Głowaczek (Cephalaria Schrad.) – rodzaj roślin z rodziny przewiertniowatych. Przez długi czas znanych w obrębie tego rodzaju było ok. 65 gatunków opisanych do 1940 roku. Opisywane były kolejne gatunki i w 2014 podawano ich 94, a w 2024 – 102. Zasięg rodzaju obejmuje obszar śródziemnomorski, południowo-zachodnią Azję (na wschodzie sięgając po Azję Centralną, zachodnie Chiny i Pakistan) oraz południową Afrykę, przy czym w samej Turcji rośnie ich 39 gatunków. Nazwa rodzajowa pochodzi od greckiego słowa kephalé – głowa i nadana została tym roślinom ze względu na gęste, główkowate kwiatostany. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, zwłaszcza w ogrodach naturalistycznych. W rejonie Kaukazu kwiaty głowaczka olbrzymiego wykorzystywane są do barwienia wełny. W Turcji ten gatunek i C. balansae wykorzystywany jest leczniczo. Nasiona głowaczka syryjskiego dodawane są do mąki, z której wypiekany jest chleb, w celu opóźnienia jego czerstwienia. thumb|Głowaczek olbrzymi Morfologia Pokrój Rośliny zielne, zarówno jednoroczne jak i wieloletnie. Pędy nagie lub owłosione. Liście Ulistnienie naprzeciwległe. Blaszka ząbkowana do pierzastodzielnej. Kwiaty Zebrane w główki kuliste do jajowatych, wyrastające na długich, wyprostowanych szypułach. Podsadki wspierające kwiatostan skórzaste, przysadki wyrastające z dna kwiatostanowego okazałe. Kwiaty wsparte są kieliszkiem z licznymi ząbkami na brzegu. Kielich jest kubkowaty, z czterema łatkami. Korona kwiatu rurkowata, z czterema łatkami na końcu, barwy białej, żółtawej, liliowej do niebieskiej.
Systematyka thumb|Głowaczek żółtawy Rodzaj tradycyjnie zaliczany był do rodziny szczeciowatych Dipsacaceae. Rodzina ta od systemu APG II z 2003 włączana jest w randze podrodziny Dipsacoideae Eaton do rodziny przewiertniowatych Caprifoliaceae (opcjonalnie, a od systemu APG III z 2009 już zupełnie). Rodzaj jest siostrzany względem rodzaju szczeć Dipsacus, przy czym sekcja Sphaerodipsacus z rodzaju Dipsacus zajmuje pozycję bazalną względem obu rodzajów, czyniąc tym samym z tego ostatniego rodzaju takson parafiletyczny.
W obrębie rodzaju Cephalaria wyróżniane są cztery podrodzaje: Lobatocarpus Szabó (16 gatunków z południowej i wschodniej Afryki), Fimbriatocarpus Szabó (3 gatunki z obszaru śródziemnomorskiego), Cephalaria (ok. 55 gatunków z centrum zróżnicowania we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego) i Phalacrocarpus (Boiss.) Szabó (cztery gatunki roczne ze wschodniej części obszaru śródziemnomorskiego).
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Przewiertniowate