thumb|245px|Biblia Malermi (1487) Włoskie przekłady Biblii – ogół przekładów Pisma Świętego na język włoski, których pierwsze fragmenty zaczęły powstawać przypuszczalnie w stosunkowo wczesnym okresie rozpowszechnienia Wulgaty. Przekład włoski był pierwszym tłumaczeniem Biblii na żywe języki średniowieczne (przed tak wpływowymi jak przekłady niemieckie i angielskie). Biblia Malermi w języku włoskim wydana w roku 1471 była też trzecim pierwodrukiem całej Biblii (po łacińskiej Biblii Gutenberga z 1455 i niemieckiej Biblii Mentelina z 1466).
Historia Najstarsze tłumaczenia Najstarsze cząstkowe rękopisy biblijne w języku włoskim datowane są na XIV wiek. Powstawały one poprzez łączenie wcześniejszych anonimowych fragmentów cząstkowych zawierających poszczególne księgi biblijne lub grupy ksiąg. Pierwotnie tłumaczono teksty do użytku liturgicznego – właściwie są to bardziej rozszerzone wyjaśnienia i parafrazy tekstów biblijnych niż same tłumaczenia. Podstawą tych prac był tekst łacińskiej Wulgaty być może jeszcze sprzed wersji ustalonej na Uniwersytecie Paryskim w początkach XIII wieku (Correctorium Parisiense), przez co mogły powstawać w początkowym okresie rozpowszechniania Wulgaty. Innym źródłem mogły być przekłady na starożytny język francuski i/lub starożytny język prowansalski. Włoskie manuskrypty biblijne są rzadkie i prawie zawsze niekompletne, a z powodu ścisłego trzymania się tekstu Wulgaty ich wartość jest zdecydowanie niższa.
Choć pierwsze tłumaczenia powstawały w środowiskach dysydentów religijnych korzystali z nich również dominikańscy i franciszkańscy mnisi. Autorzy pierwszych przekładów są anonimowi. W XIV wieku Domenico Cavalca podpisał się imieniem. Natomiast Remigi d’Ardigno de’Ricci, Ghinazzone de Siena, Iacopo da Voragine czy Iacopo Passavanti korzystali z tekstu Biblii wyłącznie w celach literackich. Dopiero przekłady drukowane w języku włoskim przyjmuje się za właściwe przekłady na język narodowy.
Wydania drukowane do połowy XVI wieku Od początku XV do końca XIX wieku oprócz wydań cząstkowych powstało 8 przekładów lub rewizji Biblii. Do najważniejszych należały:
Biblia Malermi (Bibbia d’agosto) – przekład kameduły Nicolò Malermiego (ok. 1422–1481), wydany w Wenecji 1 sierpnia 1471 roku przez Vindelino ze Spiry. Tekst przekładu został skompilowany na podstawie XIV-wiecznych tłumaczeń toskańskich. Powstał w ten sposób przekład bardziej jednorodny ale jednocześnie o obniżonych walorach czternastowiecznego języka. Było to wydanie dwutomowe, tekst na stronie był zapisany w dwóch kolumnach. Dzieło cieszyło się dużą popularnością o czym świadczy 11 wydań do końca XV wieku i blisko 20 w wieku XVI.
Biblia Jensoniana (Bibbia d’ottobre) – przekład nieznanego autora, wydany przez francuskiego drukarza Nicolò Jensona w Wenecji, 1 października 1471 roku. Tekst został oparty na tłumaczeniach XIV-wiecznych. W miejscach gdzie występowały braki tłumacz korzystał z Bibbia d’agosto. Biblia ta naśladuje przekład Malermiego. Oba przekłady są zgodne w tekście Nowego Testamentu i Psalmów jednocześnie wykazując znaczące różnice w przekładzie Starego Testamentu. Biblia Jensoniana nie zdobyła popularności. Przekład ma znaczenie dla języka włoskiego, natomiast nie ma dla krytyki tekstu.
Biblia Brucioli – przekład Antonio Brucioliego (ok. 1498–1556) wydany w Wenecji. W roku 1530 ukazał się Nowy Testament, a w 1532 cała Biblia. Wydawcą był Lucantonio Giunti. Tłumacz na stronie tytułowej zadeklarował przekład z języków oryginalnych. W zakresie NT wykorzystał grecko-łaciński tekst Novum Instrumentum omne Erazma z Rotterdamu z roku 1516, zaś w zakresie ST łaciński tekst dominikanina Santesa Pagnino z roku 1527 (Veteris et Novi Testamenti nova translatio). Biblia Brucoli jest pierwszym przekładem dokonanym przez jednego autora na język współczesny i równocześnie to pierwsza Biblia na Zachodzie w niektórych fragmentach odbiegająca od interpretacji WulgatyBiblia Lutra ukazała się w roku 1534 – dwa lata później.. Autor sympatyzował z protestantyzmem lecz nigdy nie zerwał z Kościołem katolickim. Jego przekład znalazł się na Indeksie ksiąg zakazanych. Od roku 1538 ukazywały się wydania poprawione, z których rewizja Filippa Rusticiego stała się oficjalnym przekładem włoskich protestantów, którzy emigrowali z Włoch.
Biblia Marmochiniego – rewizja dominikanina Sante Marmochiniego, wydana w Wenecji w roku 1538 przez Lucantonio Giuntiego. Marmochini jedynie poprawił fragmenty przetłumaczone przez Brucioliego z Wulgaty Santesa Pagnino. W zakresie NT Marmochini włączył rewizję dominikanina Zaccherii. Dzieło przypominało wydanie Brucioliego lecz nie zdobyło popularności.
W tym samym okresie ukazywały się też cząstkowe przekłady wśród których wyróżnia się wydanie dwujęzyczne włosko-francuskie. W tekście włoskim po raz pierwszy zastosowano w nim podział na rozdziały i wersetyRozdziały opracował w XIII wieku Stephen Langton, późniejszy arcybiskup Canterbury; wersety zaś w 1551 roku wprowadził Robert Stephanus, paryski drukarz..
Biblia włoska po Dekretach trydenckich 8 kwietnia 1546 roku podczas IV sesji Soboru trydenckiego Kościół katolicki wydał dekret definiujący katolicki kanon Pisma Świętego oraz uznający za oficjalny tekst Kościoła łacińską Wulgatę. Wydany przez papieża Pawła IV w 1559 roku Indeks ksiąg zakazanych zawierał oficjalny zakaz drukowania, posiadania lub czytania Biblii w językach narodowych. Pierwszym oficjalnym dokumentem Kościoła rzymskokatolickiego ograniczającym dostęp do Pisma Świętego była konstytucja apostolska Piusa IV Dominici gregis rustodiae z 1564. Zakazano wiernym korzystać z niekatolickich wydań Biblii, a korzystanie z katolickich przekładów na języki nowożytne było dozwolone tylko za zgodą biskupa lub inkwizytora. W roku 1569 wydanie zgody zarezerwowano dla papieża, choć z upoważnienia papieża wydawali ją biskupi. Decyzja ta na parę wieków pozbawiła katolików nie znających łaciny bezpośredniego dostępu do tekstu Biblii.
Biblia Diodati – przekład z języków oryginalnych ewangelika Giovanniego Diodati (1576–1649), znawcy języków starożytnych, wydany w Genewie w roku 1607. Wydanie składało się z trzech tomów: Stary Testament, Apokryfy (3 i 4 Księga Ezdrasza oraz księgi deuterokanoniczne) oraz Nowy Testament. Każdy tom ma oddzielną paginację a tomy I i III posiadają uwagi marginesowe. Jedno z najlepszych wydań w protestantyzmie. Przekład uważany za przekład wzorcowy tamtego okresu. Tłumaczenie jest napisane w sposób jasny, dla poprawnego oddania znaczenia autor zastosował niekiedy parafrazy. W roku 1641 Diodati wydał nową edycję, zmieniając zarówno przekład jak też poszerzając uwagi marginesowe. Edycja ta była wielokrotnie przedrukowywana, aż do początku XX wiekuNiewielkie modyfikacje Biblii Diodati dokonali: Matti d’Edberg (Norymberga i Kolonia 1772) oraz Giovanni David Müller (Lipsk 1774)..
Biblia Martiniego (La Sacra Bibbia) – przekład Antonio Martiniego (1720–1803). Nowy Testament ukazał się w sześciu tomach w latach 1769–1771, zaś Stary Testament w szesnastu tomach w latach 1776–1781. Tekst był tłumaczony z Wulgaty w konfrontacji z językami oryginalnymi. Wydanie zawiera obszerne wprowadzenia i rozbudowane przypisy pobożnościowe. Doczekało się kilku wznowień oraz nowej edycji, wydanej w latach 1782–1792. Wśród włoskich katolików najbardziej rozpowszechniony przekład Biblii aż do Soboru watykańskiego II.
W XIX wieku do najważniejszych tłumaczy fragmentów Biblii należeli: Gian Bernardino De Rossi, ks. Gregorio Ugdulena i Carlo M. Curci. Gian Bernardino De Rossi, uczony z Padwy, przetłumaczył Psalmy (1808), Koheleta (1809), Hioba (1812), Przysłów (1815) i Lamentacje Jeremiasza (1823). tłumaczenia te były wierne oryginałowi lecz słabe stylistycznie. Ks. Ugdulena nie ukończył swojej pracy, opublikował jedynie Pięcioksiąg, Księgę Jozuego i Księgi Królewskie, reszta pozostała w rękopisach. Była to w zasadzie rewizja Biblii Diodati w świetle osiągnięć XIX-wiecznej wiedzy historycznej. Carlo M. Curci wykonał solidną pracę z wykorzystaniem dużej wiedzy, jednak spotkała się ona z dużymi zastrzeżeniami w zakresie krytyki tekstu.
Wśród przekładów żydowskich wyróżnił się Isacco Samuele Reggio, autor hebrajsko-włoskiego przekładu Pięcioksięgu (Wiedeń 1821) oraz poetyckiej wersji Księgi Izajasza (Wiedeń 1831). Natomiast hebraista Samuel David Luzzato (1800–1865), po wcześniejszych opracowaniach częściowych, w czterech tomach wydał pełny przekład La Sacra Bibbia volgarizzata da S. D. Luzzato e continuatori w latach 1872–1875).
Wiek XX Skutkiem ograniczania bezpośredniego dostępu wiernych do tekstu Biblii był wyraźny kryzys życia religijnego i nieznajomość Pisma Świętego we Włoszech. Dopiero od połowy XX wieku włoscy katolicy mogli sięgać po teksty biblijne tłumaczone bezpośrednio z języków oryginalnych, a nie jak wcześniej z Wulgaty. W XX wieku ukazało się 27 różnych przekładów lub edycji Biblii na język włoski (sporą grupę stanowią edycje zawierające oficjalny tekst Konferencji Episkopatu Włoch). Wśród znaczących należy wymienić:
La Sacra Bibbia. Versione Riveduta – przekład komisji pod kierownictwem G. Luzziego wydany przez Società Britannica e Forestiera, Rzym 1924. Przekładu dokonano z języków oryginalnych, zawiera zwięzłe przypisy i odsyłacze. Jest to rewizja Biblii Diodati.
La Bibbia tradotta dai testi originali e annotata – przekład z języków oryginalnych, dokonany przez waldensa Giovanniego Luzziego, wydany we Florencji w kolejnych tomach w latach 1921–1930. Przekład zawiera księgi deuterokanoniczne oraz przypisy i odnośniki. Tom I to wprowadzenie ogólne i szeroki komentarz. Jest to tłumaczenie równoległe do rewizji Luzziego przekładu Biblia Diodati.
La Sacra Bibbia – przekład wydany we Florencji w roku 1929. Tłumaczenia dokonano z Wulgaty, z wyjątkiem miejsc gdzie Wulgata nie przekazuje tekstu hebrajskiego lub greckiego. Nad tłumaczeniem i opracowaniem pracowali: A. Mercati, G. Bonaccorsi, G. Castaldi, G. Giovannozzi, G. Mezzacasa, F. Ramorino, G. Ricciotti, G.M. Zampini. Przekład ten miał równoważyć edycje Pisma Świętego promowane przez protestantów. Prezentowana jako pierwszy przekład od czasów Biblii Martiniego.
La Sacra Bibbia – przekład Giuseppe Ricciottiego z łacińskiej Wulgaty (Florencja 1939–1940). Początkowo opublikowana w wielu zeszytach a następnie w jednym tomie. Tekst zawiera bardzo zwięzłe przypisy. Jest to w zasadzie przedruk wydania z roku 1929, do którego dołączono wprowadzenia i przypisy G. Ricciottiego.
La Sacra Bibbia – przekład z Wulgaty (Turyn 1931), skorygowana wersja Biblii Martiniego opracowana przez M. Salesa.
La Sacra Bibbia – przekład z Wulgaty E. Tintoriego (Alba 1931). Zawiera zwięzłe przypisy.
La Sacra Bibbia – przekład z języków oryginalnych, którego dokonali A. Vaccari (red.), G. Berini, G. Mezzacasa, A. Parenti, T. Piatti, G.B. Re, G. Rinaldi, F. Scerbo, M. Tellina, M. Toccabelli, L. Tondelli, R. Tramontano. Pierwsze wydanie 10-tomowe (Mediolan-Rzym-Florencja 1957–1958), natomiast w roku 1961 ukazało się wydanie jednotomowe (Florencja 1961). Posiada obszerne dodatki, indeksy, rysunki i zdjęcia oraz mapy. Przy pracy nad przekładem wykorzystano wydania krytyczne. Podczas tłumaczenia przyjęto zasadę: „nie słowo za słowo lecz sens za sens”. Skorzystano z osiągnięć leksykografii. Komentarze odnoszą się do zabytków starożytności potwierdzających Biblię oraz zawierają elementy dogmatyki katolickiej.
La Sacra Bibbia – katolicki przekład z języków oryginalnych, którego dokonali: G. Robaldo, G. Cortoldi, F. Pasquero, V. Mulone, F. Nardoni (Rzym 1958). Zawiera wstępy do ksiąg i przypisy ułatwiające poznanie treści Biblii. Inicjatorem przekładu był G. Alberione. W zamierzeniu dzieło ma charakter duszpasterski lecz jest przeznaczone dla każdego czytelnika. W roku 1962 przekład został objęty szeroką kampanią reklamową.