thumb|Cyanella hyacinthoides thumb|Cyanella lutea
Cyanella Royen ex L. – rodzaj roślin należący do rodziny Tecophilaeaceae, obejmujący 9 gatunków występujących w południowej Afryce. Gatunek Cyanella hyacinthoides Royen ex L. został introdukowany do Australii Zachodniej, gdzie uległ naturalizacji. Nazwa rodzaju jest żeńskim zdrobnieniem greckiego słowa κυανός, oznaczającego barwę niebieską, i odnosi się do koloru kwiatów tych roślin.
Obszar występowania i siedliska Cyanella występuje endemicznie w Afryce Południowej i Namibii, na obszarze ograniczonym do regionu opadów zimowych: w Państwie przylądkowym, Namaqualand i południowej części Namibii. Region ten otrzymuje od 40% do 100% rocznych opadów w miesiącach zimowych. Jedynie Cyanella lutea występuje również na obszarze opadów letnich.
Gatunki Cyanella można podzielić na dwie grupy różniące się obszarem naturalnego występowania oraz budową kwiatu: grupa obejmująca C. orchidiformis, C. cygnea i C. ramosissima, o trzech górnych i trzech dolnych pręcikach, która występuje głównie na południu Namibii, w Richtersveld i Namaqualand, grupa obejmująca C. hyacinthoides, C. aquatica, C. alba i C. lutea, o pięciu górnych pręcikach i jednym dolnym, której obszar występowania ciągnie się od Namaqualand do Półwyspu Przylądkowego na południu i do Makhanda na wschodzie.
C. hyacinthoides i C. lutea, o największym obszarze występowania, zasiedlają różne gleby i występują na wysokości od poziomu morza do 1000 m n.p.m. C. orchidiformis i C. alba zasiedlają gleby gliniaste na brzegach strumieni, w suchych korytach rzek lub między skałami zapewniającymi ochronę przed suszą. C. aquatica i C. ramosissima zasiedlają nisze wśród dużych głazów w sezonowo podmokłej glinie.
Morfologia Pokrój Rośliny zielne o wysokości 12–40 cm.
Pęd Podziemna bulwocebula o długości 2,5–10 cm, pokryta włóknistą lub twardą tuniką.
Liście Liczne, odziomkowe, zebrane w rozetę, czasem kępiaste, gładkie do skórzastych, zwykle nagie, rzadziej włochate. Blaszki nitkowate, równowąskie, równowąsko-lancetowate lub jajowate, całobrzegie, karbowane, drobno ząbkowane, niekiedy falisto wcinane.
Kwiaty Grzbieciste, wsparte przysadkami, wyrastające pojedynczo lub zebrane w grono. Okwiat 6-listkowy, z listkami w dwóch okółkach, wolnymi, o wielkości 8–20 × 3–10 mm, barwy białej, niebieskiej, żółtej, fioletowej lub różowej, często wyraźnie żyłkowane lub wzorzyste. 6 pręcików położonych w dwóch grupach: 3 na górze i 3 na dole lub 5 na górze i 1 na dole, w zależności od gatunku. Nitki igiełkowate lub łopatkowate, wolne lub zrośnięte na części długości, u nasady główki wnikają między pylniki w postaci łącznika. Pylniki strzałkowate, łyżkowate lub rurkowate, żółte lub fioletowe, czasami plamiste. Słupek górny kołozalążniowy, zalążnia trójkomorowa, kulista, z licznymi zalążkami położonymi kątowo.
Owoce Torebki otwierające się trzema klapami, kuliste do jajowatych, o długości 2-4 mm, zawierające liczne czarne, jajowate nasiona o pomarszczonej łupinie.
Biologia Rozwój Wieloletnie geofity cebulowe. Uważa się, że rośliny są zapylane przez ciężkie pszczoły, które wibrując powodują uwalnianie pyłku.
Genetyka Komórki Cyanella mają 16, 20, 22, 24, 28 lub 48 chromosomów, tworzących odpowiednio 8, 10, 11, 12, 14 lub 24 pary homologiczne.
Systematyka Jeden z rodzajów w rodzinie Tecophilaeaceae.
Gatunki Cyanella alba L.f. Cyanella aquatica Oberm. ex G.Scott Cyanella cygnea G.Scott Cyanella hyacinthoides Royen ex L. Cyanella lutea L.f. Cyanella marlothii J.C.Manning & Goldblatt Cyanella orchidiformis Jacq. Cyanella pentheri Zahlbr. Cyanella ramosissima (Engl. & Krause) Engl. & K.Krause
Zagrożenie i ochrona Cyanella aquatica jest ujęty w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych IUCN jako gatunek narażony na wyginięcie. Roślina ta znana jest z 6 lokalizacji w okolicach Cederberg, a jej zasięg występowania nie przekracza 60 km². Istnieje mniej niż 500 dojrzałych osobników.
Zastosowania Bulwocebule Cyanella hyacinthoides są zbierane przez lud Khoikhoi i spożywane na surowo, gotowane w mleku lub smażone.
Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne.
Przypisy
Kategoria:Tecophilaeaceae