Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego w Gorzycach – drewniana cerkiew greckokatolicka, która znajdowała się w Gorzycach, zbudowana w 1723. Należała do dekanatu kańczuckiego, a od 1921 roku do dekanatu sieniawskiego, w eparchii przemyskiej. W 1945 roku cerkiew została spalona, a parochia zlikwidowana.
Historia Początki obrządku wschodniego na tych terenach jako „Parochia Buchowska” są wzmiankowane w Schematyzmie Greckokatolickiej Eparchii Przemyskiej w opisie parochii Dębno, wymienionej w gramotach: Gramota najdawniejsza na dotacijo sjej parohij nachoditsja w aktach parohijalnych z 1397 Vladislaus Dei Gratia Rex Poloniae. Dawnijszimi czasami mal, Buchowska paroch, otdilne pastwisko, poznijsze priłuczeno do gromadskogoShimatizm Vsego Klira Katolikow Obadu Graecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na god ot rożd hr 1879 (s. 178) [dostęp 2017-03-06]..
Cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Świętego została zbudowana w 1723 rokuZestawił Dr. Spiss Tadeusz C.K. Komisarz Powiatowy Wykaz drewnianych kościołów i cerkwi w Galicji Powiat Przeworski/Cerkwie (rok zbudowania cerkwi w Gorzycach) (s. 56). Lwów. Nakładem C. N. Namiestnictwa. 1912.. Była zbudowana na planie prostokąta, zwrócona prezbiterium w kierunku południowym i posiadała kruchtę od strony północnej. Dzwonnica, na planie kwadratu, była położona od strony prezbiterium przy ulicy wiejskiejArchiwum Państwowe w Rzeszowie. „Gemeinde Gorzyce in Galizien, Kreis Rzeszow [Gmina Gorzyce, pow. Rzeszow – Galicja]” (Mapa katastralna wsi Gorzyce z 1852 roku – „Heiliges Kreutz”).. W XVII wieku pewna część miejscowych Polaków z powodu dalekiej odległości od łacińskiej parafii gniewczyńskiej przeszła do miejscowej cerkwi. W czasie reform józefińskich parochia została zdegradowana do rangi kapelanii (jednostki duszpasterskiej niższej rangi dla miejscowości o małej liczbie wiernych).
W 1821 roku była wizytacja kanoniczna eparchy Jana Śniegórskiego. W 1830 roku w kapelanii Gorzyce było 531 wiernych w Gorzycach, Woli Buchowskiej, Ubieszynie i TryńczySchematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXX (s. 50) (dostęp 2017-03-06), [w:] Gorzyce-Capella. loc. Eccl. ad Exaltion. S. Crucis. Patronus Titl. D. Adalbertus Comes Mier. Capellan loc. Nicolai Ludkiewicz ord. 1826. In matre Numerus Animarum Gr. Cath-185. Filiali; Tryńcza-85. Ubieszyn-81. Wulka Buchowska-180. Jagielna-. Summa-531. Schola Parochialis..
W lipcu 1890 roku nieznani sprawcy włamali się do cerkwi i skradli: monstrancję, kielich, patenę, dwie korony, korale i krzyż srebrny. W 1894 roku była kanoniczna wizytacja eparchy przemyskiego Juliana Pełesza. W 1907 roku cerkiew została odnowiona i pomalowana z fundacji Domiceli Kellerman.
12 czerwca 1909 roku cerkiew odwiedził bp rzymskokatolicki Józef Sebastian Pelczar podczas przejazdu na wizytację parafii w SieniawieKronika Diecezji Przemyskiej. R. IX z. 7-8 (s. 403).12 czerwca 1909 roku rzymskokatolicki bp przemyski Józef Sebastian Pelczar na wizytację parafii w Sieniawie i Majdanie Sieniawskim jechał przez: Jarosław, Pełkinie, Gorzyce i Leżachów. W kronice diecezji przemyskiej z 1909 roku (zeszyt 7-8) podano wzmiankę, że:Cytat: W Tryńczy, należącej do parafii w Gniewczynie ks. prob. Ciasnocha wraz z nauczycielstwem i dziatwą witał Arcypasterza przy szkole. Wstąpił też Arcypasterz do cerkiewki w Tryńczy, gdzie go powitał po polsku tamtejszy proboszcz rusku. Arcypasterz przemówił do zebranych i udzielił błogosławieństwa. Na moście na Sanie w Leżachowie witał go dziatwa z tejże wioski z nauczycielką;– jest to jednak pomyłka, ponieważ w Tryńczy cerkiewki nie było, tylko w Gorzycach, a delegaci z Przemyśla nie znając dokładnie terenu, pomylili nazwy miejscowości.. W 1910 roku zbudowano murowaną plebanię (Домь мр. зб. 1910)Shimatizm’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparchij Soedinenyh’ Peremyskojorskoj i Sjânockoj na rok ot’ rożd Hr 1914 (s. 130) [dostęp 2017-03-16].. W 1938 roku było 630 wiernych (w tym: Gorzyce – 237, Wola Buchowska – 202, Tryńcza – 100, Ubieszyn – 91).
Gdy w latach 1944–1945 wybuchły walki z ukraińskimi nacjonalistami, cerkiew została w 1945 roku spalona przez partyzanta. Grekokatolicy zostali wysiedleni, a parochia została zlikwidowana. Pozostała tylko murowana plebania, która w 1945 roku została przejęta przez nowo powstałą parafię rzymskokatolicką pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa.
Parochowie Greckokatolickiej Cerkwi w GorzycachLata ParochUwagi biograficzne 1762 ks. Aleksander Bojarski ?–1789 ks. Bazyli Bojarski zm. 18 kwietnia 1789 r. w Gorzycach 1789–1792 ks. Jan Chodaniewicz ur. w 1755 r., wyświęcony w 1783 r., paroch w Leżachowie i komendarz w Gorzycach, zmarł 4 marca 1830 r., w wieku 75 lat, w Leżachowie 1792–1794 ks. Łukasz Mieżyński administrator 1794–1795 ks. Aleksy Kaczkowski administrator 1795–1811 ks. Bazyli Kubajewicz zm. 29 stycznia 1811 r. w Gorzycach 1811 ks. Bazyli Latoszyński ur. w 1785 r., wyświęcony w 1809 r., w 1811 r. administrator w Gorzycach, w 1836 r. paroch w Michałowicach 1811–1813 ks. Jan Chotyniecki paroch w Sieniawie i administrator w Gorzycach 1813–1816 ks. Jan Krypiakiewicz ur. w 1786 r. w Pełkiniach, syn parocha Jana Krypiakiewicza, wyświęcony w 1811 r., w latach 1813–1816 administrator w Gorzycach, w latach 1818–1842 paroch w Pełkiniach, zmarł 7 stycznia 1842 r. w Pełkiniach 1816–1821 ks. Jan Balicki cooperator (wikariusz) 1821–1826 ks. Jan Kaczkowski ur. w 1798 r., wyświęcony w 1821 r., w latach 1821–1826 paroch w Gorzycach, w latach 1826–1865 paroch w Dębnie i dziekan Kańczudzki, zm. 14 kwietnia 1865 r. w Dębnie 1826–1838 ks. Mikołaj Ludkiewicz ur. w 1800 r., wyświęcony w 1826r., paroch w Gorzycach (1826-1830), parach w Leżachowie (1830-1872), administrator excuriendo w Gorzycach (1830-1838), zmarł 3 sierpnia 1872 r. w Leżachowie 1835 ks. Jan Bilecki w 1835 r. w Gorzycach, w 1836 r. wikariusz w Jarosławiu, zm. w 1836 r. w Jarosławiu 1835–1836 ks. Michał Muczyński ur. w 1808 r., wyświęcony w 1835 r., od 1836 r. paroch w Korzenicy 1838–1841 ks. Wiktor Kiwerowicz ur. w 1811 r., wyświęcony w 1837 r., administrator w Gorzycach (1838–1841), paroch w Zapałowie (1842–1896), w latach dziekan Oleszycki (1874–1896), zmarł 23 kwietnia 1896 r. w Zapałowie 1842–1843 ks. Antoni Krynicki ur. w 1813 r., wyświęcony w 1841 r., administrator w Gorzycach (1842–1843), zm. 25 lutego 1848 r. (s. 47) [dostęp 2017-03-17]. 1844–1850 ks. Julian Kordasiewicz ur. w 1815 r., wyświęcony w 1843 r., administrator w Gorzycach (1844–1850) (s. 50) [dostęp 2017-03-08]. 1850–1853 ks. Teodor Pańkowski ur. w 1816 r., wyświęcony w 1846 r., administrator w Artasowie (1848–1849), administrator w Rogóźnie (1849–1850), administrator w Gorzycach (1850–1853), paroch w Ryszkowej Woli (1873–1892), zmarł 8 sierpnia 1892 r. w Ryszkowej Woli1853–1857 ks. Antoni Lityński ur. w 1815 r., wyświęcony w 1851 r., administrator w Gorzycach (1853–1857), administrator w Machnowie (od 1857 r.) 1857–1858 ks. Mikołaj Rozdzielski ur. w 1821 r., wyświęcony w 1850 r., administrator w Gorzycach (1857–1858), paroch w Leżajsku (1868–1878), dziekan Kańczucki (1873–1890), w latach paroch w Sokalu (1878–1896), zmarł 17 maja 1896 r. w Sokalu 1858–1860 ks. Michał Lisikiewicz ur. w 1828 r., wyświęcony w 1852 r., paroch w Gorzycach (1858–1860), administrator w Stupnicy (1868–1871), w latach paroch w Kropiwniku Nowym (1871–1895), zmarł 22 stycznia 1896 r. w Kropiwniku Nowym 1860–1874 ks. Michał KiszakiewiczShimatizm Vsego Klira Katolikow Obradu Graecesko-Ruskogo Eparhij Peremyskoj na ot rożd hr. 1868 (s. 65–66) [dostęp 2017-03-14]. ur. w 1823 r., wyświęcony w 1854 r., paroch w Gorzycach (1860–1874), paroch w Piskorowicach (1874–1896), zmarł 30 września 1896 r. w Piskorowicach 1874–1891 ks. Wiktor KmicikiewiczShimatism’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparhij Soedinenych’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1886 (s. 136) [dostęp 2017-03-08]. ur. w 1842 r., żonaty, wyświęcony w 1869 r., wikariusz w Dąbrowicy (1873–1874), paroch w Gorzycach (1874–1891), paroch w Leżajsku (1892–1902), paroch w Króliku Polskim (1902–1912), zmarł 31 września 1912 r. w Króliku Polskim 1891–1894 ks. Michał SaprunShimatism’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparhij Soedinenych’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1892 (s. 129) [dostęp 2017-03-14]. ur. w 1861 r., żonaty, wyświęcony w 1887 r., administrator w Porzeczu Gruncie (1887–1889), administrator w Miłkowie (1889–1891), paroch w Gorzycach (1891–1894), paroch w Rybniku (1894–1899), paroch w Kunińskiej Woli (1899–1904), zm. 12 stycznia 1904 r. 1895 ks. Jan Bryliński ur. w 1866 r. wyświęcony w 1892 r., w Cieplicach (1893), administrator w Gorzycach (1895), paroch w Piskorowicach (1898–1929) 1896–1902 ks. Wasyl WołoszyńskiShimatism” Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1897 (s. 126–127) [dostęp 2017-03-14]. ur. w 1865 r., żonaty, wyświęcony w 1890 r., w Bandrowie (1890), w Krywem (1891–1892), w Rudzie Monastyrskiej (1893); administrator w Biliczu (1894); w Bandrowie 1895), w Gorzycach (1896–1902), w Machnowie (1903–1905), paroch w Radrużu (1906–1915), w czasie okupacji rosyjskiej w 1915 r. przeszedł na prawosławie, a następnie wyjechał na Wołyń 1903 ks. Józef KaranowiczShimatizm Vsego Klira Greko-katoliceskogo Eparhij Soedinenych Peremyskoj, Samborskoj i Sjanockoj na rok ot roż Hr. 1903 (s. 158–159) [dostęp 2017-03-14]. ur. w 1871 r., wyświęcony w 1897 r., wikariusz w Skwarzawie Dolnej (1897–1901), paroch w Tegłowie (1902), paroch w Gorzycach (1903), paroch w Cetuli (1904–1912), paroch w Jaksmanicach (1913–1927), zm. w 1927 r. w Jaksmanicach 1903–1945 ks. Eustachy KusznirShimatism’ Vsego Klira Greko-katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1904 (s. 158–159) [dostęp 2017-03-08]. ur. w 1870 r., żonaty, wyświęcony w 1896 r., wikariusz w Nowym Lublińcu (1896–1897), wikariusz w Kuryłówce (1897–1903), paroch w Gorzycach (1903–1945), w 1945 roku wysiedlony na Ukrainę
Uwagi
Przypisy
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego Kategoria:Nieistniejące cerkwie w powiecie przeworskim Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego