XXIII Puchar Gordona Bennetta – zawody balonów wolnych o Puchar Gordona Bennetta, które rozpoczęły się 15 września w 1935 roku w Warszawie. Polska została po raz drugi organizatorem zawodów, dzięki zwycięstwu w 1934 roku załogi balonu Kościuszko. Zawody, w których uczestniczyło 13 balonów z 7 państw, poprzedził meeting lotniczy. Zwyciężył polski balon Polonia II pilotowany przez Zbigniewa Burzyńskiego. Dzięki temu zwycięstwu Aeroklub Rzeczypospolitej Polskiej otrzymał puchar na własność. Był to czwarty w historii zawodów puchar, którego fundatorem w 1933 roku została redakcja Chicago Daily News. Nagrody zostały ufundowane przez przedstawicieli władz oraz polskie firmy. Otrzymali je najlepsi zawodnicy, a konkurs na przewidywanie miejsca lądowania wygrał belgijski pilot Ernest Demuyter. Poczta Polska z okazji zawodów umożliwiła wysyłanie przesyłek pocztą balonową. Zostały one ostemplowane odpowiednimi stemplami, a po przewiezieniu balonem Legionowo wysłane z Sokołowa Podlaskiego.
Historia W pierwszym terminie (czyli do 1 lipca 1935 roku) zgłosiło się 11 załóg: trzy z Polski i Niemiec, dwie z Belgii i Francji i jedna ze Szwajcarii. Aeroklub belgijski planował zgłoszenie trzeciego balonu, a aeroklub holenderski poprosił Polskę o wypożyczenie balonu, na co uzyskał zgodę Departamentu AeronautykiZgłoszenia do zawodów o puhar Gordona Bennetta. Skrzydlata Polska, 1935, nr 7, s. 171.. Drugi termin zgłoszeń upływał 15 sierpnia. Ostatecznie do zawodów zgłoszono 13 balonów z 7 państw (Polska, Szwajcaria, Belgia, Niemcy, Francja, Holandia i USA)Uzupełnienie listy zgłoszeń na XXIII Zawody o nagrodę im. Gordon- Bennett’a Skrzydlata Polska, 1935, nr 8, s. 204. Nie mogła wystartować załoga hiszpańska z powodu niezgłoszenia w terminie udziału w zawodach. Aby umożliwić im start, poproszono aerokluby uczestniczących państw o zgodę. Sprzeciw zgłosił aeroklub francuskiStart zawodów balonowych o puhar Gordon-Bennetta Raz Dwa Trzy, 1934, nr 39, s. 11..
Niemcy wystartowali na dwóch nowych balonach, a zawodników do startu wyłoniono w specjalnych zawodach krajowych. Nowy balon przygotowali również Francuzi. Polski balon Kościuszko przeszedł renowację — wymieniono mu górną powłokę, która zużywa się najszybciej. Wszystkie balony zostały wyposażone w aparaty tlenoweS. Łojasiewicz, J. Osiński XXIII. Międzynarodowe Zawody Balonów Wolnych o puhar im. Gordon Bennetta. Skrzydlata Polska, 1935, nr 10, s. 246-248.. Zawodnicy, którzy przyjechali do Warszawy zamieszkali w hotelu BristolKolejność startów w zawodach balonowych o puhar Gordon-Bennetfa. Ilustrowany Kurier Codzienny, 1935, nr 255, s. 10.
12 sierpnia odbyła się na lotnisku mokotowskim odprawa prowadzona przez kierownika zawodów płk. Jana Wolszlegiera. Ustalono na drodze losowania kolejność startu: jako pierwszy o 16:00 miał wystartować balon belgijski Bruxelle, następnie: amerykański U.S. Navy, niemiecki Alfred Hildebrandt, francuski Maurice Mallet, szwajcarski Zurich III, holenderski Toruń, polski Kościuszko, belgijski Belgica, niemiecki Erich Deku, francuski Lorraine, polski Warszawa II, niemiecki DeutschIand i na końcu polski balon Polonia II.
Podczas odprawy zawodnicy otrzymali informację, że aż 24 państwa obiecały udzielić pomocy zawodnikom. Trudności mogli jedynie napotkać na terenie Czechosłowacji, gdzie w razie zbliżenia się do terenów „niedozwolonych do przelotów” załoga mogła zostać poproszona o wylądowanie. Zakazane było również na terenie tego kraju posiadanie radioaparatów i gołębi. Doprecyzowano również punkt regulaminu o wykluczeniu balonu w razie wodowania, przyjmując, że nastąpi to wyłącznie w przypadku wylądowania na morzu, czyli „obszarze wód, który nie jest wyraźnie ze wszystkich stron zamknięty lądem”.
Uczestnicy +Zajęte miejsceBalonXXIII Międzynarodowe Zawody Balonowe o nagrodę imienia Gordon-Bennetta Skrzydlata Polska 1935 nr 10 s. 250-253PojemnośćZałoga pilot
pomocnik pilotaZawodnicy Skrzydlata Polska 1935 nr 9 s. 240KrajCzas lotu
[h]Odległość [w km]Miejsce lądowania Państwo
miejsce
(najbliższe duże miasto)1.Polonia II2204,5kpt. Zbigniew Burzyński por. Władysław Wysocki57:541650,47ZSRR Tiszkino (Stalingrad)2.Warszawa II2204,5kpt. Antoni Janusz por. Ignacy Wawszczak46:521567,13ZSRR Nosowka (Filinowo)3.Belgica2205Ernest Demuyter Pierre Hoffmans47:441455,63ZSRR Niżni Dudarew (Wiszenskaja)4.Erich Decu2200Carl Götze jr. Werner Lohmann43:581373,68ZSRR Wielika Jekatierinowka
(Szack)5.Kościuszko2204,5kpt. Franciszek Hynek por. Władysław Pomaski48:011306,47ZSRR Nowo Biełaja (Walujki)6.Toruń2204,5Mauritz Ten Bosch Jacob Van Tijen40:101017,81ZSRR stacja kolejowa Szlina (Bołogoje)7.Maurice Mallet2280Charles Dollfus Pierre Jacquet25:11758,10ZSRR Wierkiejewka (Nieżyn)8.Lorraine2280Albert Boitard Georges Cormier28:21731,31ZSRR Dubrowka (Klimowicze)9.Bruxelle2200Philippe Quersin Martial Van Schelle23:32672,80ZSRR Mokryje Wieliczki (Czernichów)10.Zürich III2204,5dr Erich Tilgenkamp Friedrich Michel27:37582,47Łotwa Slejas (Ryga)11.Alfred Hildebrandt2200Otto Bertram Wilhelm Brehm23:10569,50ZSRR Dulbna (Swisłocz)12.Deutschland2200Eugen Stüber Werner Schäfer19:52550,53Łotwa Kemmern (Ryga)13.US Navy2254Raymond Tyler Howard Orville15:57534,96ZSRR Griszy Zosincy (Owrucz)
Przebieg zawodów mały|Trasy przelotu balonów XXIII Pucharu Gordona Bennetta.
Meeting lotniczy Częścią zawodów był dwudniowy meeting lotniczy zorganizowany przez Aeroklub Warszawski, który odbył się 14 i 15 września. Wzięli w nim udział czołowi polscy piloci. Dla publiczności przygotowano nie tylko ciekawe pokazy, ale również nagłośnienie i komentarz. Konferansjerem był inżynier Witold Rychter. Na program złożyły się między innymi: przelot uczestników zlotu gwiaździstego, pokaz ewolucji na szybowcach, wyścig 8 różnych samolotów na trasie: lotnisko mokotowskie, Ochota, Okęcie, zawody w celnym zrzucaniu ładunku do 100-metrowego koła (zwyciężył pilot Aleksander Onoszko na RWD-8, którego ładunek znalazł się 4 metry od środka koła), pokaz wirowca i inneKor. H. Start balonów wolnych. Kurier Warszawski, 1935, nr 254, s. 4.Meeting lotniczy w Warszawie. Skrzydlata Polska, 1935, nr 10, s. 263..
Start i wyniki Balony zaczęto napełniać gazem w dniu zawodów rano. Meeting lotniczy i start oglądało ponad 30 000 widzów. Na trybunie honorowej zasiedli przedstawiciele rządu z premierem Walerym Sławkiem i prezydent Ignacy Mościcki z żoną. W imieniu rządu otwarcia dokonał wiceminister komunikacji Aleksander Bobkowski. Jako pierwszy wystartował poza konkursem balon otwarcia Gopło, który miał pokazać kierunek i siłę wiatru. Po nim według wylosowanej kolejności startowały pozostałe balony przy dźwiękach hymnu narodowego. Jako ostatnie wystartowały nieuczestniczące w konkursie dwa polskie balony Syrena (zajmująca się łącznością radiową) i Legionowo (przewożący pocztę). Dwa balony (Deutschland i Zürich III) pomimo posiadania balastu pozwalającego na dalszy lot wylądowały na brzegu Bałtyku, nie podejmując próby lotu nad morzem. Natomiast amerykański balon U.S. Navy musiał lądować z powodu awarii (nieszczelność klapy). Wygrał polski balon Polonia II pilotowany przez Zbigniewa Burzyńskiego, a drugie i piąte miejsce zajęły pozostałe polskie załogi. Równocześnie polska załoga ustanowiła dwa polskie rekordy w kategorii A-5 obejmującej balony o pojemności 2200 m³: odległości i czasu przelotu. W październiku 1935 roku zostały one zatwierdzone przez FAI. Został pobity rekord odległości ustanowiony w 1932 roku przez amerykańską załogę Settle i Bushnell o prawie 100 kmKpt. Burzyński i por. Wysocki pobili na Polonji II dwa rekordy w sporcie balonowym. Ilustrowany Kurier Codzienny, 1935, nr 284, s. 11.. Rekord czasu przelotu wynosił 57:54 i był dłuższy o prawie 7 godzin od rekordu ustanowionego w 1933 roku przez amerykańską załogę Settle i Kendall.
Konkurs przewidywania Zawodnicy w ramach konkursu musieli przewidzieć miejsce swojego lądowania. Kartki w zaklejonych kopertach przekazali przed startem kierownictwu zawodówZawody balonów wolnych. Kurier Warszawski, 1935, nr 254, s. 12.. Nagrodę w wysokości 1000 złotych wygrał belgijski pilot Ernest Demuyter, który wylądował najbliżej podanego przed startem miejscaPodział nagród w Zawodach o Puchar Gordon-Bennett’a. Skrzydlata Polska, 1935, nr 10, s. 265..
Nagrody mały|Zwycięska załoga balonu Polonia II – Zbigniew Burzyński i Władysław Wysocki Na uczestników zawodów czekały nagrody, nie tylko dla najlepszych drużyn, ale również dodatkowe ufundowane przez polskie firmy. Zgodnie z regulaminem najlepsza załoga otrzymała nagrodę regulaminową wynoszącą 10 000 złotych, za zajęcie drugiego miejsca 7 000 złotych, trzeciego 4 000, czwartego 2 500, piątego 1 500, szóstego 1 200, siódmego tysiąc i ósmego osiemset złotych. Najcenniejszą nagrodą był Puchar przechodni, który dzięki trzeciej wygranej otrzymał na własność Aeroklub Rzeczypospolitej Polskiej. Czwarty w historii zawodów puchar został w 1933 roku ufundowany przez redakcję Chicago Daily NewsMiędzynar. zawody balonów wolnych „Gordon-Bennett”. Raz Dwa Trzy, 1934, nr 38, s. 12..
Dodatkowe nagrody zostały ufundowane przez Prezydenta Rzeczypospolitej (srebrna plakieta), Prezydenta m. Warszawy (obraz), Aeroklub Rzeczypospolitej (misa miedziana), Ministra Komunikacji (wazon kryształowy), Ministra Spraw Wojskowych (srebrny puchar), Ministra Spraw Zagranicznych (dwie srebrne papierośnice) oraz firmy takie jak: Sanok (waza kryształowa), Bracia Czechowiczka (puchar srebrny), Widzewska Manufaktura (puchar srebrny), Scheibler i Grohman (zegar dla pilota trzeciego balonu), Bracia Naef (druga nagroda krajowa – dwa srebrne puchary), Orwil (dwa wieczne pióra), Ład (nagroda w konkursie przewidywania), Wargum (dwie nagrody wytrwałości za najdłuższy czas lotu, pierwsza w wysokości 1 200 złotych dla załogi balonu Polonia II i druga w wysokości 800 złotych dla załogi balonu Kościuszko), Avia (trzecia nagroda wytrwałości – srebrny puchar zdobył Ernest Demuyter), Bracia Deutsch (nagroda szybkości – waza kryształowa, którą zdobył Raymond Tyler).
Poczta balonowa Tak jak rok wcześniej listy nadane w urzędzie pocztowym Warszawa 31 były stemplowane okolicznościowym kasownikiem z napisem MIĘDZYNARODOWE ZAWODY BALONÓW WOLNYCH/GORDON — BENNETT i datą 15 września 1935. Dodatkowo użyto stempla POCZTA BALONOWA/PAR BALLON. Przesyłki do przewozu pocztą balonową musiały być opłacone zgodnie z taryfą ekspresową. Balon Legionowo, który przewoził pocztę, wylądował w Sokołowie Podlaskim i tam przesyłki zostały ostemplowane i wysłane z tamtejszego urzędu pocztowego. Listy i karty pocztowe przewozili ze sobą również zawodnicy. Na przykład 1000 kart zabrał ze sobą belgijski pilot Demuyter. Część z nich ostemplowano w Warszawie, a część w Związku Radzieckim. Niektóre zostały wysłane, a na części po powrocie nadrukowano w Belgii długość trasy i miejsce, w którym balon wylądowałBura F. Gordon Bennett. Filatelista, 1969, nr 6, s. 103-106..
Odznaczenia mały|231x231px|Medal pamiątkowy L.O.P.P. wybity z okazji zdobycia na własność Pucharu Gordona Bennetta w 1935 roku. Zgodnie z Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej za zasługi na polu propagandy i rozwoju sportu balonowego zostali odznaczeniDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-10-08]. Nr 12 z 11 listopada 1935 roku, s. 122, 123.:
Krzyżem kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski - kpt. Zbigniew Burzyński, Złotym Krzyżem Zasługi - kpt. Antoni Janusz.
Zgodnie z Zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów za zasługi na polu propagandy i rozwoju sportu balonowego zostały nadane:
Srebrny Krzyż Zasługi - por. Władysław Wysocki, por. Ignacy Wawszczak.
W styczniu 1936 roku prezes L.O.P.P. gen. Leon Berbecki wręczył polskim pilotom specjalny medal wybity z okazji zdobycia przez Polskę pucharu na własność. Autorką projektu była Olga NiewskaMedal pamiątkowy dla zdobywców Gordon-Bennetta. Ilustrowany Kurier Codzienny, 1936, nr 29, s. 9..
Upamiętnienie