thumb|Pikieta Obozu Narodowo-Radykalnego przed gmachem Politechniki Lwowskiej z żądaniem wprowadzenia getta ławkowego, 1936 Paragraf aryjski () – akt prawny, czasem państwowy (ustawa, dekret, rozporządzenie) lub zapis w statucie organizacji, uczelni, związku sportowego itp., którego treścią i celem jest uniemożliwienie bądź ograniczenie Żydom (tzw. nie-Aryjczykom) wykonywania określonych zawodów, przynależności do organizacji, służby wojskowej itd.
Po raz pierwszy pojawiły się w Niemczech w XIX w, dotyczyły wyłącznie nacjonalistycznych korporacji studenckich i innych organizacji społecznych oraz politycznych. Na dużą skalę zostały wprowadzone w Niemczech od 1933 roku, a jeszcze mocniej od uchwalenia ustaw norymberskich (1935) jako część oficjalnej polityki III Rzeszy. Ich celem było usuwanie Żydów z życia gospodarczego, politycznego i społecznego Niemiec, oraz izolowanie ich od ludności nieżydowskiej.
W innych krajach rzadko były częścią prawodawstwa państwowego (były takie zapisy w Rumunii i na Węgrzech) albo były wdrażane, kiedy dane państwo stało się podległe III Rzeszy (Słowacja i dalsze zaostrzenie przepisów na Węgrzech). Częściej paragrafy aryjskie były umieszczane w statutach różnych organizacji społecznych i zawodowych oraz na wyższych uczelniach (getto ławkowe).
Paragraf aryjski w Polsce Konstytucja kwietniowa gwarantowała obywatelom równość wobec prawa. Jednak po śmierci Marszałka Piłsudskiego w Polsce nastąpiło zaostrzenie postaw wobec Żydów. W latach 1935–1939 stosowanie paragrafu aryjskiego było propagowane przez ugrupowania nacjonalistyczne, m.in. Obóz Narodowo-Radykalny i Obóz Zjednoczenia Narodowego. Na mocy wewnętrznych zarządzeń wprowadzono je w życie w niektórych izbach lekarskich i adwokackich, w organizacjach rzemieślniczych, kupieckich i innych zrzeszeniach zawodowych.
Paragrafy aryjskie w latach 1936-1939 wprowadziły do swoich statutów między innymi:
Izba Adwokacka w Lublinie, 29 listopada 1936; Towarzystwo Biblioteki Słuchaczów Prawa w Krakowie, 27 stycznia 1937; Związek Zawodowy Adwokatów Polskich, w maju 1937; Bydgoski Klub Krótkofalowców, 27 lutego 1938; Związek Lekarzy Państwa Polskiego, 19 października 1937; Poznańskie Towarzystwo Farmaceutyczne, w marcu 1938; „Bratnia Pomoc” Uniwersytetu Poznańskiego, w marcu 1938; Syndykat Dziennikarzy Pomorskich, w marcu 1938; Akademicki Związek Morski, w marcu 1938; Związek Teatrów Świetlnych województwa śląskiego i Zagłębia Dąbrowskiego, w marcu 1938; Zrzeszenie Asesorów i Aplikantów Sądowych w Warszawie, w marcu 1938; Związek Zrzeszeń Młodych Prawników w Polsce, w maju 1938; Związek Polskich Inżynierów Kolejowych, w maju 1938; Stowarzyszenie Architektów RP, w czerwcu 1938 (wniosek o wprowadzenie zmian został zatwierdzony w czerwcu 1937, a jego przyczyną było wcześniejsze stanowisko Zarządu SARP w sprawie ekscesów antyżydowskich na Politechnice Warszawskiej, które spowodowało interwencję zewnętrzną i zmiany w składzie Zarządu); Cech garbarski Grudziądza, w sierpniu 1938; Poznański oddział Zrzeszenia Lekarzy Weterynaryjnych Rzeczypospolitej Polskiej, w maju 1939; Związek Pracowników Skarbowych R.P., w maju 1939; Naczelna Organizacja Inżynierów R.P. (jednocześnie zobowiązując do wprowadzenia p.a. wszystkie stowarzyszenia członkowskie), 25 czerwca 1939;
Zobacz też Numerus clausus (szkolnictwo wyższe) Numerus nullus
Przypisy
Kategoria:Antysemityzm w Niemczech