Mosze Markuze (1743 -?) - żydowski lekarz i autor traktatu medycznego pt. Sejfer refues hanikre Ezer Yisroel opisującego podstawowe zagadnienia z dziedziny higieny i medycyny.
Życiorys
Mosze Markuze urodził się w 1743 roku w Słonimiu (na terenie dzisiejszej Białorusi). Uzyskał solidną edukację talmudyczną. W latach 1766–1768 studiował medycynę na uniwersytecie w Królewcu. Po studiach wyjechał do Holandii, następnie do Anglii. Do Europy Wschodniej powrócił w 1774 roku. Rozpoczął pracę jako lekarz w posiadłości rodziny Lubomirskich w miejscowości Kopyś niedaleko Szkłowa (w 1772 roku terytorium to zostało włączone do Rosji). Następnie pracował jako medyk w kilku gminach żydowskich m.in. w Turyjsku na Wołyniu. Prawdopodobnie pełnił także funkcję lekarza króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, a ponadto niektórych członków Komisji Skarbca Koronnego. Zasłynął jako autor dzieła pt. Sejfer refues hanikre Ezer Yisroel.
Sejfer refues hanikre Ezer Yisroel
Mosze Markuze jest autorem traktatu medycznego napisanego w języku jidysz pt.Sejfer refues hanikre Ezer Yisroel. Został on opublikowany w 1790 roku. Była to adaptacja niemieckiego tłumaczenia książki francuskiego lekarza Simona-André Tissota pt. Avis au peuple sur sa santé.
Mosze Markuze chciał, aby jego dzieło było łatwe w odbiorze dla niewykształconych Żydów zamieszkujących Europę Wschodnią. Dlatego dostosował się do potrzeb odbiorców i spisał swoją książkę w potocznej wersji języka jidysz używanej na tym obszarze. Celem autora było poszerzenie zakresu wiedzy społeczeństwa z zakresu medycyny i higieny. Mosze Markuze liczył na poprawę fizycznej kondycji kalek oraz pragnął zapobiec przedwczesnej umieralności.Epstein Lisa, Dr. Spock for the 1890s: Medical Advice Literature for Jews of the Russian Empire, „Shofar” 4 (1999), [online] https://www.jstor.org/stable/42942934?read-now=1&seq=7#page_scan_tab_contents [dostęp: 6 grudnia 2019], s.7.
Sejfer refues hanikre Ezer Yisroel przedstawia negatywny obraz znachorów, uzdrowicieli i wszystkich tych, którzy zajmowali się leczeniem nie posiadając uprawnień lekarza. Mosze Markuze potępia ich, a nawet porównuje do morderców.Tamże, s.8. Według autora brakowało im podstawowej wiedzy, gdyż często wyrządzali szkody, a nawet przyczyniali się do śmierci zamiast pomagać w odzyskaniu zdrowia. Mosze Markuze przyznaje, iż widział niejednokrotnie jak w wyniku niekompetencji akuszerek umierały matki i dzieci.Goldberg Jacob, Jewish Marriage in Eighteenth-Century Poland, [w:] Jews in Early Modern Poland, red. Hundert Gershon David, (Polin, t.10), London; Portland, Oregon : The Littman Library of Jewish Civilization 1997, s. 22.
Oprócz wiedzy medycznej, traktat zawiera wiele przemyśleń autora na temat unowocześnienia ówczesnego społeczeństwa. Mosze Markuze zachęcał Żydów do agraryzacji. Oprócz tego, postulował zmiany m.in. w systemie edukacji. Krytykował niski poziom nauczania w chederach. Idee zawarte w dziele zgodne są z programem haskalistycznym, mimo to brakuje jednoznacznych dowodów, by stwierdzić, że Mosze Markuze popierał Haskalę.
Współcześnie za główne walory dzieła uznaje się przede wszystkim kolokwialny język oraz zapis zwyczajów żydowskich kultywowanych w XVIII-wiecznej Polsce.
Przypisy
Bibliografia Epstein Lisa, Dr. Spock for the 1890s: Medical Advice Literature for Jews of the Russian Empire, „Shofar” 4(1999), [online] https://www.jstor.org/stable/42942934?read-now=1&seq=7#page_scan_tab_contents [dostęp: 6 grudnia 2019]. Goldberg Jacob, Jewish Marriage in Eighteenth-Century Poland, [w:] Jews in Early Modern Poland, red. Hundert Gershon David, (Polin, t.10), London; Portland, Oregon : The Littman Library of Jewish Civilization 1997. Wodziński Marcin, [hasło] Markuze, Moyshe, [w:] The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe, [online] https://yivoencyclopedia.org/article.aspx/Markuze_Moyshe [dostęp: 6 grudnia 2019]. Żebrowski Rafał, [hasło] Markuze Mojżesz, [w:] Polski Słownik Judaistyczny Delet, [online] https://delet.jhi.pl/pl/psj?articleId=14356 [dostęp: 2021-05-06].
Kategoria:Urodzeni w 1743 Kategoria:Żydowscy lekarze