thumb|240px|Tablica pamiątkowa ku czci Franciszka Zabłockiego i Grzegorza Piramowicza w kościele pw. Znalezienia Krzyża Świętego i św. Andrzeja w Końskowoli thumb|240px|Elementarz dla szkół parafialnych wyd. przez Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych w 1785. Grzegorz Piramowicz, Pisandro; Pyram (ur. 25 listopada 1735 we Lwowie, zm. 14 listopada 1801 w Międzyrzecu Podlaskim) – polski duchowny rzymskokatolicki, kaznodzieja, pedagog, działacz oświatowy, pisarz i poeta oświeceniowy, teoretyk wymowy i poezji, filozof, pochodzenia ormiańskiego.Remigiusz Okraska, ZaKORZENIEnie: Ormianie polscy..
Życiorys Urodził się we Lwowie, w ormiańskiej rodzinie kupieckiej, jako syn Jakuba, tytularnego sekretarza JKMci, i Anny z Nikorowiczów. Po ukończeniu nauki w kolegium jezuickim (kolegował się z Ignacym Krasickim), wstąpił do ich zakonu (10 sierpnia 1754), a nieco później został nauczycielem szkół publicznych we Lwowie. Po zakończeniu 3-letniego nowicjatu w Krakowie przebywał w latach 1757–1759 w Jurowicach nad Prypecią. W roku szkolnym 1759/1760 uczył poetyki w Łucku, a w roku 1760 studiował teologię we Lwowie. W roku 1764 uzyskał tytuł doktora teologii. W tym samym roku został kaznodzieją i profesorem teologii kolegium krzemienieckiego. W roku szkolnym 1766/1767 odbył „trzecią probację zakonną” w Jarosławiu, wkrótce potem powrócił do Lwowa. Dla ułatwienia nauki łaciny wydał w roku 1767, pod nazwiskiem swojego ucznia Potockiego (Franciszka Piotra lub Ignacego), Bajki Fedra. Nad łacińskim tekstem umieścił gramatyczny porządek (opis gramatyczny, odmianę), francuskie tłumaczenie i przypisy. Odbył kilka podróży zagranicznych (m.in. Francja w latach 1768–1770), w Rzymie (będąc wówczas opiekunem Kajetana, Pawła i Jana Potockich, kasztelaniców lwowskich) wykładał teologię moralną w tamtejszym kolegium jezuitów. Tam też złożył swe ostatnie ślubu zakonne (X/XI 1769) i nawiązał bliższe kontakty z Ignacym Potockim, kształcącym się w rzymskim kolegium Nazarenum. Do czasu kasacji zakonu należał do jezuitów. Przez niemal 3 lata (1771–1773) wykładał logikę w kolegium lwowskim, będąc jednocześnie kaznodzieją katedralnym. W roku 1771 debiutował na łamach czasopisma „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, z którym współpracował do roku 1777.
Od roku 1774 był proboszczem w Kurowie (w parafii pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła), od 1785 równolegle także w Końskowoli (w parafii pw. św. Znalezienia Krzyża Świętego i św. Andrzeja Apostoła)P. Pytlak, Grzegorz Piramowicz, proboszcz w Końskowoli (1785–1797)., a w 1797 roku pod naciskiem Austriaków zdał oba probostwa i przeniósł się do Międzyrzeca Podlaskiego.
Był profesorem filozofii w kolegium jezuickim we Lwowie. Uczestniczył w pracach Komisji Edukacji Narodowej, jednocześnie pełnił obowiązki sekretarza Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. W roku 1791 był jednym z założycieli Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej.
Został desygnowany przez konfederację targowicką do zasiadania w Towarzystwie do Ksiąg ElementarnychZłota księga szlachty polskiej, r. XII, Poznań 1890, s. 156.. Od roku 1800 był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Twórczość Ważniejsze prace: współautor i redaktor Ustaw Komisji Edukacji Narodowej, autor Nauki obyczajowej dla ludu, która stanowiła część Elementarza dla szkół parafialnych narodowych (1785), podręcznik Wymowa i poezja dla szkół narodowych, Powinności nauczyciela w szkole parafialnej (pełny tytuł: Powinności Nauczyciela, mianowicie zaś w Szkołach parafialnych, i sposoby ich dopełnienia. Dzieło użyteczne pasterzom, panom i ich namiestnikom, o dobro ludu troskliwym, rodzicom i wszystkich edukacyą bawiącym się, w Warszawie roku 1787). Mało znane jest krótko wydawane przez Piramowicza pismo Przestrogi dla czytających gazety, dzienniki, podróże..., będące zbiorem polemik z zarzutami wobec literatów włoskich, zawartych w wydawanych przez Piotra Świtkowskiego pismach.
Dzieła i kazania Dwa kazania domowe do zakonników miane (Przemyśl 1767) Wiersz w dzień dorocznej pamiątki koronacji Najjaśniejszego Króla Imci Stanisława Augusta... powszechną ojczyzny radość z ocalenia w nieszczęśliwym przypadku nieoszacowanego całemu królestwu życia oświadczający, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1771 t. 4, cz. 2, s. 383–388 i osobno brak miejsca wydania 1771 (2 ody) Wiersz z okoliczności imienin JKMci. Ojczyzna do Króla JMci, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1772 t. 5, cz. 2, s. 315–326 Kazanie na wotywie dziękczynienia Panu Bogu za zachowanie Króla Imci z przypadku niesłychanego z dnia 3 na 4 listopada śpiewanej w katedralnym lwowskim kościele, Warszawa 1772 Do JWielmożnego JMci Pana Wacława Rzewuskiego... Wiersz swój na siedm psalmów pokutnych na światło publiczne wydającego 1773 (wiersz), wyd. w: W. Rzewuski: Wiersz na siedm psalmów pokutnych, Warszawa 1773 Na ogród Jaśnie Wielmożnego Potockiego, pisarza wielkiego W. Ks. Litewskiego (wiersz), „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1773 t. 8, cz. 1, s. 195–202 Przy rozstaniu się ze społecznością zakonną wiersz, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1773 t. 8, cz. 2, s. 285–291 i odb.; także wyd. osobne (Warszawa 1773) (Uniwersał ogłaszający) Ustanowienie Komisji nad edukacją młodzi narodowej szlacheckiej dozór mającej. Dan w Warszawie dnia 24 października r. 1773 (Warszawa 1773), przedr.: J. Lewicki: Ustawodawstwo szkolne za czasów Komisji Edukacji Narodowej, Kraków 1925, s. 1–5; S. Tync: Komisja Edukacji Narodowej. Wybór źródeł, Wrocław (1954) „Biblioteka Narodowa” seria I, nr 126, s. 24–30 (autorstwo wątpliwe; przypisywane przez Estreichera za W. Wisłockim, kwestionowane natomiast przez Lewickiego) List do przyjaciela o Komisji Rzeczypospolitej nad edukacją narodową. Z Warszawy dnia 6 listopada 1773, Warszawa (1774, dwa wydania); przedr. S. Tync jak wyżej poz. 8, s. 359–368 Z okoliczności oddanej buławy polnej koronnej... Sewerynowi Rzewuskiemu, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1774 t. 9, cz. 1, s. 151–157 i odb.; także wyd. osobne (Warszawa brak roku wydania, pod krypt. G. P.) List pewnego nauką znakomitego męża do tłumaczów księgi doktorskiej pana Tissot pod tytułem: Rada dla pospólstwa względem zdrowia jego, po wydanym dziele pisany die 25 Jan. 1774, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1774 t. 10, cz. 2, s. 354–361 i odb.; także wyd. osobne (Warszawa brak roku wydania); przedr. w: S.A. Tissot: Rada dla pospólstwa względem zdrowia jego, Warszawa 1777 Ustanowienie Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, „Gazeta Warszawska” 1775 nr 19 Addytament; przedr.: W. Wisłocki: Poczet chronologiczny prac... G. Piramowicza, „Rozprawy AU Wydział Filologiczny” t. 5 (1877), s. 301–307; T. Wierzbowski: Protokoły posiedzeń Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych 1775–1792, Warszawa 1908 „Komisja Edukacji Narodowej” nr 36, s. 1–4; S. Tync jak wyżej poz. 8, s. 64–70; przekł. francuski (1778) Uwagi o nowym instrukcji publicznej układzie przez Komisję Edukacji Narodowej uczynionym (Warszawa 1776), przedr.: Z. Kukulski: Pierwiastkowe przepisy pedagogiczne Komisji Edukacji Narodowej z l. 1773–1776, Lublin 1923, s. 140–158; S. Kot: Źródła do historii wychowania t. 2, Warszawa 1930, s. 147–158; S. Tync jak wyżej poz. 8, s. 161–183; fragm.: B. Suchodolski: Idee społeczne doby stanisławowskiej, Warszawa 1948, s. 188; J. Lubieniecka: Reforma programu szkolnego Komisji Edukacji Narodowej, Warszawa (1962) s. 55–57, 82–83, 129–132 Wiersze z pewnego manuskryptu wyjęte (Do straconej wolności; Wolność przywrócona; Język zgadzającym się oczom z myślą jest przeszkodą; Przyczyna smutnych myśli; Przemowa do snu; Nadzieja bojaźń zwycięża; Apostrofa do Fillidy; Fillida Elpina... chwali; Elpin Fillidzie odpowiada; Melancholia kochającego się), „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1776 t. 14, cz. 1, s. 109–153 Mowa w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 7 marca 1776. Przez... sekretarza Komisji Edukacji Narodowej w tymże Towarzystwie miana, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1776 t. 14, cz. 1, s. 189–202 i odb.; także wyd. osobne Warszawa (1776); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; fragmenty przedr. Z. Florczak, L. Pszczołowska w: Ludzie Oświecenia o języku i stylu t. 2, Warszawa 1958; przekł. francuski (1778) Mowa w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 7 (faktycznie: 8) marca 1777..., „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1777 t. 15, cz. 1, s. 116–135 i odb.; także wyd. osobne Warszawa (1777); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; fragmenty przedr. Z. Florczak, L. Pszczołowska jak wyżej poz. 15; J. Lubieniecka jak wyżej poz. 13, s. 83–85; przekł. francuski (1779) Mowa w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 7 marca 1778..., Warszawa (1778); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; fragmenty przedr. Z. Florczak, L. Pszczołowska jak wyżej poz. 15; J. Lubieniecka jak wyżej poz. 13, s. 68–73 Mowa w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 8 marca 1779..., Warszawa (1779); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; fragmenty przedr. Z. Florczak, L. Pszczołowska jak wyżej poz. 15 Krótka wiadomość o bagnach pontyjskich i osuszeniu onychże przez dzisiejszego papieża przedsięwziętym, spisana podczas podróży na toż miejsce r. 1780, rękopis: Biblioteka Narodowa, nr akc. 6927 (z Archiwum Wilanowskiego, sygn. 191) Projekt. Ustawy Komisji Edukacji Narodowej dla stanu akademickiego i na szkoły w krajach Rzeczypospolitej przepisane, brak miejsca wydania 1781; wyd. następne całkowicie zmienione pt. Ustawy Komisji Edukacji Narodowej, Warszawa 1783; wyd. 2 Wilno 1819; wyd. następne m.in.: wyd. S. Sobieski, Lwów 1872; Warszawa 1902; wyd. S. Tync jak wyżej poz. 8, s. 561–723; fragmenty przedr. S. Kot: Źródła do historii wychowania t. 2, Warszawa 1930, s. 168–179; wyd. zmienione pt. Ustawy Komisji Edukacji Narodowej dla stanu akademickiego i na szkoły w krajach Rzeczypospolitej przepisane (2 lutego 1790), z rękopisu Biblioteki Zamoyskich i Biblioteki Czartoryskich ogł. J. Lewicki jak wyżej poz. 8, s. 209–330 (praca zbiorowa, w której Piramowicz był głównym autorem) Mowa miana w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 7 marca 1781..., Warszawa (1781); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, 2; fragmenty przedr.: S. Tync jak wyżej poz. 8, s. 59–63, 401–403; Z. Florczak, L. Pszczołowska jak wyżej poz. 15; przekł. francuski (brak roku) Mowa miana w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 7 marca 1782..., Warszawa (1782); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; przedr.: S. Kot jak wyżej poz. 13, s. 158–167; fragmenty przedr. J. Lubieniecka jak wyżej poz. 13, s. 85–86 Mowa miana w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 7 (faktycznie: 8) marca 1783..., Warszawa (1783); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; fragmenty przedr.: S. Tync jak wyżej poz. 8, s. 50–52, 73–76; J. Lubieniecka jak wyżej poz. 13, s. 76–77 Mowa miana w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 10 marca 1785..., Warszawa (1785); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; fragmenty przedr. J. Lubieniecka jak wyżej poz. 13, s. 81 Nauka obyczajowa dla ludu, wyd. w: Elementarz dla szkół parafialnych narodowych, Kraków 1785; także wyd. następne: wyd. 2 Kraków 1792; wyd. 3 Wilno 1808; „wyd. 3" Kraków 1810; Wilno 1820; wyd. Z. Kukulski, Lublin 1930; wyd. osobne: Warszawa 1800; Warszawa 1802 (2 wydania); Warszawa 1808; Poznań 1808; Warszawa 1811; Warszawa 1814 (2 wydania); Wilno 1825; Wilno 1826; Wilno 1827; brak miejsca wydania 1828; Warszawa 1829; Wilno 1830; Kraków 1843; Lwów 1845; Warszawa 1862; Kraków 1876; Chyrów 1938 Mowa miana w dzień rocznicy otwarcia Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych na sesji dnia 7 (faktycznie: 8) marca 1786..., Warszawa (1786); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; fragmenty przedr.: S. Tync jak wyżej poz. 8, s. 63–64; J. Lubieniecka jak wyżej poz. 13, s. 62–64