thumb|Moneta (follis) Delmacjusza z portretem władcy DelmacjuszWłaściwa forma imienia poświadczona inskrypcjami (Dietmar Kienast i in.: Römische Kaisertabelle, dz. cyt., s. 294), a przede wszystkim zabytkami numizmatycznymi z 13 mennic cesarstwa, na których występuje wyłącznie jako FL(avius)•IVL(ius)•DELMATIVS względnie w skróceniu jako FL•DELMATIVS (Patrick M. Bruun: Roman Imperial Coinage, t. VII (Constantine & Licinius), dz. cyt., passim; Stewart Westdal: Dictionary of Roman Coins Inscriptions. Rockville Centre: Sanford Durst, 1995, s. 55; Björn Ralph Kankelfitz: Römische Münzen von Pompeius bis Romulus, dz. cyt., s. 483). W tej postaci również w Epitome de Caesaribus 41,15. (lub Dalmacjusz), Flavius Iulius Delmatius (ur. ok. 315, zm. 337) – bratanek Konstantyna Wielkiego, wielkorządca z tytułem cezara od 18 września 335 do 9 września 337 roku n.e.
Życie i działalność Był synem Delmacjusza Starszego – przyrodniego brata Konstantyna Wielkiego. Jego bratem był Hannibalian. Ze względu na wrogość, jaką cesarzowa Helena okazywała potomstwu swej rywalki Teodory, przyrodnie rodzeństwo Konstantyna żyło długie lata z dala od cesarskiego dworu – w Galii Akwitańskiej. Zarówno Delmacjusz, jak i Hannibalianus otrzymali gruntowne wykształcenie w Tolosie u sławnego galijskiego retora EksuperiuszaPoświadczone przez Auzoniusza w Commemoratio professorum Burdigalensium 17,8–11.. Sytuacja rodziny zmieniła się w drugiej połowie lat dwudziestych IV wieku, gdy Delmacjusz ojciec zaczął zyskiwać rosnący wpływ na starszego brata, a Konstantyn obdarzył go m.in. starorzymskim tytułem cenzora.
Delmacjusz młodszy w 333 otrzymał z woli stryja konsulat. Kiedy w 335 cesarz ustalił nowe zasady podziału imperium, polecił ogłosić go cezarem „mimo silnego sprzeciwu wojska”Aureliusz Wiktor, Liber de caesaribus 41,15: „obsistentibus valide militaribus”. i wyznaczył na wielkorządcę Tracji i Macedonii z AchająSłownik cesarzy rzymskich, dz. cyt., s. 248.. Wraz z bratem otrzymał też od niego prawo noszenia szkarłatnej szaty zdobionej złotem i używania tytułu nobilissimus (najszlachetniejszy)Zosimos, Historia nova II 39,2., co od początku stwarzało płaszczyznę skonfliktowania go z cesarskimi synami. Rezydował zapewne w NaissusZdaniem Timothy D. Barnesa (The New Empire of Diocletian and Constantine. Cambridge (Mass.)-London: Harvard University Press, 1982, s. 87)., skąd skuteczniej mógł bronić granicy przed grożącymi napadami GotówPor. Anonymus Valesianus 35.. Jeszcze w tym samym roku Delmacjusz wykazał swe zdolności administracyjne tłumiąc rebelię na Cyprze i likwidując tam uzurpację KalocerusaBrewiaria dziejów rzymskich, dz. cyt, s. 132 (przypis)..
Został zamordowany we wrześniu 337, być może na polecenie lub z milczącym przyzwoleniem jednego z synów-następców – Konstancjusza II, zainteresowanego usunięciem dodatkowych kandydatów do władzy cesarskiejEpitome de Caesaribus (40,18) mówi o śmierci rąk żołnierzy.. Eutropiusz mówi wprost o spisku zawiązanym przez żołnierzy i kuzyna KonstancjuszaBreviarium ab Urbe condita 10,9., do którego części wschodniej cesarstwa należały ziemie zarządzane przez Delmacjusza, co w zarodku stwarzało sytuację konfliktową. O ile Aureliusz Wiktor wyraża wątpliwość co do inspiratora morderstwaLiber de caesaribus 41,22., to Zosimos formułuje wyraźne oskarżenie pod adresem nowego cesarzaHistoria nova II 40,2.. Późniejsze jego rządy wykazały, że podejrzliwy i zawistny Konstancjusz mógł obawiać się zdolniejszego i cieszącego się publicznym uznaniem konkurenta jako poważnego rywala w walkach następców o jedynowładztwo, tym bardziej, że zamiarem Konstantyna był podział imperium pomiędzy czterech następców z uwzględnieniem bratanka.
Podobnie jak zgładzony wcześniej Kryspus, Delmacjusz w opinii współczesnych uchodził za prawego i utalentowanego sukcesora o dużych zdolnościach wodzowskich i dyplomatycznych„Odznaczał się wrodzonymi zdolnościami zapowiadającymi największe powodzenie oraz był bardzo podobny do swego stryja” (Eutropiusz, Breviarium ab Urbe condita 10,9)..
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Björn Ralph Kankelfitz: Römische Münzen von Pompeius bis Romulus. Augsburg: Battenberg, 1996, s. 483-484 Słownik cesarzy rzymskich (red. nauk. Jan Prostko-Prostyński). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2001 Dietmar Kienast i in.: Römische Kaisertabelle. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 2017, s. 294, Patrick M. Bruun: Roman Imperial Coinage, t. VII (Constantine & Licinius). London: Spink & Son, 2003 Brewiaria dziejów rzymskich: Sekstus Aureliusz Wiktor – Eutropiusz – Festus (red. Przemysław Nehring). Warszawa: Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, 2010 Zosimos: Nowa historia. Przeł. Helena Cichocka. Warszawa: Instytut Wyd. Pax, 2012
Linki zewnętrzne Michael DiMaio: "Dalmatius Caesar (335-337 A.D)" w De Imperatoribus Romanis
Kategoria:Dynastia konstantyńska Kategoria:Urodzeni w IV wieku Kategoria:Zamordowani monarchowie Kategoria:Zmarli w 337 Kategoria:Ofiary zabójstw w starożytnym Rzymie