alt=Obelisk upamiętniający potyczkę Kościuszkowców z Rosjanami pod Zagajem|mały|Obelisk upamiętniający potyczkę Kościuszkowców z Rosjanami pod Zagajem Bitwa pod Zagajem – jedna z bitew insurekcji kościuszkowskiej, stoczona niedaleko wsi Zagaje.
19 maja 1794 Tadeusz Kościuszko wyruszył z Połańca w pościg za wojskami rosyjskimi gen. Fiodora Denisowa. Po bezskutecznej pogoni za nieprzyjacielem Kościuszko rozbił obóz pod Sieczkowem. Tu nastąpiło połączenie jego sił z dywizją Grochowskiego, liczącą 6500 doświadczonych żołnierzyBartłomiej Szyndler, Powstanie kościuszkowskie 1794, wydawnictwo Ancher, 1994, str 184.. Denisow otrzymawszy rozkaz Igelstróma, aby się połączył z korpusem pruskim gen. lejtn. Franciszka Favarata, parł niestrudzenie na zachód i zatrzymał się dopiero w rejonie SzczekocinBartłomiej Szyndler, Powstanie kościuszkowskie 1794, wydawnictwo Ancher, 1994, , str 185..
21 maja Kościuszko przesunął swoje wojska do Borkowa, dywizja Grochowskiego była w Gortatowicach. I Wielkopolska BKN z gen. Antonim Madalińskim na czele zatrzymała się w Sędziejowicach. Brakowało informacji o ruchach wojsk rosyjskich. Kościuszko wysłał więc przed siebie dla rozpoznania II Małopolską Brygadę Kawalerii NarodowejStanisław Herbst, Z dziejów wojskowych powstania kościuszkowskiego 1794 roku, Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1983, , str 155..
Kawaleria ta przemieszczając się przez Pińczów, Niegosławice i Konary w pogoni za nieprzyjacielemJan Wimmer, Studia i materiały do historii wojskowości, Tom 8, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1962 r. s. 160. dopiero na południe od Jędrzejowa w Zagaju 24 maja napotkała na tylną straż kozaków DenisowaДенисов, Русская старина XI, Sankt Petersburg, 1874, str 387-388., doszło do starcia między siłami polskimi (około 120 kawalerzystów) i rosyjskimi, siły nieprzyjaciela zostały odepchnięte Stanisław Herbst, Z dziejów wojskowych powstania kościuszkowskiego 1794 roku, Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1983, , s. 156.. Po potyczce wezwano ze wsi kilku chłopów, aby pochowali zabitych. Ciała poległych Polaków i Kozaków załadowano na wozy i przewieziono w okolice drogi Zagaje – Łysaków i pochowano ich we wspólnej mogileZapiski Chruszczowych 1794 r. Sankt Petersburg, 1820, str 188.. Według wspomnień mieszkańców Zagaja jeszcze w latach 30 XX w. stał w tym miejscu krzyż. Mogiła została całkowicie zniszczona po II wojnie światowej, kiedy nastąpił podział gruntów należących do zagajskiego folwarku po reformie rolnej. Krzyż ponownie został postawiony w miejscu mogiły w 2015 roku.
Dzięki zwycięskiej potyczce pod Zagajem upewniony, iż okolica jest oczyszczona, Kościuszko 25 maja przesunął swą dywizję na silną pozycję nad Mierzawą, zakładając obóz w Konarach i Przyłęku, po czym w następnych dniach skierował się przez Przyłęk na JędrzejówKalendarium kościuszkowskie. [dostęp 2019-06-22].. Do kolejnej potyczki na terenie Zagaja doszło 25 maja, kiedy to ponownie starły się siły kozackie z kawalerią polską idącą znad Mierzawy na Jędrzejów. 29 maja w pogoni za Rosjanami wojska polskie posunęły się z Jędrzejowa do Krzcięcic i obozowały tu przez cztery dni.
Przypisy
Zagaje Kategoria:Zagaje (województwo świętokrzyskie)