Nagroda Zenera nazywana również Złotym Medalem Zenera – międzynarodowa nagroda przyznawana za ważne odkrycia naukowe lub wybitne osiągnięcia w dziedzinie inżynierii materiałowej i fizyki ze szczególnym uwzględnieniem zastosowań spektroskopii mechanicznej i tarcia wewnętrznego.
Historia Nagroda Zenera była wcześniej znana jako Nagroda ICIFUAS i przyznawano ją w okresie od 1965 do 1989 roku co 4 lata. Nie została przyznana w latach 1973, 1977 i 1981. W 1985 roku Nagrodę ICIFUAS otrzymał Clarence Melvin Zener za odkrycie zjawiska Zenera oraz fundamentalne prace na temat zjawisk niesprężystych metali. Clarence Zener zmarł na atak serca 15 lipca 1993 roku w wieku 87 lat. Wkrótce po jego śmierci, we wrześniu 1993 roku powstał Międzynarodowy Komitet Nagrody Zenera, który ufundował Nagrodę Zenera i w ten sposób uhonorował znakomitego amerykańskiego fizyka w uznaniu za jego pionierskie prace w dziedzinie niesprężystości materiałów i odkrycie zjawiska Zenera, przez co przyczynił się do skonstruowania diody Zenera. We wrześniu 1993 roku nazwa Nagrody ICIFUAS została zmieniona na Nagrodę Zenera i od tej pory jest ona przyznawana co 3 lata.
Nominacje i wybór Laureaci Nagrody Zenera wybierani są na podstawie nominacji uzyskanych w trakcie tajnego głosowania członków Kapituły Nagrody w skład którego wchodzi około 40 uznanych naukowców oraz dotychczasowi laureaci. Pośmiertne nominacje do nagrody nie są dozwolone. Laureat Nagrody otrzymuje złoty medal Zenera wybity z 20-karatowego złota, który przedstawia zdjęcie profilowe Clarence'a Zenera. Kilka pierwszych medali zostało wybitych z 23-karatowego złota.
Lista laureatów Nr Rok Imię i nazwisko Państwo Afiliacja Uzasadnienie 11965 Werner KösterLeak G.M., Köster W. „Archiv der Max-Planck-Gesellschaft”, Abt., ZA 35, Nr. 75, 1965. (niem.).Kearsley E.A.: w książce Internal friction and ultrasonic attenuation in solids: Proceedings of the Sixth International Conference on Internal Friction and Ultrasonic Attenuation in Solids, ICIFUAS-6, held July 4-7, 1977, Tokyo, January 1, 1977. (ang.) (1896–1989) Republika Federalna Niemiec Max Planck Institute for Metals Research, Stuttgart„za badania zmian tarcia wewnętrznego i modułu sprężystości w metalach po odkształceniu plastycznym” 21969 Warren Perry Mason (1900–1986) Stany Zjednoczone Ameryki Bell Labs, Murray Hill, New Jersey „za wybitny wkład w rozwój badań metodą ultradźwiękową" 31985 Clarence Melvin Zener (1905–1993) Stany Zjednoczone Ameryki Carnegie Mellon University, Pittsburgh, Pensylwania „za przełomowe odkrycia istotne dla rozwoju ludzkości. Odkrycie efektu Zenera, powstanie diody Zenera, pionierskie badania niesprężystości metali oraz przewidzenie i eksperymentalne potwierdzenie zjawiska tłumienia termosprężystego” 41989 Ting-sui Kê (1913–2000) Chińska Republika Ludowa Chińska Akademia Nauk, Institute of Solid State Physics (ISSP), Hefei, Anhui „za odkrycie relaksacji od granic ziarn w metalach oraz skonstruowanie odwrotnego wahadła skrętnego zwanego wahadłem Kê” 51989 Arthur Stanley Nowick(1923–2010) Stany Zjednoczone Ameryki Uniwersytet Columbia, Nowy Jork „za istotny wkład w rozwój nauki o materiałach. Za pionierskie prace teoretyczne i eksperymentalne związane z badaniami defektów w kryształach, zjawiska niesprężystości, tarcia wewnętrznego i efektów dielektrycznych w różnych rodzajach materiałów” 61993 Piero Giorgio Bordoni (1915–2009) Włochy Uniwersytet Rzymski „La Sapienza”, Rzym „za odkrycie efektu „Bordoniego” wywołanego termicznie aktywowanym ruchem dyslokacji” 71993 Kurt Lücke (1921–2001) Republika Federalna Niemiec RWTH Aachen, Akwizgran „za opracowanie modelu struny ruchu dyslokacji (model Koehler-Granato-Lücke) i jego eksperymentalną weryfikację badaniami ultradźwiękowymi w zakresie wysokich częstotliwości” 81993 Alfred Seeger (1927–2015) Republika Federalna Niemiec Max Planck Institute for Metals Research, Stuttgart „za wybitny wkład w rozwój fizyki ciała stałego, a zwłaszcza za teorię relaksacji par przegięć na dyslokacjach” 91993 Charles Allen Wert (1919–2003) Stany Zjednoczone Ameryki Uniwersytet Illinois w Urbanie i Champaign, Urbana, Illinois „za badania akustycznych właściwości ciał stałych i oddziaływań atomów w stopach metali” 101996 Andrew Vincent Granato (1926–2015) Stany Zjednoczone Ameryki Uniwersytet Illinois w Urbanie i Champaign, Urbana, Illinois „za wkład w zrozumienie zjawisk rozpraszania ultradźwięków w ciałach stałych i fundamentalne prace teoretyczne poświęcone badaniom stałych sprężystości i ruchu dyslokacji (model Koehler-Granato-Lücke)” 111999 Gunther Schoeck(1928–2015) Austria Uniwersytet Wiedeński, Wiedeń „za wkład w badania teoretyczne dynamiki dyslokacji oddziałujących z defektami punktowymi (model Schoeck’a) i badania granic międzyfazowych” 122002 Willy Benoit (1938) Szwajcaria Politechnika Federalna w Lozannie (EPFL), Lozanna „za osiągnięcia w dziedzinie spektroskopii mechanicznej” 132002 Masahiro Koiwa(1938) Japonia Uniwersytet w Kioto, Kioto „za wkład w badania relaksacji defektów punktowych i dyslokacji w metalach i stopach metali, a zwłaszcza za oryginalny wkład w zrozumienie procesów dyfuzji w materiałach międzymetalicznych” 142005 Rosario Cantelli (1940) Włochy Uniwersytet Rzymski „La Sapienza”, Rzym „za badania wodoru w metalach metodami akustycznymi i odkrycie emisji akustycznej wywołanej wydzielaniem się wodorków w Nb, Ta i V oraz dynamicznego zjawiska Gorskiego spowodowanego dyfuzją wodoru dalekiego zasięgu” 152005 Manfred Weller (1940–2017) Republika Federalna Niemiec Max Planck Institute for Metals Research, Stuttgart „za badania relaksacji defektów punktowych w metalach i tlenkach ZrO2” 162008 Daniel Newson Beshers (1928–2024) Stany Zjednoczone Ameryki Uniwersytet Columbia, Nowy Jork „za badania ruchu atomów w materiałach krystalicznych i granic bliźniaczych w materiałach ferromagnetycznych” 172008 Gaetano Cannelli (1936) Włochy , Rende „za odkrycie reorientacji atomów H wokół atomów O w Ni, Ta i V (pik O-H typu Snoeka), badania dynamiki procesu wydzielania się wodoru w metalach przejściowych i zjawisk transportu w metalach z wykorzystaniem efektu termosprężystego” 182008 Gilbert Fantozzi (1942) Francja Institut national des sciences appliquées de Lyon (INSA Lyon), Lyon-Villeurbanne „za badania dynamiki dyslokacji i relaksacji Bordoniego” 192011 Gérard Gremaud (1949) Szwajcaria Politechnika Federalna w Lozannie (EPFL), Lozanna „za eksperymentalne i teoretyczne badania dynamiki dyslokacji oddziałujących z defektami punktowymi metodą spektroskopii mechanicznej z wykorzystaniem metody acoustic-coupling” 202011 Fabio Massimo Mazzolai (1934) Włochy Uniwersytet w Perugii, Perugia „za odkrycie piku od wydzieleń wodoru w materiałach wysokotopliwych, badania efektu Gorskiego i zjawisk związanych z obecnością wodoru w stopach z pamięcią kształtu” 212014 Qing-Ping Kong (1930) Chińska Republika Ludowa Chińska Akademia Nauk, Institute of Solid State Physics (ISSP), Hefei, Anhui „za badania relaksacji od granic ziarn w bikryształach oraz zjawiska pełzania i tarcia wewnętrznego w nanometalach krystalicznych” 222014 Robert Schaller(1948) Szwajcaria Politechnika Federalna w Lozannie (EPFL), Lozanna „za wkład w praktyczne zastosowania spektroskopii mechanicznej w inżynierii materiałowej” 232017 Leszek Bogumił Magalas(1954) Polska Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Kraków „za prace zmieniające paradygmat badań ciał stałych metodą spektroskopii mechanicznej oraz pionierskie opracowanie wysokorozdzielczej spektroskopii mechanicznej HRMS”24 2022 José M. San Juan (1955) Hiszpania Uniwersytet Kraju Basków, Bilbao
Lista laureatów według kraju Państwo Liczba nagród Laureaci border|40x40px Stany Zjednoczone Ameryki 6 W.P. Mason, C.M. Zener, A.S. Nowick, C.A. Wert, A.V. Granato, D.N. Beshers border|40x40px Republika Federalna Niemiec 4 W. Köster, K. Lücke, A. Seeger, M. Weller border|40x40px Włochy 4 P.G. Bordoni, R. Cantelli, G. Cannelli, F.M. Mazzolai border|40x40px Szwajcaria 3 W. Benoit, G. Gremaud, R. Schaller border|40x40px Chińska Republika Ludowa 2 T.S. Kê, Q.P. Kong border|40x40px Austria 1 G. Schoeck border|40x40px Francja 1 G. Fantozzi border|40x40px Hiszpania 1 J.M. San Juan border|40x40px Japonia 1 M. Koiwa border|40x40px Polska 1 L.B. Magalas
Przypisy
Kategoria:Nagrody naukowe Kategoria:Nagrody fizyczne Kategoria:Amerykańscy fizycy upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Amerykańscy fizycy XX wieku