Ulica Gdańska (wcześniej Langgasse) – jedna z najstarszych ulic Braniewa; główna oś drugiej lokalizacji miasta z ok. 1280 roku, tworząca jednocześnie jego rynek.

Historia Pierwsza lokacja Braniewa miała miejsce już w 1254 roku. Jednak wskutek ciągłych wojen z plemionami pruskimi, podczas których gród został przynajmniej trzykrotnie zniszczony (w 1242, 1261 i 1277), przeniesiono lokalizację „dwa rzuty kamieniem” w górę rzeki w bardziej obronne miejsce. Było to naturalne zakole Pasłęki, które osłaniało wzgórze z trzech stron, natomiast z czwartej strony, wschodniej, przekopano fosę. Miasto rozplanowano na kształcie regularnego prostokąta o wymiarach 400 x 250 m, chronionego fosą i wałem drewniano-ziemnym; w XIV wieku był to już mur. Centralną oś Starego Miasta stanowiła ul. Długa (Langgasse), przy której stał miejski ratusz. Była najokazalszą ulicą miasta, przy której zamieszkiwał patrycjat miejski, spełniała również funkcję handlową (w innych miastach był to przeważnie rynek)Stanisław Achremczyk Braniewo i jego mieszkańcy w czasach nowożytnych Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn Studia Warmińskie XL (2003).

Od zachodu ulicę zamykała Brama Wysoka (nr 1 Hoge Thor na planie z 1635 roku) i od wschodu Brama Młyńska (nr 6 Mühlen Thor). W szerszej perspektywie ulica Długa to element głównego szlaku komunikacyjnego łączącego Malbork i Elbląg z Królewcem.

Podczas II wojny światowej, w okresie luty–marzec 1945 roku, front Armii Czerwonej przechodzi przez Braniewo. Wskutek bombardowań lotnictwa oraz ostrzału artyleryjskiego znaczna część historycznej zabudowy ulicy uległa zniszczeniu. Po wojnie ruiny wielu budynków rozebrano (m.in. budynek ratusza), w ich miejscu powstały nowe bloki mieszkalne socjalistyczne zabudowy, obiekty handlowe, a w części nadal pozostają puste miejsca.

W 1973, w ramach przygotowań do obchodów Roku Kopernikańskiego, przy tej ulicy wykonano jedną z kompozycji plastycznych, mających uwiecznić tamto wydarzenie. Na placu pomiędzy Zespołem Szkół Zawodowych a chodnikiem zbudowano model Układu Słonecznego o średnicy ok. 22 metrów. Na trawniku wytyczono okręgi symbolizujące orbity planet, na których umieszczono różnej wielkości kule, przedstawiające słońce i planety Układu Słonecznego. Instalacja, która była wówczas jedną z wielu wykonanych doraźnie prac, oparła się próbie czasu i wpisała się na trwałe w krajobraz miastaNa szlaku Kopernika. Braniewo [w:] Warmia i Mazury. Miesięcznik kulturalny, 1973.02 nr 2, s. 8.

W 1992 przy ul. Gdańskiej 10 został wybudowany nowy budynek, inwestorem którego był PKO BP. Realizację prac projektowych powierzono miejscowej pracowni projektowej pod kierunkiem architekta Wojciecha Subkowskiego. Zespół przy współpracy z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków dopasował bryłę budynku do zabytkowej architektury Starego Miasta. 31 sierpnia 1992 roku została w obiekcie otwarta siedziba Banku PKO, który przeniósł swoją lokalizację z ulicy Basztowej (od 2002 ul. Protmann), zwracając zajmowany przez 30 lat budynek siostrom katarzynkom na placówkę opiekuńczo-wychowawczą. Budynek przy ul. Gdańskiej 10 został zgłoszony w 1993 do nagrody Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa w kategorii architektury i znalazł się wśród laureatów, zdobywając II miejsce. Nagroda przyznana została za projekt w harmonii z otaczającą zabudową (za „ wkomponowanie w zabudowę staromiejską”) przy równocześnie nowoczesnym kształcie obiektuPKO w nowej siedzibie [w:] IKAT. Ilustrowany Kurier Terenowy, nr 17 (39), 13 września 1992, s. 1–2Dom na medal [w:] IKAT. Ilustrowany Kurier Terenowy, nr 37 (89), 26 października 1993, s. 1Brawo, architekci! Głos Wybrzeża, 1993.09.13 nr 213, s. 2.

W 2000Powstaje centrum kultury [w:] IKAT. Gazeta Braniewska, 20 października 2000 r., s. 1 z inicjatywy burmistrza Tadeusza Kopacza przy ul. Gdańskiej rozpoczęto na bazie dawnego kina „Dar” budowę nowego centrum kultury. Od 2006 placówka funkcjonuje pod nazwą Braniewskie Centrum Kultury, w 2016 roku otrzymała imię jego twórcy – Tadeusza KopaczaUchwała Nr XXIV/156/16 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie nadania imienia Braniewskiemu Centrum Kultury przy ul.Katedralnej 9 w Braniewie.

7 października 2022 w miejscu średniowiecznego ratusza rozpoczęto prace archeologiczne na poziomie zasypanych piwnic, jako pierwszy krok w kierunku odbudowy ratusza miejskiego.

Opis i przebieg ulicy Ulica Gdańska należy do najstarszych w Braniewie i jest częścią układu urbanistycznego Starego Miasta, który ukształtował się w XIV wieku (rejestr zabytków nr rej.: B/237 z 14.12.1957)Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie.. Współcześnie jest nieco dłuższa – rozpoczyna się – tak jak w średniowieczu – na wysokości fosy i murów miejskich i biegnie w dół miasta do rzeki Pasłęki, i dalej do skrzyżowania ulic: Kościuszki, Królewieckiej i placu Piłsudskiego.

9 listopada 1994, po przebudowie skrzyżowania ulic Gdańskiej, Kościuszki, Królewieckiej i pl. Piłsudskiego została na tym węźle drogowym uruchomiona pierwsza (i do 2024 jedyna) sygnalizacja świetlna w Braniewie, usprawniając ruch w mieście, zwłaszcza w godzinach szczytu. Koszt tej inwestycji wyniósł 5 mld ówczesnych polskich złotychUwaga na światła! Informacja dla kierowców [w:] IKAT. Ilustrowany kurier terenowy 15–21 listopada 1994, s. 2.

Architektura przy ul. Gdańskiej

fosa wraz z murami obronnymi miasta, zabytek, nr rej.: B/49 (537/97) z 14.12.1957 Zespół Szkół Zawodowych im. Jana Liszewskiego, ul. Gdańska 19 historyczna uczelnia jezuicka później gimnazjum, ul. Gdańska 19, zabytek, 1743–1771, nr rej.: B/46 (543/97) z 14.12.1957 Wieża Klesza, ul. Gdańska 17–19, XIV, nr rej.: B/239 (542/97) z 14.12.1957 Muzeum Ziemi Braniewskiej, ul. Gdańska 19, zabytek, 1743–1771, nr rej.: B/46 (543/97) z 14.12.1957 Ratusz w Braniewie, pomiędzy skrzyżowaniem z ul. Kromera i Hozjusza, zabytek, B/38 (534/97) z 14.12.1957 Braniewskie Centrum Kultury, wcześniej Dwór Artusa, na rogu ulic Gdańskiej i Katedralnej most na rzece Pasłęka

Galeria zdjęć

Zobacz też Ulice i place w Braniewie

Przypisy

Gdańska