thumb|Flaga SAT (flaga esperancka z czerwonym tłem zamiast zielonego) Sennacieca Asocio TutmondaDosł. w esperancie (Ogólno)światowy Związek Beznarodowościowy (Anacjonalny), SAT – lewicowe stowarzyszenie założone w 1921 r. jako organizacja zrzeszająca esperancki ruch robotniczy oraz lewicowych esperantystów różnych ideologii, takich jak socjaldemokraci, wolnomyśliciele i komuniści.

W przeciwieństwie do Universala Esperanto-Asocio, będącego organizacją neutralną światopoglądowo i stawiającego sobie za cel przede wszystkim upowszechnianie międzynarodowego języka esperanto, SAT jest organizacją zaangażowaną, dla której esperanto jest jedynie narzędziem służącym realizacji celów.

Cele Zgodnie z §1 StatutuStatut SAT, do celów SAT przyjętych na I Kongresie w 1921 r. należy: praktyczne zastosowanie międzynarodowego języka esperanto dla celów klasowych światowego ruchu robotniczego ułatwianie wzajemnej komunikacji członków i wzmacnianie poczucia solidarności poszerzanie wiedzy członków tak, aby byli najlepszymi spośród tzw. internacjonalistów pośredniczenie w relacjach między organizacjami używającymi różnych języków, jeśli ich cele są zbieżne z celami SAT pomoc w tworzeniu literatury oryginalnej i tłumaczonej odzwierciedlającej ideały organizacji

W roku 1928 doprecyzowano cele dodając: SAT, nie będąc organizacją partyjno-polityczną, ale oświatową, edukacyjną i kulturalną, dąży do tego, aby jego członkowie wykazywali zrozumienie i tolerancję wobec szkół oraz systemów politycznych i filozoficznych, na których opierają się różne partie i związki zawodowe zajmujące się walką klasową.

HistoriaHistorio de S.A.T. 1921-1952. Paryż: SAT 1953 Kontekst założenia SAT thumb|For la Neŭtralismon!, bruszura Lantiego Esperancki ruch robotniczy istniał już przed pierwszą wojną światową, w wyniku której utracił wielu ważnych działaczy. Działalność wznowiono w roku 1919, kiedy to francuscy esperantyści, wśród nich Eugène Lanti, poczynili pierwsze kroki dla odnowienia kontaktów międzynarodowych. Wznowiono wydawanie gazety Le Travailleur Espérantiste (Robotnik Esperancki) z rubryką esperanckojęzyczną, która wkrótce rozwinęła się w oddzielny miesięcznik. Ponadto odnowiono stowarzyszenie Liberiga Stelo (Gwiazda Wyzwoleńcza) i dostosowano jego statut do nowych okoliczności.

W Robotniku Esperanckim redaktor, Lanti, opublikował serię artykułów, wydanych później w postaci broszury pt. For la Neŭtralismon! (Precz z neutralnością!), w której dokładnie wyłożył problem organizacyjny i stwierdził, że:

1. esperanto nie powinno być dla robotników celem, lecz środkiem,

2. robotnicy esperantyści powinni zorganizować się niezależnie,

3. należy nie tylko propagować, ale także używać, stosować język,

4. robotnicy esperantyści powinni się zorganizować nie w rodzaju Międzynarodówki zrzeszającej Robotnicze Związki Esperanckie, ale bezpośrednio w beznarodowej organizacji światowej.

Pomysły Lantiego stanowiły rewolucję w ówczesnym postrzeganiu organizacji światowej, jednak stopniowo przyjęła je większość esperantystów ruchu robotniczego. Do Liberiga Stelo zaczęło wstępować coraz więcej nowych członków z różnych krajów. Wzrosło znaczenie Esperantista Laboristo, który od 1920 był oficjalnym organem związku. W sierpniu 1921 w Pradze odbył się pierwszy kongres Liberiga Stelo z prawie 80 członkami 75 narodów. Kongres podjął decyzję o przemianowaniu organizacji na Sennacieca Asocio Tutmonda, a gazety na Sennacieca Revuo (Przegląd Anacjonalny). Redaktorem czasopisma pozostał Lanti.

Pierwsze dziesięciolecie: wzrost thumb|left|300px|Kongres założycielski SAT, 1921 W 1922 wydano pierwszy Rocznik zawierający adresy wszystkich członków, który umożliwił kontakty i wzajemną pomoc, do której zobowiązani są członkowie SATStatut SAT, §25: Aktywni członkowie zobowiązani są do bezpłatnego udzielania informacji i pomocy na temat podróży, ankiet etc. każdemu członkowi, który się do nich zwróci. Mają obowiązek udzielić odpowiedzi na zgodne z regulaminem pytanie w ciągu 15 dni nawet wtedy, gdy nie posiadają żadnych kompetencji dla wypełnienia prośby.. W kolejnym roku SAT liczył już ponad 2000 członków, do 1925 liczba wzrosła do ponad 2700. Sennacieca Revuo zaczął ukazywać się regularnie, poprawiła się jakość wydawnictwa. W tamtym czasie działacze SAT mieli zakaz wstępowania do tzw. neutralnych organizacji esperanckich (jak np. Universala Esperanto-Asocio); w 1925 ten statutowy zakaz złagodzono.

W 1923 moskiewscy działacze Gregoro Demidjuk, Natano Futerfas, S. Hajdovski, Nikolao Nekrasov wydający czasopismo La Nova Epoko (Nowa Epoka), którego zawartość wykazywała ideologiczną zbieżność z SAT, zgodzili się na zrezygnowanie z czasopisma na rzecz redagowania dodatku literacko-naukowego do Sennacieca Revuo. W październiku 1924 zaczęto wydawanie tygodnika Sennaciulo (Beznarodowiec), a Sennacieca Revuo sam przekształcił się w organ literacko-naukowy.

Nie wszyscy członkowie SAT zgadzali się z zadaniami organizacji, jej formą organizacyjną, polityką itp. Kilkukrotnie wysuwano propozycje zmian statutu. Najbardziej radykalne propozycje pojawiały się ze strony działaczy radzieckich, m.in. Ernesta Drezena, który proponował przystąpienie SAT do Międzynarodówki Komunistycznej. Gdy na kongresie w Kassel (1923) okazało się, że propozycja nie miała szansy powodzenia, wycofano ją. Ten sam kongres przyjął utworzenie sekcji i frakcji dla skuteczniejszej pracy w grupach zawodowych, ideologicznych i partyjnych. Z czasem wykształciły się sekcje nauczycieli, młodzieży, sportowców i in. Najaktywniejsze sekcje posiadały własną stronę w organie prasowym związku.

W latach 1924–25 SAT przeżył krótki kryzys. Anarchiści, niezadowoleni z faktu, iż organy SAT nie wyrażały na publikowanie artykułów krytykujących Związek Radziecki i komunizm, utworzyli własną organizację, Tutmonda Ligo de E-istaj Senŝtatanoj (Światowy Związek Esperantystów Bezpaństwowców). Sennaciulo, oficjalny organ SAT, głównie z powodu aktywnej współpracy członków komunistycznych i radzieckich oraz braku współpracowników reprezentujących inne ideologie, stał się tendencyjny i wywołał niezadowolenie niektórych członków SAT. Kongres w Wiedniu w 1925 przywrócił równowagę pomiędzy frakcjami i potępił eksperymentowanie z językiem (wcześniej proponowano np. zastąpienie słowa baldaŭ – wkrótce – krótszym balde). Redakcją Sennaciulo zajęła się komisja reprezentująca różne frakcje.

W 1927 rozpoczął działanie Gazetar-Servo (Serwis Prasowy) prowadzony przez Otto Bässlera, który rozpowszechniał w esperancie informacje z różnych krajowych gazet robotniczych. W latach 1929–30 Sennaciulo wydawano co tydzień na 12 stronach; 300. numer prenumerowało ponad 4200 osób. Liczba członków przekroczyła 6500, z czego jedna trzecia z ZSRRW liczbie tej nie ujęto członków z Węgier, Włoch i Rumunii, którym oficjalnie zabroniono członkostwo w SAT..

Ważnym wydarzeniem w życiu SAT był coroczny kongres, umożliwiający dyskusje ideologiczne, wymianę opinii i doświadczeń; poza tym był on wielką manifestacją pokazującą siłę robotniczego ruchu esperanckiego i praktyczne zastosowanie języka.

Organizacja z prawie 7000 członków, wydająca 3 czasopisma i bogatą kolekcję literatury, organizująca co roku kongres, stała się ważnym elementem ruchu esperanckiego. Działalność SAT odbywała się również poza nim, a przydatność esperanta doceniło wiele organizacji. Międzynarodowa Federacja Pracowników Transportu, której sekretarz Nathans sam był esperantystą, zaczęła publikować comiesięczne informacje w esperancie. Z esperanta korzystała Olimpiada Robotnicza, Międzynarodowa Organizacja Pracy wydawała esperanckie komunikaty. Przy pomocy esperanta Związek Wojujących Bezbożników, liczne radzieckie organizacje, komitety robotnicze, redakcje gazet itp. komunikowały się z organizacjami robotniczymi z zagranicy.

Struktura SAT posiada strukturę beznarodowościową; członkowie nie są podzieleni na poszczególne narodowe stowarzyszenia krajowe, lecz wszyscy bezpośrednio należą do organizacji.

Organami SAT są: referendum, Komitet Wykonawczy, Rada Generalna, Kongres, Sekcje Branżowe, Sąd Koleżeński i Organy Prasowe.

Przewodniczący Komitetu Wykonawczego Eugène Lanti 1921-1933 Hermann Platiel 1933-1935 Lucien Bannier 1935-1968 (z przerwą w czasie wojny) Julien Piron 1969-1972 Petro Levi 1972-1981 Gilbert Chevrolat 1981-1984 Yves Peyraut 1984-2001 Jacques Bannier 2001-2003 Jakvo Ŝram 2003-2012 Vinko Markovo od 2012

Frakcje thumb|Uczestnicy Kongresu SAT w 2014 Wewnątrz SAT działa kilka ruchów społecznych: syndykalistów, anarchistów, pacyfistów, ekologów, komunistów i in.

Członkowie SAT mogą należeć do różnych partii i organizacji politycznych. Niektórzy z nich wchodzą w skład frakcjiFrakcje SAT. Celem frakcji nie jest przejęcie władzy wewnątrz organizacji, lecz opracowanie sposobu współpracy z konkretnymi grupami odbiorców. Aktualnie działające frakcje to: tęczowa (LGBT) ekonomii dystrybutywnej ekologiczna (Zieloni) anarchistyczna wolnomyślicielska anacjonalistyczna wegetariańska

Organizacje stowarzyszone z SAT thumb|Siedziba SAT-Amikaro, francuskiej organizacji stowarzyszonej z SAT Podczas gdy SAT ma na celu praktyczne zastosowanie esperanta, a zatem składa się z użytkowników języka, zadanie rozpowszechniania esperanta (organizowania kursów, wydawania podręczników itp.) spoczywa na organizacjach stowarzyszonych z SAT. Zakres działalności tych organizacji nie obejmuje granic państwowych, lecz dotyczy obszarów językowych, np. w przypadku Frankofonii zadanie to wypełnia SAT-Amikaro (Przyjaciele SAT).

Działalność SAT wydaje dwumiesięcznik SennaciuloSennaciulo na stronie SAT i coroczny biulety kulturalny Sennacieca RevuoSennacieca Revuo na stronie SAT. Eldona Fako Kooperativa (Spółdzielcza Sekcja Wydawnicza) SAT zajmuje się wydawaniem książek w esperancie, często o tematyce społecznej, lewicowej i robotniczej[http://www.satesperanto.org/eldonkooperativo/ Eldona Fako Kooperativa; ważnym wkładem SAT w rozwój języka esperanto jest wydawanie od 1970 r. Plena Ilustrita Vortaro (Pełnego Słownika Ilustrowanego, red. Gaston Waringhien). W 2012 r. udostępniono najnowszą wersję słownika w wersji internetowej.

Kongres SAT

Od założenia w 1921 r. z wyjątkiem lat 1940-1946 SAT organizuje co roku kongres światowy, najczęściej w jednym z miast Europy. Kongresy odbywają się w języku esperanto, w ich programie znajdują się prelekcje, posiedzenia sekcji i organów organizacji, program kulturalny i turystyczny. W 2018 r. wydarzenie miało miejsce w Kragujevacu w SerbiiKragujevac – miasto kongresowe SAT; w 2020 r. 93. Kongres SAT zorganizowano w formie internetowej konferencji; w 2021 r. w 100. rocznicę założenia organizacji kongres odbył się w BiałymstokuSAT zorganizuje kongres w Białymstoku w 2020.

Przypisy

Kategoria:Organizacje esperanckie Kategoria:Organizacje we Francji Kategoria:Organizacje międzynarodowe Kategoria:Historia ruchu robotniczego