Powiat będziński (Generalne Gubernatorstwo Warszawskie)

Powiat będziński – dawny powiat istniejący w latach 1915–1919 w Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim pod okupacją niemiecką Królestwa Polskiego. Siedzibą władz powiatu był początkowo Będzin, a od 12 lipca 1915 Sosnowiec (w gmachu szkoły realnej przy ulicy DytlowskiejKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 20).

Historia Powiat będziński powstał na terenie Zagłębia Dąbrowskiego podczas I wojny światowej, w związku z przedzieleniem powiatu będzińskiego granicą obu okupantów: niemieckiego (Generalne Gubernatorstwo Warszawskie, GGW) i austro-węgierskiego (Generalne Gubernatorstwo Lubelskie, GGL). Wschodnią część powiatu przyłączono do strefy austro-węgierskiej jako powiat dąbrowski, natomiast zachodnią do strefy niemieckiej, z której to utworzono omawiany powiat będzińskiKaiserlich Deutsches Generalgouvernement Warschau mit dem angrenzenden K.u.K. Millitärgeneralgouvernement in Polen.

Po serii modyfikacji administracyjnych powiat będziński według stanu z 17 września 1915 składał się z 21 jednostek: 3 miast i 18 gmin wiejskich, kilka z nich przciętych granicą stref okupacyjnychKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 32:

miasto Będzin (powiększone w 1915 o część zniesionej gminy GzichówKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 23 (str. 3)); miasto Sosnowice (powiększone w 1915 o zachodnią część zniesionej gminy ZagórzeKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 21 – wschodnia część weszła do GGL); miasto Zawiercie (utworzone w 1915 z części gminy Poręba Mrzygłodzka oraz – po korekcie granicy – z zachodnich części gminy Kromołów, która pozostała w GGL);

gmina Bobrowniki (zredukowana obszarowo na korzyść nowej gminy Łagisza); gmina Czeladź (utworzona w 1915 z części zniesionej gminy Gzichów); gmina Grodziec (utworzona w 1915 z części zniesionej gminy Gzichów); gmina Koziegłowy (utworzona w 1915 z części gminy Rudnik Wielki w granicach dawnego miasta Koziegłowy z przedmieściami); gmina Koziegłówki (powstała w 1915 przez zmianę nazwy dotychczasowej gminy Koziegłowy w celu uniknięcia dwóch gmin o tej samej nazwie po wyodrębnieniu w 1915 nowej gminy Koziegłowy); gmina Łagisza (utworzona w 1915 z części gminy Bobrowniki i części zniesionej gminy Gzichów); gmina Mierzęcice (powstała w 1915 przez zmianę nazwy dotychczasowej gminy Sulików z dodaniem Twardowic z gminy Ożarowice, lecz bez wschodnich wsi włączonych do gminy Siewierz); gmina Milowice (utworzona w 1915 z części zniesionej gminy Gzichów); gmina Modrzejów (utworzona w 1915 z zachodniej części zniesionej gminy Zagórze - wschodnia część weszła do GGL); gmina Mrzygłód (utworzona w 1915 z części gminy Poręba Mrzygłodzka oraz z zachodnich części gmin Włodowice i Żarki, które włączono do GGL); gmina Ożarowice (bez Twardowic, włączonych do gminy Mierzęcice); gmina Pińczyce; gmina Poraj (utworzona w 1915 z zachodniej części gminy Choroń, którą włączono do GGL, z dodaniem Masłońskich z gminy Żarki, którą włączono do GGL); gmina Poręba Mrzygłodzka (zredukowana obszarowo na korzyść nowego miasta Zawiercia, włączonego początkowo do GGL, i nowej gminy Mrzygłód); gmina Rudnik Wielki (zredukowana obszarowo na korzyść nowej gminy Koziegłowy); gmina Siewierz (z dodaniem wschodnich wsi zniesionej gminy Sulików); gmina Wojkowice Kościelne; gmina Wysoka (utworzona w 1915 z zachodniej części gminy Rokitno Szlacheckie, którą włączono do GGL).

1 listopada 1915 zniesiono gminy Milowice i Modrzejów, włączając je do SosnowcaKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 38 (str. 9). W 1916 roku gminy Czeladź, Mrzygłód i Siewierz przekształcono w miasta Czeladź, Mrzygłód i Siewierz, przez co skład powiatu w 1916 roku obejmował 19 jednostek (5 miast i 14 gmin wiejskich). W 1916 roku powiat liczył 265.314 mieszkańcówStan szkolnictwa powszechnego w grudniu 1917 r. na terytorjum obu byłych jeneralnych gubernatorstw: Warszawskiego i Lubelskiego.

Powiat zniesiono w marcu 1919 roku, w związku z unieważnieniem zmian w podziale administracyjnym Królestwa Polskiego wprowadzonych przez okupantów, przywracając tym samym powiat będziński w jego oryginalnych granicachRozporządzenie Min. Spraw Wewn. z dnia 19 marca 1919 r. (Dz. Urz. Min. Spraw Wewn. Nr 21 poz. 265).

Podział administracyjny +Podział administracyjny powiatu będzińskiego (1916 rok)GminaTypLudność (1916)Liczba szkółBędzinM298916BobrownikiW132618CzeladźM175002GrodziecW98503KoziegłowyW35501KoziegłówkiW63497ŁagiszaW81334MierzęciceW75416MrzygłódM43482OżarowiceW54706PińczyceW71305PorajW31785Poręba W61774Rudnik WielkiW46005SiewierzM42001SosnowiecW8699428Wojkowice KościelneW111255WysokaW55614ZawiercieM304367

Przypisy

będziński (Generalne Gubernatorstwo Warszawskie) Kategoria:Historia Będzina Kategoria:Historia Sosnowca