mały|KTO Rosomak M1M w Afganistanie mały|KTO Rosomak – ćwiczenia poligonowe mały|Pokonywanie przeszkody wodnej przez KTO Rosomak Rosomak – kołowy transporter opancerzony (KTO), produkowany w wielu wersjach zabudowy i sukcesywnie modyfikowany w Polsce na podstawie licencyjnej wersji bazowej pojazdu AMV XC-360P, konstrukcji fińskiej firmy Patria. Znajduje się na uzbrojeniu Sił Zbrojnych RP. W podstawowej wersji uzbrojony jest w armatę kalibru 30 mm w wieży Hitfist.
Historia 14 sierpnia 2001 roku Departament Polityki Zbrojeniowej Ministerstwa Obrony Narodowej ogłosił dwuetapowy przetarg na nowoczesne kołowe transportery opancerzone (KTO) dla Wojska Polskiego. W przetargu wystartowały trzy polskie przedsiębiorstwa oferujące konstrukcje zagraniczne, które miały być przez nie produkowane w razie wygranej, przy wymaganym stopniu polonizacji produkcji 32%. Wojskowe Zakłady Mechaniczne S.A. (WZM) z Siemianowic Śląskich zaproponowały transporter opancerzony XC-360 fińskiego przedsiębiorstwa Patria Vehicles Oy, oznaczony marketingowo jako Patria AMV (), dostosowany pod kątem spełnienia polskich kryteriów, w tym wymogu pływalności. Po próbach porównawczych, 10 grudnia 2002 roku AMV został wybrany przez komisję przetargową. Oferta WZM uzyskała w przetargu 76,19 pkt, a konkurencyjne: 68,3 pkt (Mowag Piranha IIIC oferowany przez Hutę Stalowa Wola) i 43,24 pkt (Steyr Pandur II oferowany przez OBRUM). W 2002 roku ogłoszono wymaganie, że podstawowa wersja uzbrojona ma być w działko automatyczne kalibru 30 mm, stanowiąc w istocie według porozumień międzynarodowych bojowy wóz piechoty. Nowe transportery miały zastąpić wycofane ze służby wozy OT-64 SKOT oraz umożliwić wycofanie części BWP-1. Nazwa „Rosomak” została wybrana w konkursie zorganizowanym przez miesięcznik „Nowa Technika Wojskowa”.
Umowę z Wojskowymi Zakładami Mechanicznymi (późniejszą spółką Rosomak S.A.) na dostawę 690 transporterów Rosomak w latach 2004–2013 podpisano 15 kwietnia 2003 roku. Za dostawę 690 transporterów Ministerstwo Obrony Narodowej miało zapłacić 4,925 miliarda złotych. Kwota ta obejmowała koszt 313 wież włoskiej konstrukcji OTO Melara Hitfist-30P z armatą 30 mm, za 308 milionów USD (w tym 241 wyprodukowanych w Polsce na licencji). Wartość wieży Hitfist 30P dostarczanej przez Bumar wynosiła 53% wartości wozu, a cena pojedynczego transportera wynosiła ok. 10 mln zł. Faktyczny koszt okazał się wyższy w związku z nieplanowanym wzmocnieniem pancerza i innymi modyfikacjami niezbędnymi głównie dla polskich kontyngentów wojskowych. W ciągu 2004 roku prowadzono próby dwóch ulepszonych prototypów PL-1 i PL-2, których wyniki zatwierdzono 18 listopada 2004 roku, uznając, że konstrukcja spełnia wymagania wojska, z zaleceniem nielicznych poprawek.
Decyzją szefa Sztabu Generalnego WP z 31 grudnia 2004 przyjęto transporter do uzbrojenia. Pierwsze transportery Rosomak, wykonane w 2004 roku, zostały przekazane wojsku 8 stycznia 2005 (trzy w wersji bojowej z wieżą Hitfist-30P i 6 bazowych bez uzbrojenia). Oprócz tych, w 2005 roku dostarczono wojsku 82 Rosomaki, w tym 42 podwozia bazowe, a w 2006 roku 39 (same podwozia bazowe). Wzorcem stał się egzemplarz nr 41, na którym wprowadzono drobne poprawki wymagane przez wojsko, który latem 2005 roku przeszedł badania zdawczo-odbiorcze. Ostatecznie, na podstawie pierwszej umowy armia otrzymała łącznie 570 wozów, w tym 359 w wersji bojowej.
Początkowe plany zakładały zamówienie 690 pojazdów, w tym 313 transporterów opancerzonych Rosomak z wieżą Hitfist-30P (faktycznie bojowych wozów piechoty), 125 transporterów opancerzonych Rosomak-1 z karabinem maszynowym, 78 wozów dowodzenia, 41 ewakuacji medycznej, 34 pomocy technicznej, 32 rozpoznawcze (6×6), 23 artyleryjskie, 22 inżynieryjne, 17 rozpoznania chemicznego, 5 rozpoznania inżynieryjnego. Przy tym, transporter Rosomak-1 i wersje specjalistyczne miały być uzbrojone w zdalnie sterowany moduł z karabinem maszynowym kalibru 12,7 mm (łącznie 249 pojazdów), natomiast 89 z 313 wież Hitfist-30P miało być zintegrowanych z wyrzutniami pocisków przeciwpancernych Spike-LR. Przez dłuższy czas inne wersje nie były jeszcze gotowe i jedynym faktycznie produkowanym wariantem był bojowy wóz piechoty Rosomak z wieżą Hitfist-30P oraz nieuzbrojone podwozia bazowe, w większości magazynowane i oczekujące na wybór uzbrojenia i wyposażenia. W połowie 2007 roku zapadły jednak decyzje zmieniające liczby i rodzaje zamawianych pojazdów. Przede wszystkim zrezygnowano z transportera opancerzonego Rosomak-1, jak również ze zdalnie sterowanego modułu z karabinem maszynowym dla pozostałych wersji. W zamian planowano zamówić 159 dalszych wozów z wieżą Hitfist-30P z wyrzutniami pocisków przeciwpancernych Spike-LR. Do zamówienia wież Hitfist-30P zintegrowanych przez stronę włoską z wyrzutniami Spike-LR jednak ostatecznie nie doszło z uwagi na wysoki koszt. i pojazdy wyposażano jedynie w zwykłe wieże. Zrezygnowano też w 2007 roku z transporterów w układzie 6×6, decydując się oprzeć rozpoznawczego Rosomaka R-1/R-2 na konstrukcji ośmiokołowego bojowego wozu piechoty. Zdecydowano wreszcie wykorzystać część bazowych podwozi do opracowania wariantu transportowego dla dwóch sekcji pocisków Spike (27) oraz wozu ewakuacji medycznej (33). Kilka dalszych podwozi przekazano do skonstruowania prototypów innych wariantów.
W efekcie, w 2008 roku dostarczono wojsku 27 transporterów Rosomak S dostosowanych w prosty sposób do transportu sekcji pocisków Spike, oraz pierwsze 6 wozów ewakuacji medycznej WEM, z podwyższoną nadbudówką w tylnej części. Kolejne Rosomaki WEM, dostarczane od 2009 roku, różniły się docelową szerszą formą nadbudówki, zapewniającą więcej miejsca. W 2007 roku, w związku z zaangażowaniem w misje pokojowe, części wozów bazowych użyto do powstania nieprzewidywanego wcześniej wariantu logistyczno-transportowego, wyposażonego w odkryte stanowisko strzeleckie z obrotnicą, osłonięte wokół. Pierwsza wersja przewidziana dla kontyngentu w Czadzie miała lżejszą obrotnicę OSS-M (Opancerzone Stanowisko Strzeleckie Małe) – powstało ich 6 w pierwszej połowie 2008 roku. Druga wersja, przeznaczona do Afganistanu, miała lepiej chronioną cięższą obrotnicę OSS-D (oznaczenie producenta: M-3). Pierwsza partia 10 sztuk została skompletowana pod koniec 2008 roku, na kolejny rok przewidziano wykonanie dalszych 11. Pojazdy te otrzymały również dodatkowy pancerz. Oprócz przebudowanych, w 2008 roku wojsko odebrało 46 nowych bojowych Rosomaków.
W 2012 przedstawiono prototyp wersji z zabudowanym samobieżnym moździerzem Rak.
W lipcu 2013 firma Patria nieodpłatnie przedłużyła w ramach offsetu licencję o kolejnych 10 lat, uznając prawo także do dalszych polskich zmian konstrukcyjnych i eksportu oraz remontów przez 40 lat. 24 października tego samego roku zakontraktowano dostawę kolejnych 307 transporterów. Łącznie dostarczono w ramach tej umowy do 2020 roku 298 podwozi Rosomak.
W 2015 producent i strona fińska przedstawili dwa kolejne transportery: polski Rosomak M, o podwyższonej pływalności i fińsko-polski Rosomak XP, większy od poprzedników. Powstały z wykorzystaniem podzespołów i sumy doświadczeń, nabytych przy konstrukcji i użytkowaniu Rosomaka. Udoskonalone pancerze opracowano we współpracy z firmą IBD Deisenroth Egineering.
W tymże roku producent zaoferował wersję z zabudowaną automatyczną armatą 120 mm, przedstawianą jako wóz wsparcia ogniowego Wilk.
W 2007 roku WZM podpisały umowę na wykonanie w 2008 roku pięciu transporterów na eksport dla Patrii, która po ich przedłużeniu o 35 cm (do wersji AMV 8×8L) i wyposażeniu miała je dostarczyć dla Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Od 2016 realizowane są zamówienia eksportowe, a szkolenia kierowców prowadzone są także w symulatorach. W kwietniu 2016 MON zadecydowało o rozpoczęciu zakupów opartych na Rosomaku wozów systemu Rak.
Od 2013 roku opracowywana była na zlecenie wojska przez konsorcjum HSW i WB Electronics wersja ze zdalnie sterowanym systemem wieżowym ZSSW-30, uzbrojonym w podwójną wyrzutnię PPK Spike LR, automatyczne działko Mk 44S kalibru 30 mm i karabin maszynowy UKM-2000C kalibru 7,62 mm. Prototyp wieży zbudowano w 2015 roku; program odnotował opóźnienia z różnych przyczyn, lecz w 2020 roku wieża przeszła pomyślnie wojskowe badania kwalifikacyjne. Wieża wyposażona jest w zautomatyzowany system kierowania ogniem firmy WB Electronics, polskie stabilizowane głowice optoelektroniczne GOD-1 (dowódcy) i GOC-1 (celowniczego) spółki PCO, z kamerami termowizyjnymi i telewizyjnymi i dalmierzem laserowym, oraz system samoobrony SSP-1 Obra z ośmioma wyrzutniami maskujących granatów multispektralnych. Wieże te mogą też zamieniać starsze wieże Hitfist-30P, od których są nieco lżejsze. Armata w wersji Mk 44S umożliwia stosowanie amunicji programowalnej. 5 lipca 2022 roku Ministerstwo Obrony Narodowej podpisało z konsorcjum umowę o wartości ok. 1,7 mld złotych na dostawę 70 kołowych BWP Rosomak wyposażonych w wieże ZSSW-30. Powstaną one z przebudowy pojazdów bazowych, a umowa będzie realizowana w latach 2024–2027. Z uwagi jednak na pogorszenie charakterystyk podczas pływania i brak zlecenia dla producenta poprawy tego parametru, zdecydowano, że Rosomaki z wieżą ZSSW-30 nie będą pływające. Wyposażone są w tej wersji w sześć siedzeń dla desantu, w tym dwa na prawej burcie.
W 2019 roku Wojsko Polskie zamówiło dwa pojazdy w wersji dowodzenia (dostarczone w 2020), a w 2020 roku osiem dalszych. W 2020 roku również zlecono przebudowę 60 pojazdów bazowych na wersję Rosomak-S do transportu pocisków Spike.
Umowa licencyjna na produkcję wozów miała zakończyć się w 2023 roku, jednak pod koniec września 2022 przedłużono ją aneksem do końca 2028 roku.
Konstrukcja
KTO Rosomak zbudowany jest w układzie 8×8 (z napędem na wszystkie koła). Bojowy Rosomak może przewozić 11 osób (kierowca, dowódca, działonowy i 8 żołnierzy desantu). Kadłub jest samonośny, skorupowy, spawany ze stali pancernej. Pod kadłubem znajduje się wspornik zawieszenia w formie kratownicy, do której mocowane są elementy zawieszenia, usztywniający konstrukcję.