Jaskinia na Tomaszówkach Dolnych Czwarta – jaskinia znajdująca się w górnej części Doliny Będkowskiej na terenie wsi Bębło w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Wielka Wieś. Pod względem geograficznym jest to obszar Wyżyny Olkuskiej w obrębie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.
Opis jaskini Jaskinia znajduje się w lesie, w trzeciej od dołu grupie skał Tomaszówek Dolnych, w skale schodzącej najniżej do dna doliny. Jest fragmentem większej jaskini zniszczonej przez erozję. Ma dwa otwory. Otwór północno-wschodni to duża wnęka o szerokości 8 m i wysokości 3 m. Jej strop szybko obniża się tworząc ciasne przejście, za którym znów podnosi się tworząc niewielką salkę z silnie skorodowanymi ścianami i kominkiem o wysokości 4 m. Za kolejnym ciasnym przejściem znajduje się niewielki kocioł skalny z wyjściem północno-zachodnim. Za dużym głazem w kierunku południowo-zachodnim odchodzi od kotła korytarz o długości 10 m i płaskim, poziomym dnie. Początkowo korytarz ma wysokość 1,5 m, ale dalej obniża się, zaś jego szerokość dochodzi do 2 m. Na końcu korytarz rozgałęzia się na trzy odnogi. Dwie biegnące na wprost kończą się ślepo, trzecia odbiegająca w lewo jest zablokowana osypiskiem. W osypisku tym jest duży blok oderwanej polewy naciekowej z żebrami naciekowymi.
Jest to jaskinia krasowa powstała w wapieniach z okresu jury późnej. Jest silnie skorodowana. Występują w niej kotły wirowe, liczne wżery i drobne kanały. Większe ilości nacieków jaskiniowych znajdują się w osadach na końcu korytarza, poza tym na ścianach są polewy naciekowe, niewielkie stalaktyty i mleko wapienne. Namulisko nienaruszone i obfite. W 10-metrowej długości korytarzu wypełnia znaczną część jego przekroju. Składa się z iłu, gruzu i większych skalnych odłamków.
Jaskinia jest wilgotna i występuje w niej przewiew. Jej przyotworowe części znajdują się pod wpływem środowiska zewnętrznego. Światło dociera na odległość około 3 m od otworów. W jego zasięgu na ścianach rozwijają się glony i paproć zanokcica skalna (Asplenium trichomanes). W głębi jaskini występują pająki (głównie sieciarz jaskiniowy Meta menardii), komary, motyl szczerbówka ksieni (Scoliopteryx libatrix). Widziano też ślimaka pomrowa wielkiego (Limax maximus).
Historia poznania Jaskinia była miejscowej ludności znana od dawna. W latach 80. XX wieku grotołazi poszerzyli wejście do korytarza za trzecim otworem i usunęli z niego gruz umożliwiając dojście do jego końca. Po raz pierwszy jaskinia została wymieniona przez M. Szelerewicza i A. Górnego w 1986 r. Aktualną jej dokumentację i plan opracował A. Górny w lutym 2009 r. W 1999 r. Pazdur i in. badali nacieki metodą C14.
Przypisy Pazdur A., Goslar T., Pawlyta M., Hercman H., Gradziński M., Variations of isotopic composition of carbon in the karst environment from southern Poland, Radiocarbon, 1999, vol. 41, Nr 1:81-97 M. Szelerewicz, A. Górny, Jaskinie Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo PTTK Kraj, 1986
Kategoria:Jaskinie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej Kategoria:Bębło