Waldemar Raźniak (ur. 1982 w Moskwie) – polski reżyser teatralny i operowy, aktor oraz pedagog akademicki, profesor sztuki. W latach 2020–2024 dyrektor Narodowego Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, w kadencji 2016–2020 prorektor ds. studenckich Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Reżyseruje w teatrze dramatycznym i muzycznym, w operze oraz w radiu i mediach audialnych.
Wykształcenie i praca akademicka W 2006 ukończył studia na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie w specjalności wokalno-estradowej oraz zarządzanie kulturą na Wydziale Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 2010 ukończył studia na Wydziale Reżyserii Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Odbył staż reżyserski w Rosyjskiej Akademii Sztuki Teatralnej GITIS w Moskwie.
25 lutego 2013 uzyskał na Wydziale Aktorskim Akademii Teatralnej stopień doktora sztuk teatralnych, a 12 października 2015 stopień doktora habilitowanego. W 2025 otrzymał tytuł profesora sztuki w dziedzinie sztuk teatralnych i filmowych.
W latach 2011–2014 wykładał na Wydziale Teatru Tańca krakowskiej PWST z siedzibą w Bytomiu. W Akademii Teatralnej w latach 2014–2015 był prodziekanem Wydziału Aktorskiego, w latach 2015–2016 jego dziekanem, a w kadencji 2016–2020 prorektorem uczelni do spraw studenckich. Prowadził zajęcia i warsztaty w Emerson College w Bostonie i na UCLA w Los Angeles, a także w Chinach, Niemczech i Wielkiej Brytanii.
Teatr dramatyczny W teatrze wystąpił po raz pierwszy w wieku siedemnastu lat, w spektaklu Spotkanie z Małym Księciem zrealizowanym w ramach programu Junior w Teatrze Muzycznym w Gdyni.
Jako reżyser zadebiutował w 2010 inscenizacją Wassy Żeleznowej Maksyma Gorkiego w warszawskim Och-Teatrze, we własnym przekładzie, z Krystyną Jandą w roli tytułowej. Reżyserował następnie m.in. w Teatrze Miejskim im. Witolda Gombrowicza w Gdyni, Teatrze Muzycznym „Roma” i Teatrze Imka w Warszawie, Teatrze Powszechnym w Łodzi, Teatrze Guliwer w Warszawie oraz w Białostockim Teatrze Lalek; przygotowywał także spektakle dyplomowe w szkołach teatralnych w Warszawie i Bytomiu.
Do jego realizacji należą m.in. Scenariusz dla trzech aktorów Bogusława Schaeffera, Czyż nie dobija się koni? według Horace’a McCoya, Morfina według Jeleny i Michaiła Bułhakowów, Aksamitny królik Margery Williams, Otello i Burza Williama Szekspira, Mistrz i Małgorzata według Michaiła Bułhakowa, Studium o Hamletach współreżyserowane z Tomaszem Rodowiczem oraz Tragedia Jana według Jakuba Gawatowica.
W 2024 w Narodowym Starym Teatrze wyreżyserował Małą Apokalipsę 20XX według powieści Tadeusza Konwickiego, w adaptacji napisanej wspólnie z Beniaminem M. Bukowskim. W 2026 w Teatrze Polskim im. Hieronima Konieczki w Bydgoszczy wystawił Zmierzch bogów na podstawie scenariusza filmu Luchina Viscontiego; spektakl zrealizowano w Hali Pomp Muzeum Wodociągów w Bydgoszczy. W tym samym roku w Teatrze Małym w Tychach wyreżyserował Hamlet vs Makbet na podstawie dramatów Williama Szekspira; premiera odbyła się 11 kwietnia 2026.
Opera i teatr muzyczny W 2015 wyreżyserował operę Orlando Paladino Josepha Haydna, przygotowaną we współpracy Akademii Teatralnej, Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina i Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W 2019 podczas londyńskiego festiwalu Tête-à-Tête pokazano w jego reżyserii operę Birdy Karola Nepelskiego.
W 2021 napisał libretto i wyreżyserował Bunkier. Fake Operę Wojciecha Błażejczyka, której prawykonanie odbyło się podczas 64. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”. Wykonawcami byli soliści i zespół Hashtag Ensemble pod dyrekcją Lilianny Krych. Przedstawienie łączyło grę aktorów, śpiewaków i instrumentalistów z wielokanałową elektroniką, samplerami, projekcjami wideo i techniką deepfake.
W 2022 w Polskiej Operze Królewskiej wyreżyserował prapremierę opery Noc kruków Zygmunta Krauzego do libretta Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk.
W 2024 przygotował z Karolem Nepelskim operę Solaris według powieści Stanisława Lema, będąc autorem scenariusza i libretta oraz reżyserem; kierownictwo muzyczne objęła Lilianna Krych. Spektakl powstał jako koprodukcja Narodowego Starego Teatru i festiwalu Opera Rara, a premierę pokazano 1 lutego 2024 w Narodowym Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W 2025 wyreżyserował dla Polskiej Opery Królewskiej sceniczną realizację oratorium Il trionfo del Tempo e del Disinganno Georga Friedricha Händla; premiera odbyła się 4 kwietnia 2025.
Słuchowiska Od 2017 reżyseruje słuchowiska i audialne adaptacje literatury. Dla Audioteki przygotował m.in. Solaris (2017) i Powrót z gwiazd (2021) Stanisława Lema, 451° Fahrenheita Raya Bradbury’ego (2018), Upadek gigantów Kena Folletta (2020) oraz Bóg mordu Yasminy Rezy (2021); muzykę do tych realizacji pisali m.in. Karol Nepelski, Wojciech Błażejczyk i Jacek Kita.
W 2023 napisał scenariusz i wyreżyserował dla Radia Kraków słuchowisko Porwanie Baltazara Gąbki według Stanisława Pagaczewskiego, zrealizowane we współpracy z Narodowym Starym Teatrem.
Film i telewizja Jako aktor wystąpił m.in. w filmach Mała Moskwa Waldemara Krzystka, Mniejsze zło Janusza Morgensterna, 80 milionów i Fotograf oraz w serialu Młody Piłsudski. Przy Małej Moskwie, Fotografie i serialu Anna German pracował jako asystent reżysera.
W ramach Teatroteki wyreżyserował spektakl telewizyjny Kobieta w lustrze Piotra Domalewskiego. Był producentem filmu dokumentalnego Stary, poświęconego historii Narodowego Starego Teatru.
Praca pedagogiczna Jako nauczyciel akademicki związany jest z Akademią Teatralną w Warszawie; wykładał również na Wydziale Teatru Tańca PWST w Bytomiu i prowadził zajęcia w ośrodkach zagranicznych.
W artykule Aktor podmiotem, czyli kształcenie artystów dla teatru jutra, ogłoszonym w miesięczniku „Teatr” w 2017, opowiadał się za modelem kształcenia przygotowującym aktora nie tylko do pracy w instytucjonalnym teatrze repertuarowym, lecz także do samodzielnego organizowania działalności artystycznej. Wskazywał na znaczenie pracy projektowej, funkcjonowania jako freelancer, zakładania niezależnych grup i kolektywów oraz udziału w przedsięwzięciach międzynarodowych. W tym samym tekście postulował większe przenikanie się specjalności teatralnych, argumentując, że aktor, reżyser, performer i choreograf coraz częściej posługują się kamerą, narzędziami cyfrowymi, montażem obrazu i dźwięku oraz systemami multimedialnymi, a szkoła teatralna powinna umożliwiać studentom różnych specjalności wspólną pracę nad projektami.
Jako dziekan Wydziału Aktorskiego Akademii Teatralnej zainicjował działania służące szerszemu włączeniu tradycji Jerzego Grotowskiego do praktycznego kształcenia studentów. Współpraca z Tomaszem Rodowiczem i Teatrem CHOREA objęła cykl warsztatów, powstanie Studium o Hamletach oraz międzynarodowe działania warsztatowe z udziałem studentów szkół teatralnych z kilku krajów Europy, prowadzone m.in. w Brzezince. Doświadczenia te opisał w tekście ogłoszonym w piśmie „Performer” Instytutu im. Jerzego Grotowskiego w 2019.
W późniejszej praktyce łączył metody wywodzące się z tradycji Grotowskiego z technikami viewpoints i devised theatre; sam określał to podejście jako poszukiwanie pomostu między środkowoeuropejską a zachodnią myślą teatralną oraz między intuicją a zaplanowanym działaniem scenicznym. W sezonie 2023/2024 w Narodowym Starym Teatrze prowadzone były warsztaty Devised Theatre Based on Grotowski Tradition.
W 2016 i 2019 studenci Akademii Teatralnej prezentowali w jego reżyserii sceny z Hamleta podczas Sam Wanamaker Festival w londyńskim Shakespeare's Globe. W 2019 reżyserował warszawską część międzynarodowego projektu Świat czyta Kochanowskiego, w ramach którego Odprawę posłów greckich czytano równocześnie w Warszawie, Londynie, Nowym Jorku, Los Angeles, Madrycie i Atenach; w realizacji warszawskiej wzięli udział pedagodzy i studenci Akademii Teatralnej.
Dyrekcja Narodowego Starego Teatru 6 października 2020 został powołany na stanowisko dyrektora Narodowego Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie; kadencję rozpoczął nazajutrz. Jego kandydatura uzyskała wcześniej pozytywną opinię związków zawodowych, Rady Artystycznej oraz zespołu teatru.
W programie na lata 2020–2024 zapowiadał stabilizację zespołu artystycznego, współpracę dyrekcji ze związkami zawodowymi, kontynuację programu artystycznego oraz rozwój międzynarodowych koprodukcji. Pod koniec kadencji wyreżyserował w Starym Teatrze dwa własne przedstawienia – Solaris i Małą Apokalipsę 20XX. Funkcję pełnił do 2024; od 1 września 2024 dyrektorką teatru jest Dorota Ignatjew.
Odbiór krytyczny Jan Topolski, omawiając w „Glissandzie” Bunkier. Fake Operę, zwracał uwagę na immersyjny charakter przedstawienia oraz na zgodność użytych środków – projekcji wideo, techniki deepfake, wielokanałowej elektroniki i samplingu – z podejmowaną w nim problematyką postprawdy i manipulacji informacją.
Agnieszka Marszałek w recenzji Solaris pisała, że muzyka organizuje i dramatyzuje całość spektaklu, a głosy aktorów funkcjonują jako część fonosfery, zbliżając się do recytatywu lub śpiewu; wskazywała też na rolę postindustrialnej przestrzeni synchrotronu w budowaniu przedstawienia.
Zapowiadając premierę Il trionfo del Tempo e del Disinganno, Raźniak mówił o rezygnacji z iluzjonistycznej rekonstrukcji na rzecz „dialogu z historią”. Bronisław Tumiłowicz w „Przeglądzie” opisywał tę realizację jako zestawienie muzyki barokowej ze współczesną ramą inscenizacyjną, opartą na konwencji studia fotograficznego.
Nagrody W 2023 otrzymał Nagrodę im. Ireny i Tadeusza Byrskich na XXII Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej „Dwa Teatry” za adaptację i reżyserię zrealizowanego dla Radia Kraków słuchowiska Porwanie Baltazara Gąbki.
Zrealizowana przez niego w Teatrze CHOREA Tragedia Jana (2018) otrzymała Złotą Maskę za najlepsze wydarzenie teatralne na scenie off w sezonie 2018/2019, zwyciężyła w 27. Alternatywnych Spotkaniach Teatralnych KLAMRA w Toruniu oraz w konkursie na Najlepszy Spektakl Teatru Niezależnego The Best Off; spektakl zakwalifikowano także do programu Teatr Polska 2019 i do konkursu „Klasyka Żywa”.
Nagrody na festiwalach szkół teatralnych otrzymywali również aktorzy jego przedstawień dyplomowych, m.in. za role w Czyż nie dobija się koni? (2012) i Mistrzu i Małgorzacie (2015).
Wybrane realizacje Teatr i opera 2010 – Wassa Żeleznowa Maksyma Gorkiego, Och-Teatr w Warszawie 2010 – Scenariusz dla trzech aktorów Bogusława Schaeffera, Teatr Miejski im. W. Gombrowicza w Gdyni 2011 – Czyż nie dobija się koni? według Horace’a McCoya, Wydział Teatru Tańca PWST w Bytomiu 2011 – Morfina według Jeleny i Michaiła Bułhakowów, Teatr Muzyczny „Roma” w Warszawie 2014 – Aksamitny królik Margery Williams, Teatr Guliwer w Warszawie 2015 – Mistrz i Małgorzata według Michaiła Bułhakowa, Teatr Collegium Nobilium w Warszawie 2015 – Otello Williama Szekspira, Teatr Miejski im. W. Gombrowicza w Gdyni 2015 – Burza Williama Szekspira, Białostocki Teatr Lalek 2015 – Orlando Paladino Josepha Haydna, Warszawa 2017 – Studium o Hamletach, współreżyseria z Tomaszem Rodowiczem, Teatr CHOREA 2018 – Tragedia Jana według Jakuba Gawatowica, Teatr CHOREA 2019 – Birdy Karola Nepelskiego, Tête-à-Tête Opera Festival w Londynie 2021 – Bunkier. Fake Opera Wojciecha Błażejczyka, Warszawska Jesień 2022 – Noc kruków Zygmunta Krauzego, Polska Opera Królewska 2024 – Solaris Karola Nepelskiego według Stanisława Lema, Narodowy Stary Teatr / Opera Rara 2024 – Mała Apokalipsa 20XX według Tadeusza Konwickiego, Narodowy Stary Teatr 2025 – Il trionfo del Tempo e del Disinganno Georga Friedricha Händla, Polska Opera Królewska 2026 – Zmierzch bogów według scenariusza filmu Luchina Viscontiego, Teatr Polski im. H. Konieczki w Bydgoszczy 2026 – Hamlet vs Makbet według dramatów Williama Szekspira, Teatr Mały w Tychach