Gatunek oportunistyczny – gatunek o niskim poziomie specjalizacji, mogący żyć w różnych siedliskach i łatwo przystosowujący się do zmian warunków środowiskowych.
Organizm oportunistyczny jest ogólnie definiowany jako gatunek, który może żyć i dobrze się rozwijać w zmiennych warunkach środowiskowych, i pobierać pokarm z wielu różnych źródeł żywności (oportunizm pokarmowy, nazywany też żywieniowym lub żerowiskowym), lub może szybko skorzystać z dogodnych warunków, gdy się pojawiają, ponieważ jest behawioralnie wystarczająco elastyczny. Takie gatunki mogą na przykład odłożyć reprodukcję lub pozostawać w stanie uśpienia, dopóki warunki nie umożliwią im rozwoju i reprodukcji (oportunizm rozrodczy). Gatunki oportunistyczne są zdolne do wykorzystywania zmiennych, niemożliwych do przewidzenia lub przejściowych środowisk i zazwyczaj mają dużą zdolność rozprzestrzeniania się i szybkiego tempa wzrostu populacji (gatunki inwazyjne, gatunki pionierskie). Przykładowymi oportunistami żywieniowymi są: lis rudy, dzik, kruk, babka łysa, trawianka, czy kurek czerwony.
Niektóre gatunki określa się jako oportunistyczne z ekologicznego punktu widzenia. Ten typ gatunków oportunistycznych nie zależy od konkretnego siedliska i jest raczej związany z konkurencją międzygatunkową, lepiej przeciwstawia się dokonywanym przez człowieka modyfikacjom środowiska i może kolonizować wiele różnych środowisk, również sztucznych, takich jak miasta.
Oportunistyczne zachowania zwierząt są powszechnie spotykane w przyrodzie. Są one badane w takich dyscyplinach biologicznych jak biologia ewolucyjna, ekologia, epidemiologia i etiologia, w których nie stosuje się moralnych lub osądowych wydźwięków.
W mikrobiologii oportunizm odnosi się do zdolności normalnie niepatogennego mikroorganizmu do działania jako patogen w pewnych okolicznościach. Oportunistyczne mikroorganizmy (takie jak bakterie, wirusy, grzyby i pierwotniaki) to takie, które podczas inwazji na organizm gospodarza mogą powodować w nim infekcję, ale wywołują prawdziwą chorobę tylko wtedy, gdy naturalne mechanizmy obronne, odporność lub układ immunologiczny organizmu gospodarza jest obniżony.
W makrobiologii zachowanie oportunistyczne organizmu ogólnie oznacza, że jest on w stanie wykorzystać różne sposobności w swoim środowisku, aby przetrwać i rozwijać się. Zwierzęta wykazują zachowania oportunistyczne, gdy mogą zidentyfikować korzystne okoliczności dla swoich działań, nawet gdy otoczenie jest nieoptymalne (tj. gdy napotkane bodźce są a priori słabo motywujące). Im silniejsza jest motywacja do zadania, tym częściej zwierzęta przyjmują za istotne te bodźce, na które wcześniej nie zwracały uwagi.
Zobacz też pasożytnictwo foreza sukcesja ekologiczna
Przypisy
Kategoria:Etologia Kategoria:Interakcje międzygatunkowe Kategoria:Strategie pokarmowe Kategoria:Tolerancja ekologiczna