thumb|Tadeusz Nittman jako żołnierz thumb|Tadeusz Michał Nittman dokonuje dekoracji Domu Akademickiego im. Adama Mickiewicza we Lwowie Krzyżem Obrony Lwowa 31 października 1928 Tadeusz Michał Nittman (ur. 6 września 1896 we Lwowie, zm. 1942) – rotmistrz kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Virtuti Militari, literat, dziennikarz, podróżnik.

Życiorys Tadeusz Michał NittmanW ewidencji wojskowych c. k. armii był określany w języku niemieckim jako „Thaddäus Michael Nittmann”. urodził się 6 września 1896 we LwowieW niektórych źródłach podano datę dzienną urodzenia 5 września 1896. Taką podał np. Stanisław Zieliński oraz . Był synem Karola (1863-1929, profesor gimnazjalny, historyk) i Wandy (1867–1931, aktorka teatralna, nauczycielka). Miał siostrę.

Od 1910 do 1914 należał do harcerstwa, od 1913 do 1914 do drużyn strzeleckich. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich i od 1914 do 1915 służył w szeregach 1 pułku piechoty w składzie I Brygady. Następnie został wcielony do C. K. Armii i przebywał na froncie włoskim i bałkańskim oraz w szeregach tzw. „dywizji tureckiej” na obszarze Azji Mniejszej. Potem w C. K. Obronie Krajowej został mianowany podporucznikiem piechoty z dniem 1 stycznia 1917. Do 1918 był przydzielony do pułku strzelców cesarskich Nr III oraz do 19 pułku strzelców. U kresu wojny działał we Lwowie w związku „Wolność”, a po aresztowaniu por. dr. Adama Próchnika ps. „Halny”, został wybrany komendantem tej organizacji. Działał też w Polskiej Organizacji Wojskowej pod pseudonimem „Michał”.

Od początku listopada 1918 uczestniczył w obronie Lwowa podczas wojny polsko-ukraińskiej walcząc w stopniu podporucznika. W pierwszych dniach był oficerem do zleceń Naczelnej Komendy Wojsk Polskich. 3 listopada 1918 w składzie ochotników przeszedł ze Szkoły im. Konarskiego na Dworzec Główny. Tam został mianowany przez komendanta dworca por. Ludwika de Laveaux komendantem załogi dworca. Tam brał udział w działaniach, przyczyniając się do zachowania dworca w rękach polskich. 4 listopada został przydzielony przez NKWP do placówki na Wulce, gdzie punktem polskiego oporu był Dom Techników. 5 listopada wystąpił z propozycją utworzenia kawaleryjskiego lotnego oddziału konnego karabinów maszynowych, który następnie organizował w Szkole im. Sienkiewicza i został jego dowódcą (jednostka została określona mianem jako „lotna maszynka”). Wraz ze sformowanym oddziałem działał poza Lwowem, we wsiach Rzęsna Ruska, Kozice, Domażyr, Rzęsna Polska, rozbijając siły ukraińskie i biorąc jeńców. Około połowy listopada oddział „lotna maszynka” przydzielono pod komendę por. Tadeusza Krynickiego, dowódcy ułanów lwowskich „Wilków”, wraz z którym tworzył jednostkę (która potem stanowiła dywizjon ułanów lwowskich). W niej Nittman objął funkcję wachmistrza-szefa szwadronu. W połowie miesiąca brał udział w zwycięskich walkach na Zamarstynowie i Podzamczu. 18 listopada jego oddział skierowano do operacji na Gródek Jagielloński, gdzie przeprowadził skuteczną akcję przeciw wrogom. Następnie wraz z kawalerzystami powrócił do Lwowa, oswobodzonego przez Polaków 22 listopada, zajmując koszary przy ul. Piekarskiej. Łącznie w walkach o miasto jego oddział był kierowany w różne rejony walk, odznaczając się decydującą w walkach skutecznością używanych lotnych karabinów maszynowych. Od 25 listopada uformowany był już szwadron karabinów maszynowych, dysponujący 3 plutonami po 2 km, w sile około 100 koni i 60 ludzi.

Potem walczył na froncie ukraińskim i w wojnie polsko-bolszewickiej. 14 lipca 1920, w stopniu porucznika, został dowódcą dywizjonu karabinów maszynowych Detachement rtm. Abrahama, którego proporzec bojowy „lotnej maszynki ułańskiej” został poświęcony 25 lipca 1920 przed kościołem św. Marcina na Podzamczu. 9 sierpnia 1920 został ciężko ranny pod Chodaczkowem. Wówczas w trakcie kontroli karabinów maszynowych, rozstawionych w różnych pozycjach, został trafiony przy ostrzale ze strony wroga. Rannego wynosiło go sześciu towarzyszy, z których trzech zostało wtedy śmiertelnie postrzelonych, a czwarty ranny. W rezultacie Nittman trafił do niewoli sowieckiej.

W Wojsku Polskim został awansowany na stopień rotmistrza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. W 1923 był oficerem w stanie nieczynnym 2 pułku ułanów z Suwałk. Był inwalidą. Około 1924 został przeniesiony w stan spoczynku. Jako emerytowany oficerW Rocznikach Oficerskich 1924, 1928 wymieniany w stopniu kapitana. zamieszkiwał we Lwowie. Był członkiem kapituły Krzyża Obrony Lwowa. W 1934 jako rotmistrz w stanie spoczynku był przydzielony do Oficerskiej Kadry Okręgowej nr I jako oficer w dyspozycji dowódcy O.K. I i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Został osadnikiem wojskowym w majątku Sienkiewicze nr 2 i 9 na terenie osady Duże Zahajce (gmina Dederkały, Powiat krzemieniecki). Był członkiem założycielem Związku Obrońców Lwowa. W 1928 pełnił funkcję prezesa zarządu Legii Inwalidów Wojsk Polskich. Współtworzył Federację Polskich Związków Obrońców Ojczyzny. Działał w organizacjach inwalidów i młodzieżowych. Był ławnikiem w Inwalidzkim Sądzie Administracyjnym.

Ukończył studia prawnicze i nauk politycznych na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Studiował też filozofię na Uniwersytecie w Heidelbergu i Uniwersytecie w Monachium. Uzyskał stopień doktora praw i nauk politycznych. Był literatem, dziennikarzem. Pisał powieści (w tym dotyczące tematyki egzotycznych państw, które odwiedzał), nowele, opowiadania, artykuły do prasy. Tworzył także wiersze, w 1919 wydał poezje legionowe, był też krytykiem literackim. W kwietniu 1933 w Warszawie został wybrany członkiem zarządu Zrzeszenia Beletrystów Polskich. Był współautorem przedstawienia Szachy Pana Marszałka. Redagował wydawane w latach 30. czasopismo „Głos Orląt”, bezpłatny dodatek do „Wiarusa” dla dzieci rodzin podoficerskich. Był również podróżnikiem, w 1924 jako korespondent czasopism podróżował po Afryce Północnej i Zachodniej (Maroko, Algieria, Południowa Sahara). Następnie przebywał we Francji i w Hiszpanii, w 1932 na Węgrzech i w Czechosłowacji, a w 1933 we Włoszech, Jugosławii, Bułgarii i w Rumunii (w tym czasie zajmował się kwestią macedońską). Odwiedził też Azję Mniejszą. Latem 1935 został wybrany delegatem okręgowego zgromadzenia wyborczego w Okręgu nr 3 w Warszawie. Wygłaszał prelekcje, także na antenie radiowej.

Pod koniec 1937, jadąc pociągiem z Wiednia do Warszawy został okradziony (przed stacją w Radziwiłłowie) z pieniędzy przez dwóch sprawców, którzy przysiadając się do przedziału poczęstowali to uprzednio czekoladkami, które wywołały rozstrój żołądka (podróżujący wraz z nim obywatel belgijski Abram Wit Żak także został okradziony).

Był żonaty z Haliną. Do 1939 zamieszkiwał w Warszawie przy ulicy Czerniakowskiej 202. Zmarł w 1942. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

Publikacje Pieśni moje. Poezje z lat wojny (1919, Lwów) Bonaparte. Opowieści wiarusów polskich o cesarzu (1923, Lwów/Poznań; przedmowa) Mój przyjaciel Igor. Romans prawie egzotyczny (1924, Lwów) Jej chłopiec. Opowieść z pustyni arabskiej (1924, Kraków) Juljusz Słowacki Balladyna (komentarz). Geneza, charakterystyka osób, dokładna treść, ocena (1925, Lwów) Lotna maszynka ułańska (jako przyczynek do historji kawalerji lwowskiej) (w: „Panteon Polski” nr 21-23, 25, 27 z 1925/1926) Z tajemnic życia na Saharze (w: „Iskier” nr 35-36 z 1926) W cieniu palm i minaretów (Marokko). Wrażenia z podróży (1927, Poznań; jako Tom IV serii Na dalekich lądach i morzach. Biblioteka podróży, przygód i odkryć) Juljusz Słowacki: Balladyna (komentarz). Geneza, charakterystyka osób, dokładna treść, opracowanie tematów (1928, Lwów; wyd. 2) O ławce, Kilińskim i żołnierzu (w: „Almanach Lwowski” r. 1 z 1928) Jaś – 10-lecie (1928, nowela) Pod ręką Fatmy. Wrażenia z podróży do Maroka i Algieru (1931, Lwów/Warszawa) Cień porucznika Guadro. Pamiętnik topielca (1931, Warszawa) Szyby o zmroku (1931, nowela) Lustro kalifa Omara (po 1931) Mój udział w pracach związku „Wolność” i POW (w: Obrona Lwowa. 1–22 listopada 1918. Tom 1) Walki o Lwów (w: „Polska Zbrojna” nr 330-338 z 1933 oraz w: Obrona Lwowa. 1–22 listopada 1918. Tom 2. Źródła do dziejów walk o Lwów i województwa południowo-wschodnie 1918-1920. Relacje uczestnikówRelacja w „Polsce Zbrojnej” składała się z czterech części, a relacja w Obronie Lwowa. T. 2 miała trzy części.) Mały Piłsudczyk (1935, Warszawa; wyd. 1) Gdyśmy psom na ogonach wieszali austriackie medale... (w: „Kronika Polski i Świata” nr 7 z 1938) Miłość Fatiny (mój przyjaciel Igor). Romans prawie egzotyczny (1937, w: „Wschód”; 1938, Lwów) Lwy Zaddwórzańskie (1938, w: „Wschód”) Mały Piłsudczyk (1939, Warszawa; wyd. 2) Józek Bezimienny. Jeden akt z bohaterskich dni Lwowa (1939, Lwów)

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3191 – 10 sierpnia 1922 (udekorowany przez gen. broni Tadeusza Rozwadowskiego 17 kwietnia 1921 podczas uroczystości pod pomnikiem Adama Mickiewicza we Lwowie) Krzyż Niepodległości – 7 lipca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości". Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Obrony Lwowa Odznaka pamiątkowa IV Odcinka „Obrony Lwowa”

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Publikacje Tadeusza Michała Nittmana w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Członkowie Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny Kategoria:Członkowie organizacji kombatanckich w II Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Dziennikarze II Rzeczypospolitej Kategoria:Harcerze Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Obrony Lwowa Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką pamiątkową IV Odcinka „Obrony Lwowa” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Osadnicy wojskowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Polacy – oficerowie cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polscy ławnicy sądowi Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Polscy podróżnicy i odkrywcy Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Rotmistrzowie II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1942 Kategoria:Żołnierze Armii Ochotniczej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie