thumb|Skrzyżowane francuskie flagi – symbol CFLN i Rządu Tymczasowego thumb|120px|Krzyż Lotaryński – symbol Wolnej Francji i Francji Walczącej, w AFL używany wyłącznie przez jednostki wywodzące się z FFL i FFI Francuska Armia Wyzwolenia (; AFL) – nazwa Francuskich Sił Zbrojnych w końcowym okresie II wojny światowej.
Powstała w 1943, w wyniku połączenia Sił Wolnych Francuzów i Armii Afryki, części Armii Rozejmowej, która po rozwiązaniu wojsk Vichy podporządkowała się gen. Henri Giraud. W 1944 włączono do niej Francuskie Siły Wewnętrzne – podziemną organizację militarną jednoczącą w sobie wszystkie ruchy oporu w okupowanym kraju.
Odtworzenie Francuskich Sił Zbrojnych thumb|Lotnictwo Armii Rozejmowej w Syrii W wyniku rozejmu w Compiègne Francuskim Siłom Zbrojnym podlegającego nowo powstałemu Państwu Francuskiemu Marsz. Philippe’a Pétaina zostały narzucone liczne ograniczenia: Wojska Lądowe składać mogły się jedynie z 100 tys. żołnierzy w metropolii pozbawionych czołgów, broni przeciwpancernej i przeciwlotniczej oraz artylerii powyżej kalibru 75 mm (do 500 tys. żołnierzy uzbrojonych w zakazane w Europie rodzaje broni liczyły wszystkie siły kolonialneRobert Paxton (trad. Pierre de Longuemar), L'Armée de Vichy - Le corps des officiers français 1940–1944, éditions Tallandier, 2004, s. 263-265.) Wojska Lotnicze ograniczono do 80 tys. żołnierzy Marynarka Narodowa mogła liczyć jedynie 65 tys. ludzi Żandarmeria Narodowa zachowała swoje przedwojenne zadanie pełnienia służby policyjnej na prowincji (istniała zarówno w sterefie okupowanej jak i w wolnej Na czele wojsk „Francji Vichy” nazywanych Armią Rozejmową stali kolejno gen. Maxime Weygand (1940–1941), gen. Charles Huntziger (1941) i adm. François Darlan (1942).
thumb|Żołnierze Legii Cudzoziemskiej FFL w czasie walk o Bir Hakeim 1 lipca 1940, na bazie żołnierzy francuskich ewakuowanych z Francji i Norwegii do Wielkiej Brytanii oraz cywili, którzy przepłynęli Kanał La Manche utworzone zostały Siły Wolnych Francuzów (FFL) – armia Komitetu Wolnej Francji gen. Charles’a de Gaulle’a. Składały się z trzech podstawowych rodzajów sił zbrojnych: Siły Lądowe (nie posiadały własnej nazwy wyróżniającej) Siły Lotnicze Wolnych Francuzów – gen. Martial Valin Siły Morskie Wolnych Francuzów – wadm. Émile Muselier Żandarmeria Lotnictwo FFL swój chrzest bojowy przeszło w czasie bitwy o Brytanię latem 1940, jesienią tego samego roku wojska lądowe i flota Wolnych Francuzów wylądowały w Gabonie wyzwalając go spod władzy rządu Vichy (nie powiodła się próba zdobycia Dakaru). W toku działań wojennych wzmocnione czarnoskórą ludnością kolonialną FFL wzięły u boku żołnierzy brytyjskich udział w walkach w Libii, pod Keren oraz w Syrii i Libanie. Wywiad Wolnej Francji prowadził także działania sabotażowo-wywiadowcze w okupowanym kraju.
thumb|Spotkanie gen Charles’a de Gaulle’a z gen. Henri Giraud na konferencji w Casablance W listopadzie 1942 US Army i Brytyjskie Siły Zbrojne wylądowały w Algierii i Maroku Francuskim. W wyniku działań gen. Marka Clarka i gen. Henri Giraud, popularnego dowódcy francuskiego który uciekł z Twierdza Königstein, adm. Darlan skapitulował a Armia Afryki przeszła na stronę Aliantów. Decyzja ta poskutkowała rozpoczęciem przez Niemców i Włochów okupacji „wolnej strefy” oraz rozwiązaniem Armii Rozejmowej (oprócz żandarmerii).
Na początku 1943, w czasie kampanii tunezyjskiej po stronie Aliantów walczyły dwie armie francuskie: FFL gen. de Gaulle’a mające wsparcie brytyjskie i Armia Afryki wierna wspieranemu przez Amerykanów gen. Giraud. 3 czerwca 1943 skłóceni generałowie osiągnęli porozumienie tworząc Francuski Komitet Wyzwolenia Narodowego (CFLN), na którego czele stanęli (Giraud został jednocześnie szefem Komitetu Obrony Narodowej przekształconego w 1944 w Sztab Generalny). Uznanie CFLN przez Krajową Radę Oporu w okupowanym kraju i połączenie 1 sierpnia FFL i Armii Afryki we Francuską Armię Wyzwolenia poskutkowało zastąpieniem „Wolnej Francji” (France Libre) terminem „Francja Walcząca” (France Combattante).
Organizacja AFL Sztab Generalny Obrony Narodowej Szefowie Sztabu: gen. Henri Giraud – od 1943 do 1944 (początkowo jako szef Komitetu Obrony Narodowej) gen. Alphonse Juin – od 1944 do końca wojny (na czele sztabu armii francuskiej pozostał do 1947)
Skład i liczebność AFL była jedną z największych armii Koalicji Antyhitlerowskiej, w końcowym okresie wojny liczyła ok. 1 300 000 żołnierzy służących w czterech rodzajach sił zbrojnych: Armia Lądowa (w tym wojska kolonialne) Armia Lotnicza Marynarka Narodowa Żandarmeria Narodowa Po wyzwoleniu większości ziem Francji kontynentalnej nastąpiło połączenie zjednoczonego zjednoczonego Ruchu Oporu z wojskami regularnymi, do których zaciągnęło się ok. 114-137 tys. bojowników Francuskich Sił Wewnętrznych (w szczytowym momencie liczyły ok. 400-500 tys. ludzi)Dominique Lormier, La Gestapo et les Français. Pygmalion (Flammarion), p. 116. Na pierwszej linii zastępowali oni głównie żołnierzy czarnoskórych wycofanych na tyły lub odesłanych do koloniiJeffrey J. Clarke, Robert Ross Smith: Riviera to the Rhine. Washington: Center of Military History, United States Army, 1993, s. 355-357, seria: United States Army in World War II. (ang.).
Pod koniec lata 1944 Francuska Partia Komunistyczna poleciła płk Pierre’owi Georges’owi ps. „Fabien”, byłemu komendantowi FFI w XIII Dzielnicy Paryża, sformowanie ze swoich podkomendnych – byłych bojowników FTP-FFI z Île-de-France samodzielnej jednostki wojskowej będącej zalążkiem „armii ludowej”. Dowództwo AFL początkowo nie czyniło problemów płk „Fabienowi” w formowaniu Grupy Bojowej „Lotaryngia”, dopiero z czasem starano się zintegrować ją z 1 Armią Francuską. Po śmierci „Fabiena” jego oddział został przeformowany w 151 Pułk Piechoty i włączony w skład 2 Marokańskiej Dywizji Piechoty.
Oprócz Francuzów z metropolii i kolonii w szeregach AFL walczyło także ponad 2000 hiszpańskich emigrantów (Czadyjski Pułk Marszowy 2 DPanc. oraz 18 batalion hiszpański Brygady Marsouin), ok. 2500 Polaków (19 i 29 zgrupowania 208 Pułku Pionierów Północnoafrykańskich), którzy odmówili wstąpienia do Polskich Sił Zbrojnych, Legii Cudzoziemskiej lub przyjęcia obywatelstwa Republiki, a także nieznana liczba zagranicznych jeńców wojennych (1 Pułk Artylerii Kolonialnej Brygady Baluze).
Dystynkcje w Armiach Lądowej i Lotniczej Nazwa stopnia Wojska lądowei lotnictwo Strzelcy górscyi kawaleriaGenerał armii (Général d'armée)80 pxGenerał korpusu armii (Général de corps d'armée)80 pxGenerał dywizji (Général de division)80 pxGenerał brygady (Général de brigade)80 pxPułkownik (Colonel)80 px80 pxPodpułkownik (Lieutenant-colonel)80 px80 pxMajor (Commandant/Chef de bataillon/Chef d'escadron)80 px80 pxKapitan (Capitaine)80 px80 pxPorucznik (Lieutenant)80 px80 pxPodporucznik (Sous-lieutenant)80 px80 pxAspirant (Aspirant)80 pxStarszy chorąży (Adjudant-chef)80 px80 pxChorąży (Adjudant)80 px80 pxStarszy sierżant/Starszy wachmistrz (Sergent-chef/Maréchal des logis-chef)80 px80 pxSierżant/Wachmistrz zawodowy (Sergent/Maréchal des logis carrière)80 px80 pxSierżant/Wachmistrz poborowy (Sergent/Maréchal des logis appelé)80 pxStarszy kapral/Starszy brygadier (Caporal-chef/Brigadier-chef)80 pxKapral/Brygadier (Caporal/Brigadier)80 pxStarszy szeregowy/Starszy lotnik/Starszy szaser/Starszy kirasjer (Soldat /Aviateur/Chasseur/Cuirassier de première classe)80 pxSzeregowy/Lotnik/Szaser/Kirasjer (Soldat /Aviateur/Chasseur/Cuirassier de deuxième classe)brak oznaczenia
Dystynkcje w Marynarce Narodowej Nazwa stopnia DystynkcjaAdmirał (Amiral)80 pxAdmirał floty (Vice-amiral d'escadre)80 pxWiceadmirał (Vice-amiral)80 pxKontradmirał (Contre-amiral)80 pxKomandor (Capitaine de vaisseau)80 pxKomandor porucznik (Capitaine de frégate)80 pxKomandor podporucznik (Capitaine de corvette)80 pxKapitan marynarki (Lieutenant de vaisseau)80 pxPorucznik marynarki (Enseigne de vaisseau de 1re classe)80 pxPodporucznik marynarki (Enseigne de vaisseau de 2e classe)80 pxAspirant (Aspirant)80 pxBosman sztabowy (Maître principal)80 pxStarszy bosman (Premier maître)80 pxBosman (Maître)80 pxBosmanmat (Second maître)80 pxStarszy mat (Quartier maître de 1re classe)80 pxMat (Quartier-maître de 2e classe)80 pxStarszy marynarz (Matelot breveté)80 pxMarynarz (Matelot)brak oznaczenia
Dystynkcje w Żandarmerii Narodowej Nazwa stopniaŻandarmeriadepartamentalnai lotniczaŻandarmeria mobilnai Straż RepublikańskaGenerał armii (Général d'armée.svg)80 pxGenerał korpusu armii (Général de corps d'armée)80 pxGenerał dywizji (Général de division)80 pxGenerał brygady (Général de brigade)80 pxPułkownik (Colonel)80 px80 pxPodpułkownik (Lieutenant-colonel)80 px80 pxMajor (Commandant)80 px80 pxkapitan (Capitaine)80 px80 pxPorucznik (Lieutenant)80 px80 pxPodporucznik (Sous-lieutenant)80 px80 pxAspirant (Aspirant)80 pxStarszy chorąży (Adjudant-chef)80 px80 pxChorąży (Adjudant)80 px80 pxWachmistrz (Maréchal des logis-chef)80 px80 pxŻandarm (Gendarme)80 px80 px
Marszałkowie Francji thumb|120px|Oznaczenie mundurowe honorowego tytułu Marszałka Francji Po zakończeniu II wojny światowej, za zasługi okazane w czasie konfliktu, czterech generałów Francuskiej Armii Wyzwolenia otrzymało honorowy tytuł Marszałka Francjihttps://www.musee-armee.fr/fileadmin/user_upload/Documents/Support-Visite-Fiches-Objets/Fiches-1939-1945/MA_fiche-objet-batons-marechaux.pdf: Jean de Lattre de Tassigny (pośmiertnie w 1952) – dowódca 1 Armii Francuskiej „Ren i Dunaj” Philippe Leclerc de Hauteclocque (pośmiertnie w 1952) – dowódca 2 Dywizji Pancernej Alphonse Juin (w 1952) – dowódca Francuskiego Korpusu Ekspedycyjnego we Włoszech, następnie szef Sztabu Generalnego Obrony Narodowej Marie-Pierre Kœnig (pośmiertnie w 1984) – Komendant Krajowy Francuskich Sił Wewnętrznych, następnie wojskowy gubernator Paryża Przyjęcia tytułu odmówił w 1946 ustępujący przewodniczący Rządu Tymczasowego gen. Charles de GaulleQuid des présidents de la République, 1987. Działania zbrojne Kampania Włoska
Część żołnierzy francuskich wzięła udział w brytyjsko-amerykańskim desancie na Sycylię latem 1943. 19 listopada 1943 skierowane w rejon Neapolu cztery dywizje piechoty i trzy grupy taborowe AFL przyjęły nazwę Francuskiego Korpusu Ekspedycyjnego (CAF), do Włoch wysłano także francuskie lotnictwo. Komendę nad podlegającym amerykańskiej 5 Armii z 15 Grupy Armii Marsz. Harolda Alexandra Korpusem Ekspedycyjnym otrzymał gen. Alphonse Juin, cieszący się poważaniem rodaków i sojuszników były dowódca Armii Afryki.
Na Półwyspie Apenińskim CAF został skierowany pod Monte Cassino, a następnie nad Garigliano, do walk o przełamanie Linii Gustawa. W czasie bitwy żołnierze CAF wyróżnili się heroiczną odwagą i patriotyzmemM. Parker, Monte Cassino. Opowieść o najbardziej zaciętej bitwie II wojny światowej, Warszawa 2005, s. 100, 334. Czarną kartę w dziejach Korpusu zapisali arabscy i berberscy goumierzy dopuszczający się licznych gwałtów zarówno na kobietach jak i mężczyznachJ. Holland, Piekło Italii, Kampania włoska 1944–1945: Od Monte Cassino do kapitulacji, Warszawa 2008, s. 167Leszek Molendowski, 2016: Francuski Korpus Ekspedycyjny we Włoszech 1943–1944. Militaria, 5(74): 59–61N. Lewis, Naples’44. An Intelligence Office In the Italia Labyrinth, Eland 2002, s. 253.. Mimo licznych doniesień o zbrodniach popełnionych przez goumierów, wojskowy sąd polowy skazał jedynie 15 żełnierzy na karę śmierci oraz 54 na kary ciężkich robót i więzień. Nie jest znana liczba żołnierzy rozstrzelanych za gwałty, morderstwa i grabieże bez wyrokuPaul Gaujac: L'Armée de la Victoire. T. III. Paris, 1985, s. 69.. Latem 1944 żołnierze francuscy wzięli udział w desancie na Elbę.
CEF został wycofany z frontu w lipcu 1944, w związku z przygotowaniami do desantu na południu Francji. Jego jednostki włączono do Armii B.
Korsyka