thumb|230px|Mumia zbożowa z maską Ozyrysa umieszczona w obrzędowym sarkofagu Mumia zbożowa, Ozyrys zbożowy – kultowe figurki wytwarzane w starożytnym Egipcie i służące konkretnym celom obrzędowym.
Wytwarzano je z mułu nilowego wymieszanego z nawilgoconym ziarnem jęczmienia. Masą tą napełniano formę o kształcie antropomorficznym (niekiedy w kształcie sokoła)Andrzej Ćwiek: Śmierć i życie w starożytnym Egipcie. Poznań: Wyd. Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, 2005 (opis fig. 79, s. 61)., a po stwardnieniu owijano lnianymi bandażami nasączonymi żywicą, podobnie jak rzeczywiste mumie. Przednią część „głowy” nakrywano maską wykonaną zwykle z wosku (rzadziej ze srebra) i umieszczaną w niewielkim, specjalnie przygotowanym, drewnianym i malowanym sarkofagu w postaci sokoła, który symbolizował Ozyrysa-Sokarisa.
Rytuał ten odbywał się podczas 18-dniowych misteriów święta Ozyrysa obchodzonych w Busiris (Dżedu) i Abydos, z czego 8 dni zajmowały przygotowania w świątyni, gdzie z piasku i mułu kształtowano figurkę bóstwa i obsiewano ją ziarnem jęczmienia. W tym stanie wyobrażenie to oczekiwało na zakiełkowanie i zazielenienie przypadające dokładnie na czas odrodzenia „martwego” bóstwa. W trakcie obrzędowej inscenizacji jego zmartwychwstania przypuszczalnie ukazywano publicznie figurę zbożowego Ozyrysa, z której wyrastały młode pędy zboża jako widoczna oznaka przezwyciężenia śmierci i budzącego się życia – wówczas rozpacz zgromadzonych wyznawców zamieniała się w powszechną radość i świętowanieWiesław Bator: Religia starożytnego Egiptu. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004, s. 263-264, ..
Mumie zbożowe wykorzystywane jako rytualne figurki podczas religijnego festynu ku czci Ozyrysa w miesiącu choiak, często wraz z sarkofagiem umieszczano w specjalnie dla nich drążonych w skale komorach grobowychKrzysztof Babraj: Mumia zbożowa ze srebrną maską Ozyrysa. Muzeum Archeologiczne w Krakowie na stronie Wirtualne Muzea MałopolskiIbrahim Venice Attia: Corn (Grain )Mummies. Study Paper of a unique example in the Grand Egyptian Museum Conservation Center and its parallels in world museums (2015)..
Mumie zbożowe wykorzystywano również podczas indywidualnych ceremonii pogrzebowych, kiedy obok sarkofagu zmarłego umieszczano zapasy żywności i napojów z towarzyszącymi figurkami Ozyrysa zbożowego, z którego wyrastał naturalny jęczmieńWiesław Bator: Religia starożytnego Egiptu, dz. cyt., s. 314.. W czasach XVIII dynastii mumie te wkładano również do grobowców faraonów, gdyż sądzono, iż moc łączona z kiełkowaniem ziarna pozwoli też zmarłemu ożyć w zaświatachAlbertyna Dembska: Kultura starożytnego Egiptu. Słownik. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1995.. W odróżnieniu od typowych mumii nie kryły one w sobie szczątków ludzkich bądź zwierzęcych i miały zasadniczo użytkowy charakter kultowy, dlatego współczesna nauka uważa je za pseudomumieKrzysztof Babraj: Mumia zbożowa…, dz. cyt..
Opisy wykonywania i wykorzystywania mumii zbożowych podczas święta Ozyrysa zachowały się w kaplicach z okresu ptolemejskiego poświęconych Ozyrysowi, znajdujących się w świątyni Hathor w Denderze i świątyni Izydy w Ibrahim Venice Attia: Corn (Grain) Mummies, dz. cyt..
Przypisy
Kategoria:Kultura starożytnego Egiptu