Nippes, Riehl, Weidenpesch Chorweiler (Stadtbezirk 6) Blumenberg, Chorweiler, Esch/Auweiler, Fühlingen, Heimersdorf, Lindweiler, Merkenich, Pesch, Roggendorf/Thenhoven, Seeberg, Volkhoven/Weiler, Worringen Porz (Stadtbezirk 7) Eil, Elsdorf, Ensen, Finkenberg, Gremberghoven, Grengel, Langel, Libur, Lind, Poll, Porz, Urbach, Wahn, Wahnheide, Westhoven, Zündorf Kalk (Stadtbezirk 8) Brück, Höhenberg, Humboldt/Gremberg, Kalk, Merheim, Neubrück, Ostheim, Rath/Heumar, Vingst Mülheim (Stadtbezirk 9) Buchforst, Buchheim, Dellbrück, Dünnwald, Flittard, Höhenhaus, Holweide, Mülheim, Stammheim

Zabytki mały|Most Hohenzollernów o długości 689 m, w głębi katedra Katedra Świętego Piotra i Najświętszej Marii Panny (St. Peter und Maria) z 1248–1880 (na liście światowego dziedzictwa UNESCO) jedna z największych świątyń gotyckich ze zbudowanymi w XIX wieku wieżami o wysokości 157 metrów i szczególnie cennym średniowiecznym prezbiterium. Wewnątrz znajdują się cenne zbiory sztuki średniowiecznej m.in. relikwiarz Trzech Króli, Madonna Mediolańska, Krucyfiks Gerona, Ołtarz Trzech Króli dzieło Stephana Lochnera. Tutaj też spoczęły prochy królowej Polski Rychezy. mały|Kościół św. Kuniberta mały|Kościół Najświętszej Marii Panny na Kapitolu zespół kościołów romańskich: Świętej Urszuli (St. Ursula) – z gotyckim prezbiterium i miejscem pochówku patronki kościoła. W skład kościoła wchodzi także Złota Komnata, w której znajdują się liczne relikwiarze Jedenastu Tysięcy Dziewic m.in. hermowe z XIV–XVI w.; Świętego Andrzeja (St. Andreas) – z licznymi gotyckimi rzeźbami m.in. figurą św. Krzysztofa ok. 1490 Świętego Kuniberta (St. Kunibert) – z zespołem romańskich witraży (ok. 1226), oraz malowideł ściennych przedstawiających m.in. Ukrzyżowanie; Świętego Seweryna (St. Severin) – zawiera wewnątrz m.in. bizantyński medalion z XI w. z wizerunkiem św. Seweryna, gotyckie stalle, rzeźby m.in. figura Madonny z Dzieciątkiem z 1280; Świętego Pantaleona (St. Pantaleon) – wewnątrz gotycka przegroda chórowa, romańska kamienna głowa Chrystusa, nagrobek cesarzowej Teofano, żony Ottona II; Najświętszej Panny Marii na Kapitolu (St. Maria im Kapitol) – romański z licznymi dziełami sztuki m.in. drewniane drzwi romańskie, nagrobek Plektrudisy z 1180 r., kamienna figura Madonny z Dzieciątkiem z 1200, gotycki krucyfiks mistyczny z ok. 1305 r.; Najświętszej Marii Panny na Lyskirchen (St. Maria in Lyskirchen) – wewnątrz zachował się niemal kompletny cykl malowideł z ok. 1250; ponadto tzw. Madonna Żeglarzy z XIV w. Świętego Marcina (Groß St. Martin) – zbudowany na planie treflowym z masywną wieżą wschodnią, licznymi dziełami rzeźby gotyckiej z XIV–XVI w. Świętego Gereona (St. Gereon) – zbudowany na zrębie rzymskiej budowli centralnej, z oktagonalnym korpusem nawowym, cennym zespołem malowideł ściennych, cyklem gobelinów z XVI w., dziełami rzeźby m.in. tryptyk z XV w. Odbudowany po 1945 r. Świętych Apostołów (St. Aposteln) – zbudowany na planie treflowym z masywną wieżą zachodnią w której wisi dzwon dedykowany Janowi Pawłowi II. Wewnątrz m.in. rzeźby Czternastu Wspomożycieli z XVI w. Świętej Cecylii (St. Cäcilien) – obecnie Muzeum Alexandra Schnütgena (Museum Schnütgen) kościoły gotyckie: Opactwo Deutz kościół św. Piotra (St. Peter) kościół Franciszkanów (Minoritenkirche) kościół Antonianów (Antoniterkirche) kościół Kartuzów (Kartäuserkirche) mały|Ratusz w Kolonii inne zabytkowe świątynie: barokowy kościół Jezuitów neogotycki kościół Świętego Maurycego (St Mauritius) neogotycki kościół Świętej Agnieszki (St. Agnes) neogotycki kościół Najświętszego Serca Jezusowego (Herz-Jesu-Kirche) neogotycka synagoga