mały|Spotkanie biznesowe kwakrów mały|Członkowie Zgromadzenia Shimer College osiągają konsensus poprzez narady Konsensusowe podejmowanie decyzji – proces podejmowania decyzji w grupie, w którym jej członkowie dyskutują i zgadzają się wspierać decyzję w najlepszym interesie całej grupy lub wspólnego celu. Konsensus można profesjonalnie zdefiniować jako akceptowalne rozwiązanie, które można poprzeć, nawet jeśli nie jest to w pełni odpowiednie dla każdej osoby. Wywodzi się z łacińskiego słowa cōnsēnsus (zgoda), które pochodzi od cōnsentiō, co oznacza dosłownie czuć się razem. Służy ono do opisu zarówno decyzji, jak i procesu jej podjęcia. Proces podejmowania decyzji na zasadzie konsensusu dotyczy zatem procesu obrad i finalizacji decyzji społecznych, gospodarczych, prawnych, środowiskowych i politycznych.
Cele Charakterystyka podejmowania decyzji w drodze konsensusu obejmuje:
Współpraca: uczestnicy dzielą się propozycjami i kształtują ją w taki sposób, aby w jak największym stopniu uwzględnić obawy wszystkich członków grupy. Kooperacja: uczestnicy skutecznego procesu konsensusu powinni dążyć do podjęcia najlepszej możliwej decyzji dla grupy i wszystkich jej członków, ignorując osobiste preferencje. Egalitarny: Wszystkim członkom organu decyzyjnego konsensusu należy zapewnić, na ile to możliwe, równy wkład w proces. Wszyscy członkowie mają możliwość przedstawienia i zmiany wniosków. Inkluzywny: Jak najwięcej zainteresowanych stron powinno być zaangażowanych w proces podejmowania decyzji w drodze konsensusu. Uczestnictwo: w procesie konsensusu powinni aktywnie brać udział wszyscy decydenci.
Alternatywa dla powszechnych praktyk podejmowania decyzji Podejmowanie decyzji w drodze konsensusu jest alternatywą dla powszechnie praktykowanych procesów podejmowania decyzji w grupie. Książka Robert’s Rules of Order to przewodnik używany przez wiele organizacji. Ta książka pozwala na uporządkowanie debaty i przedstawienie propozycji, które mogą zostać zatwierdzone większością głosów. Nie ma na celu pełnego porozumienia między stronami. Krytycy takiego procesu podejmowana decyzji uważają, że może on wiązać się z kontrowersyjną debatą i tworzeniem konkurujących ze sobą frakcji. Ta dynamika może zaszkodzić relacjom członków grupy i osłabić zdolność grupy do wspólnego wdrażania spornej decyzji. Podejmowanie decyzji w drodze konsensusu ma na celu odniesienie się do przekonań dotyczących takich problemów. Zwolennicy twierdzą, że wyniki procesu konsensusu obejmują:
Lepsze decyzje: dzięki uwzględnieniu wkładu wszystkich zainteresowanych stron, wynikające z nich wnioski mogą lepiej rozwiązać wszystkie potencjalne problemy. Lepsze wdrażanie: proces, który obejmuje i szanuje wszystkie strony oraz generuje możliwie największe porozumienie, stanowi podstawę większej współpracy przy wdrażaniu wynikających z niego decyzji. Lepsze relacje w grupie: atmosfera współpracy w grupie może sprzyjać większej spójności grupy i więzi międzyludzkiej.
Zasady decyzyjne Konsensus nie jest synonimem „jednomyślności” – choć może to być zasada uzgodniona w procesie decyzyjnym. Poziom porozumienia niezbędny do sfinalizowania decyzji jest znany jako „reguła decyzyjna”.
Blokowanie i inne formy sprzeciwu Aby upewnić się, że zgoda lub zdanie wszystkich uczestników jest ważne, wiele grup wybiera jednomyślność lub prawie jednomyślność jako zasadę niezbędną do podjęcia decyzji. Grupy wymagające jednomyślności dają poszczególnym uczestnikom możliwość zablokowania decyzji. Przepis ten motywuje grupę do upewnienia się, że wszyscy członkowie grupy wyrażają zgodę na każdą nową propozycję przed jej przyjęciem. Ważne są jednak właściwe wytyczne dotyczące korzystania z tej opcji. Etyka podejmowania decyzji opartych na konsensusie zachęca uczestników do przedkładania dobra całej grupy ponad własne, indywidualne preferencje. Kiedy istnieje możliwość zablokowania decyzji grupowej, zarówno grupę, jak i osoby o odmiennym zdaniu zachęca się do negocjacji aż do czasu osiągnięcia porozumienia. Samo zawetowanie decyzji nie jest uważane za odpowiedzialne stosowanie blokowania konsensusu. Niektóre typowe wytyczne dotyczące stosowania blokowania konsensusu obejmują:
Zapewnienie opcji tym, którzy nie popierają propozycji żeby „odejść”. Wymaganie bloku od dwóch lub więcej osób, aby odłożyć propozycję na bok. Wymaganie od strony blokującej dostarczenia alternatywnej propozycji lub procesu jej stworzenia. Ograniczenie możliwości blokowania konsensusu przez każdą osobę. Ograniczenie opcji blokowania decyzji, które są istotne dla zadania lub działania grupy i nie zezwalanie na blokowanie rutynowych decyzji. Ograniczenie dopuszczalnego uzasadnienia blokowania kwestii, które są fundamentalne dla celów grupy lub potencjalnie katastrofalne dla grupy.
Opcje sprzeciwu Uczestnik, który nie popiera propozycji, może mieć inne możliwości niż po prostu ją zablokować. Niektóre typowe opcje mogą obejmować:
Deklaracja zastrzeżeń: Członkowie grupy, którzy chcą zaakceptować wniosek, ale mają zastrzeżenia do grupy, mogą wybrać opcję „zgłoś zastrzeżenia”. W przypadku istotnych zastrzeżeń do wniosku organ decyzyjny może zdecydować o zmianie lub przeredagowaniu wniosku. Odsuń się: Członek grupy, który ma „poważny spór osobisty” co do propozycji, ale jest skłonny pozwolić, aby wniosek przeszedł, ma prawo „odejść na bok”. Chociaż odejście na bok nie wstrzymuje wniosku, często utożsamia się je z kategorycznym „nie”, a obawy członków grupy stojących z boku są zwykle rozwiązywane poprzez modyfikację wniosku. Odejść na bok mogą również członkowie, którzy uważają, że nie są w stanie odpowiednio zrozumieć propozycji lub uczestniczyć w niej. Sprzeciw: każdy członek grupy może „sprzeciwić się” propozycji. W grupach, w których obowiązuje zasada jednomyślności, wystarczy jedno veto, aby zatrzymać wniosek. Inne reguły decyzyjne mogą wymagać więcej niż jednego sprzeciwu, aby wniosek został zablokowany lub nie został przyjęty (patrz poprzednia sekcja: Zasady podejmowania decyzji).
Modele procesów Podstawowy model osiągania konsensusu określony przez jakąkolwiek regułę decyzyjną obejmuje: Wspólne tworzenie propozycji Znalezienie obaw i problemów związanych z propozycją Modyfikowanie propozycji w celu stworzenia jak największej zgodności z oczekiwaniami obu stron
Wszelkie próby osiągnięcia konsensusu rozpoczynają się od próby uzyskania pełnej zgody, niezależnie od progu reguły decyzyjnej.
Konkretne modele W modelu „kolegium rzeczników”, wspólnoty interesów podejmują wspólne decyzje, wyznaczając mówców. Chociaż prawa do przemawiania mogą być ograniczone do osoby wyznaczonej przez każdą z grup, na spotkaniu można wyznaczyć czas na przerwę, podczas której można omówić problem i powrócić znowu do dyskusji za pośrednictwem rzecznika. W przypadku kolegium rzeczników przygotowującego się do protestów w Waszyngtonie w 2000, wspólnoty interesów oskarżyły swoich rzeczników o nakłanianie do użycia siły. Grupom zezwolono na samoorganizację swoich protestów, ponieważ zostały podzielona one na różne miasta. Wielu uczestników poznało model rady w praktyce, uczestnicząc w nim bezpośrednio, słysząc obawy innych oraz wyrażając własne, co przełożyło się na lepsze planowanie.
Kolorowe karty Jedną z metod wspierających osiągnięcie konsensusu jest system kolorowych kart, stosowany np. w ruchach aktywistycznych i organizacjach demokratycznych. Uczestnicy używają trzech kart: zielonej (zgoda), żółtej (wątpliwości, pytania) i czerwonej (sprzeciw). Umożliwia to szybkie rozeznanie, czy grupa jest bliska porozumienia.
Głosowanie poprzez osiągnięcie konsensusu Grupa najpierw wybiera, przykładowo, trzech sędziów lub konsensorów. Debata na temat wybranego problemu jest inicjowana zaproszeniem do składania wniosków przez moderatora. Każda proponowana opcja jest akceptowana, jeśli sędziowie uznają ją za stosowną i zgodną z Kartą Praw Człowieka ONZ. Sędziowie tworzą i pokazują listę tych opcji. Debata toczy się dalej, z pytaniami, komentarzami, krytyką i/lub nawet nowymi opcjami. Jeśli debata nie doprowadzi do ustnego konsensusu, sędziowie sporządzają ostateczną listę opcji – zwykle od 4 do 6 – reprezentujących debatę. Kiedy wszyscy się zgodzą, przewodniczący wzywa do głosowania preferencyjnego, zgodnie z zasadami dla zmodyfikowanej Metody Bordy. Sędziowie decydują, która opcja lub która kombinacja dwóch wiodących opcji będzie wynikiem. Jeżeli poziom wsparcia przekroczy minimalny konsensus, może zostać przyjęty.
Blokowanie mały|upright=1.5|prawo|Schemat blokowy procesu podejmowania podstawowych decyzji w ramach konsensusu Grupy, które wymagają jednomyślności, zwykle używają podstawowego zestawu procedur przedstawionych na tym schemacie blokowym.
Po ustaleniu porządku obrad i, opcjonalnie, ustaleniu podstawowych zasad posiedzenia, każdy punkt porządku obrad jest kolejno rozpatrywany. Zazwyczaj każda decyzja wynikająca z punktu porządku obrad ma prostą strukturę:
Dyskusja na temat: punkt jest omawiany w celu ustalenia opinii i informacji na dany temat. Podczas dyskusji często określa się ogólny kierunek grupy i potencjalne propozycje działań. Tworzenie wniosku: na podstawie dyskusji formalna propozycja decyzji w tej sprawie jest przedstawiana grupie. Wezwanie do konsensusu: osoba wspomagająca organ decyzyjny wzywa do konsensusu w sprawie wniosku. Każdy członek grupy zwykle musi aktywnie wyrazić zgodę, stanąć z boku lub sprzeciwić się, często gestem ręki lub podniesieniem kolorowej kartki, aby uniknąć interpretowania przez grupę milczenia lub bezczynności jako zgody. Liczba sprzeciwów jest liczona w celu ustalenia, czy próg zgody na ten krok został spełniony. Jeśli tak jest, osoby sprzeciwiające się proszone są o podzielenie się swoimi obawami dotyczącymi postępowania w sprawie porozumienia, aby można było zaradzić lub zminimalizować potencjalne szkody. Może się to zdarzyć nawet wtedy, gdy próg zgody to jednomyślność, zwłaszcza jeśli wielu wyborców stoi z boku. Identyfikacja i rozwiązywanie problemów: jeśli nie osiągnięto konsensusu, każdy dysydent przedstawia swoje obawy dotyczące propozycji, potencjalnie rozpoczynając kolejną rundę dyskusji w celu rozwiązania lub wyjaśnienia problemu. Modyfikacja wniosku: wniosek został zmieniony, przeredagowany lub przeanalizowany, tak aby uwzględniał obawy decydentów. Następnie proces powraca do wezwania do konsensusu, a cykl jest powtarzany, aż decyzja przekroczy próg zgody dla grupy.
Model oparty na kwakrze Uważa się, że konsensus oparty na kwakrze jest skuteczny, ponieważ wprowadza prostą, sprawdzoną w czasie strukturę, która prowadzi grupę do jedności. Model oparty na kwakrze ma uwzględnianie wszystkich indywidualnych głosów, zapewniając jednocześnie mechanizm radzenia sobie z nieporozumieniami.
Model kwakrów został dostosowany przez Earlham College do zastosowania w świeckich środowiskach i może być skutecznie używany w każdym procesie podejmowania decyzji w drodze konsensusu.
Jego proces obejmuje:
Wiele obaw i informacji jest udostępnianych, dopóki sens grupy nie stanie się jasny. Dyskusja obejmuje aktywne słuchanie i wymianę informacji. Normy ograniczają liczbę próśb o zabranie głosu, aby zapewnić, że każdy mówca jest w pełni słyszalny. Pomysły i rozwiązania należą do grupy; żadne nazwiska nie są wspominane. W idealnym przypadku różnice są rozwiązywane w drodze dyskusji. Facylitator („urzędnik” lub „przewodniczący” w modelu kwakierów) identyfikuje obszary porozumienia i wymienia nieporozumienia, aby pogłębić dyskusję. Facylitator artykułuje sens dyskusji, pyta, czy są inne obawy i proponuje „minutę” na podjęcie decyzji. Za decyzję odpowiada cała grupa, a decyzja należy do grupy. Facylitator może rozpoznać, czy osoba, która nie jednoczy się z decyzją, działa bez troski o grupę lub w egoistycznym interesie. Idealnie byłoby, gdyby wszystkie perspektywy dysydentów zostały zsyntetyzowane w ostateczny wynik całości, który jest większy niż suma jej części.