Iris (Q188) – francuski dwukadłubowy okręt podwodny z okresu międzywojennego i II wojny światowej, jedna z sześciu zbudowanych jednostek typu Minerve. Okręt został zwodowany 23 września 1934 roku w stoczni Chantiers Dubigeon w Nantes, a w skład Marine nationale wszedł 15 września 1936 roku. Pełnił służbę na Morzu Śródziemnym i Atlantyku, a od zawarcia zawieszenia broni między Francją a Niemcami znajdował się pod kontrolą rządu Vichy. 27 listopada 1942 roku okręt uniknął samozatopienia w Tulonie, uciekając do Hiszpanii, gdzie został internowany. Po wojnie powrócił do Francji, a w lutym 1950 roku został sprzedany na złom.

Projekt i budowa „Iris” zamówiona została w ramach programu rozbudowy floty francuskiej z 1930 roku. Oficjalny, sygnowany przez marynarkę projekt (o oznaczeniu T2), stworzony przez inż. , stanowił ulepszenie 600-tonowych typów Sirène, Ariane i Circé, uwzględniając też doświadczenia stoczni prywatnych przy budowie okrętów typów Argonaute, Diane i Orion. Usunięto większość wad poprzedników: okręty charakteryzowały się wysoką manewrowością i krótkim czasem zanurzenia; poprawiono też warunki bytowe załóg. Na jednostkach powiększono też liczbę wyrzutni torped do dziewięciu, jednak bez możliwości zabierania torped zapasowych.

„Iris” zbudowana została w stoczni Chantiers Dubigeon w Nantes. Stępkę okrętu położono 1 lipca 1932 roku, a zwodowany został 23 września 1934 roku.

Dane taktyczno-techniczne „Iris” była średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej. Długość między pionami wynosiła 68,1 metra, szerokość 5,62 metra i zanurzenie 4,03 metra. Wyporność normalna w położeniu nawodnym wynosiła 662 tony, a w zanurzeniu 856 ton. Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa silniki wysokoprężne Normand–Vickers o łącznej mocy 1800 KM. Napęd podwodny zapewniały dwa silniki elektryczne o łącznej mocy 1230 KM. Dwuśrubowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 14,5 węzła na powierzchni i 9 węzłów w zanurzeniu. Zasięg wynosił 2500 Mm przy prędkości 13 węzłów w położeniu nawodnym (lub 4000 Mm przy prędkości 10 węzłów) oraz 85 Mm przy prędkości 5 węzłów w zanurzeniu. Zbiorniki paliwa mieściły 60 ton oleju napędowego. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 80 metrów.

Okręt wyposażony był w dziewięć wyrzutni torped: cztery stałe kalibru 550 mm na dziobie, dwie kalibru 550 mm na rufie oraz potrójny zewnętrzny obracalny aparat torpedowy kalibru 400 mm. Łącznie okręt przenosił dziewięć torped, w tym sześć kalibru 550 mm i trzy kalibru 400 mm. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 75 mm M1928 L/35 oraz dwa pojedyncze wielkokalibrowe karabiny maszynowe Hotchkiss kalibru 13,2 mm L/76. Jednostka wyposażona też była w hydrofony.

Załoga okrętu składała się z 3 oficerów oraz 39 podoficerów i marynarzy.

Służba „Iris” weszła do służby w Marine nationale 15 września 1936 roku. Jednostka otrzymała numer ewidencyjny Q188. W momencie wybuchu II wojny światowej okręt pełnił służbę na Morzu Śródziemnym, będąc jednostką flagową 15. dywizjonu 5. eskadry 1. Flotylli okrętów podwodnych w Tulonie (w skład którego wchodziły siostrzane okręty „Vénus”, „Pallas” i „Cérès”). Dowódcą jednostki był w tym okresie kmdr ppor. (fr. capitaine de corvette) R.A.H.J. Mourral („Iris” przechodziła remont, który zakończył się 10 września). 18 listopada dowództwo okrętu objął kmdr ppor. R.D.M. Antoine.

22 lutego 1940 roku wszystkie okręty 15. dywizjonu dotarły na Martynikę, zastępując powracające do metropolii jednostki 8. dywizjonu („Agosta”, „Bévéziers”, „Ouessant” i „Sidi Ferruch”). 1 maja „Iris”, „Vénus”, „Pallas” i „Cérès” wyruszyły w drogę powrotną, 31 maja przechodząc przez Cieśninę Gibraltarską i docierając 3 czerwca do Tulonu. W czerwcu 1940 roku okręt był jednostką flagową 15. dywizjonu w Tulonie, a jego dowódcą był nadal kmdr ppor. Antoine. 10 czerwca, po wypowiedzeniu wojny przez Włochy jednostka opuściła bazę, udając się na patrol na Morze Tyrreńskie (wraz z „Vénus”, „Pallas” i „Archimède”). 14 czerwca cztery okręty podwodne patrolowały wody nieopodal Savony, gotowe do wzajemnego wsparcia. 22 czerwca, w dniu zawarcia zawieszenia broni między Francją a Niemcami, „Iris” stacjonowała w Hyères. W listopadzie 1940 roku rozbrojona „Iris” znajdowała się w Tulonie w składzie 4. grupy okrętów podwodnych (wraz z „Vénus”, „Pallas” i „Cérès”) pod kontrolą rządu Vichy.

6 lutego 1941 roku „Iris”, „Vénus”, „Pallas” i „Cérès” wyszły z Tulonu i 9 lutego dopłynęły do Oranu, skąd dwa dni później w eskorcie uzbrojonego trawlera „La Havraise” udały się w rejs do Casablanki, docierając do portu docelowego 13 lutego.

Później „Iris” znalazła się w Tulonie. 27 listopada 1942 roku, podczas ataku Niemców na tę bazę, jednostka stacjonowała w basenie Maurillon. Ponieważ na pokładzie nie było dowódcy, rozkaz odbicia od nabrzeża i ucieczki wydał jego zastępca, kpt. mar. Dege. Uciekające z portu okręty podwodne (prócz „Iris” były to „Vénus”, „Marsouin”, „Casabianca” i „Le Glorieux”) stały się celem ataku bombowców Ju 88. Mimo otwarcia ognia przeciwlotniczego przez okręty podwodne „Iris” w wyniku nalotu doznała uszkodzeń. Załodze udało się jednak doprowadzić okręt do pobliskiej Barcelony, gdzie wobec braku paliwa i niemożliwych do usunięcia uszkodzeń „Iris” została internowana. Później jednostkę przeholowano do Kartageny, gdzie doczekała końca działań wojennych.

W 1945 roku okręt otrzymał nowy numer taktyczny – S05. Jednostka została sprzedana na złom 1 lutego 1950 roku.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Okręty podwodne typu Minerve Kategoria:Okręty zbudowane w Chantiers Dubigeon