IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (również IX Konkurs Chopinowski) – 9. edycja Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, która rozpoczęła się 6 października 1975 w Warszawie. Organizatorem konkursu było Towarzystwo im. Fryderyka Chopina.

Charakterystyka konkursu Wzięło w nim udział 84 pianistów z 22 krajów (w tym sześcioro Polaków: Anna Jastrzębska, Hanna Jaszyk, Joanna Kurpiowska, Katarzyna Popowa-Zydroń, Elżbieta Tarnawska i Krystian Zimerman, którzy zostali wyłonieni w wyniku przeprowadzonych eliminacji). Ogólnopolskie eliminacje odbyły się w dniach 9–17 lutego 1975 w Warszawie. Z 15 kandydatów – drogą czteroetapowych przesłuchań, jedenastoosobowe jury pod przewodnictwem Kazimierza Sikorskiego wyłoniło sześciu pianistów, którzy reprezentowali Polskę w konkursie głównym.

W konkursie mogli uczestniczyć pianiści w przedziale wieku 17–30 lat. Najmłodszym uczestnikiem okazał się siedemnastoletni Brazylijczyk André Boainain, a najstarszym blisko trzydziestoletni Gerald Robbins ze Stanów Zjednoczonych. W historii Konkursu Chopinowskiego wystąpił po raz pierwszy czarnoskóry pianista, reprezentant Trynidadu i Tobago, Donald Ryan.

Konkurs odbył się w dniach 6–29 października 1975. Składał się z trzech etapów oraz finału. Zwyciężył Polak Krystian Zimerman, grając na fortepianie marki Steinway, uczeń jednego z jurorów, Andrzeja Jasińskiego, będąc trzecim w historii Polakiem, który zwyciężył w tym konkursie, otrzymując poza nagrodą główną w wysokości 60 000 zł, również wszystkie nagrody specjalne. Został również jednym z najmłodszych w jego historii zwycięzców (18 lat). Ponadto otrzymał także nagrodę im. Zbigniewa Drzewieckiego za najlepsze wykonanie sonaty, ustanowioną przez uczniów profesora, laureatów Konkursów Chopinowskich. Po zakończeniu konkursu jego zwycięzca powiedział, m.in:

Pianiści mieli do wyboru cztery fortepiany następujących marek: Bechstein, Bösendorfer oraz Steinway (2 instrumenty).

Od tego konkursu utrwaliła się tradycja wykonywania w rocznicę śmierci Fryderyka Chopina – 17 października – Requiem, Wolfganga Amadeusa Mozarta w kościele Świętego Krzyża, gdzie spoczywa serce Chopina. Utwór ten zabrzmiał bowiem w czasie uroczystości pogrzebowych kompozytora w kościele św. Magdaleny w Paryżu w 1849.

Na IX Konkursie Chopinowskim, laureatom trzech pierwszych miejsc wręczono po raz pierwszy medale (poza nagrodami finansowymi). Medale te według projektu Józefa Markiewicza zostały wybite przez Mennicę Państwową.

Niespodzianką było niezakwalifikowanie się do finału, uważanych przez publiczność za jednych z faworytów, Amerykanina Williama Wolframa czy Kanadyjczyka Johna Hendricksona. Warto dodać, że Elżbieta Tarnawska mimo kwalifikacji nie wyszła na scenę, rezygnując z finałowego występu.

Podczas trwania konkursu otwarto wystawę okolicznościową pt. Portrety Fryderyka Chopina. Warto dodać, że z okazji IX Konkursu Chopinowskiego, Poczta Polska wydała 7 października znaczek pocztowy o nominale 1,50 zł; projektu Stefana Małeckiego, przedstawiający podobiznę Fryderyka Chopina wg litografii Godefroya Engelmanna.

Kalendarium 23px Kalendarz konkursu Data 6.10 7.10 8.10 9.10 10.10 11.10 12.10 13.10 14.10 15.10 16.10 17.10 18.10 19.10 20.10 21.10 22.10 23.10 24.10 25.10 26.10 27.10 28.10 29.10 Koncert inauguracyjny Etap I Etap II Etap III Finał Koncert laureatów

Jury Do konkursowego przebiegu przesłuchań oraz podziału nagród powołano jury, w następującym składzie: 35px Skład jury Lp. Juror Kraj Funkcja 1. Kazimierz Sikorski przewodniczący jury 2. Eugene List wiceprzewodniczący jury 3. Jewgienij Malinin wiceprzewodniczący jury 4. István Antal członek jury 5. Olga Iliwicka-Dąbrowska członek jury 6. Anton Dikow członek jury 7. Jan Ekier członek jury 8. Orazio Frugoni członek jury 9. Gheorghe Halmos członek jury 10. Ludwig Hoffmann członek jury 11. Akiko Iguchi członek jury 12. Andrzej Jasiński członek jury 13. Alexander Jenner członek jury 14. Louis Kentner członek jury 15. Witold Małcużyński członek jury 16. André-François Marescotti członek jury 17. Federico Mompou członek jury 18. František Rauch członek jury 19. Bernard Ringeissen członek jury 20. Zbigniew Szymonowicz członek jury 21. Zbigniew Śliwiński członek jury 22. Amadeus Webersinke członek jury 23. Tadeusz Żmudziński członek jury

System oceny pianistów Jury oceniało sztukę interpretacyjną każdego z uczestników przy pomocy punktów od 1 do 25. Ocenę: (średnią arytmetyczną) uzyskano dzieląc sumę wszystkich ocen uczestnika przez liczbę głosujących. Wyniki II etapu uzyskiwano na podstawie sumy średnich arytmetycznych ocen uzyskanych przez uczestników w I i II etapie, zaś wyniki III etapu na podstawie średnich uzyskanych w I, II i III etapie. Po zakończeniu przesłuchań i dokonaniu obliczeń dyrektor konkursu podał do wiadomości jury wyniki przesłuchań I etapu w formie wykazu średnich arytmetycznych ocen, uszeregowanych od najwyższej do najniższej, jednak bez nazwisk uczestników. Po ustaleniu przez jury liczby uczestników dopuszczonych do II etapu, dyrektor konkursu podał listę uczestników w porządku alfabetycznym. Podobna procedura nastąpiła po II i III etapie. Po zakończeniu finału dyrektor konkursu przedstawił jury sumy średnich arytmetycznych ocen uzyskanych przez uczestników finału we wszystkich etapach i finale, po czym podjęto decyzję w sprawie rozdziału nagród. Zgodnie z Regulaminem IX Konkursu Chopinowskiego warunkiem zdobycia I nagrody było uzyskanie łącznie ze wszystkich III etapów i finału przynajmniej 88 punktów na 100 możliwych.

Konkurs Koncert inauguracyjny 6 października w sali Filharmonii Narodowej odbyła się ceremonia inauguracji IX Konkursu Chopinowskiego, uroczystym koncertem orkiestry i chóru Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Witolda Rowickiego, z udziałem solistów: skrzypków Henryka Szerynga i Bogusława Bruczkowskiego oraz Kazimierza Pustelaka (tenor). W programie koncertu znalazły się następujące utwory: uwertura do opery Leszek Biały, Józefa Elsnera; Koncert skrzypcowy D-dur op. 61, Ludwiga van Beethovena i balet Harnasie, Karola Szymanowskiego oraz koncert na dwoje skrzypiec Antonia Vivaldiego.

I etap Przesłuchania konkursowe odbyły się w dwóch sesjach przedpołudniowej i popołudniowej w kolejności alfabetycznej, począwszy od wylosowanej wcześniej litery „E”. Jako pierwsza 7 października w sesji przedpołudniowej wystąpiła reprezentantka Mongolii Gonchigsumlaa Erdenechimeg, grając jako pierwszy utwór Nokturn E-dur. Podczas przesłuchań tego etapu (12 października) zdarzył się incydent eksplodującego reflektora podczas występu Amerykanina Davida Rubinsteina, ale nie przeszkodziło mu to w kontynuacji gry repertuarowej. Przesłuchania tego etapu (16 października) zakończyła Angielka polskiego pochodzenia Maria Czyrek.

II etap 17 października jury po wysłuchaniu występujących pianistów w pierwszym etapie, podjęło decyzję o dopuszczeniu do II etapu 34 pianistów z 12 krajów (w tym 5 Polaków). Podobnie jak w poprzednim etapie pianiści występowali kolejno w dwóch sesjach przedpołudniowej i popołudniowej. Jako pierwszy rozpoczął przesłuchania tego etapu (18 października) Francuz Jean-Gabriel Ferlan. 25px Uczestnicy II etapu Lp. Uczestnik Kraj 1. André Boainain 2. Diana Kacso 3. Petr Slavík 4. Tomáš Višék 5. Jean-Gabriel Ferlan 6. Mioko Kato 7. Hiroko Miki 8. Keiko Nishida 9. Aiko Okamoto 10. Reitei Yoh 11. John Hendrickson 12. Arthur Ozolins Lp. Uczestnik Kraj 13. Anna Jastrzębska 14. Hanna Jaszyk 15. Katarzyna Popowa-Zydroń 16. Elżbieta Tarnawska 17. Krystian Zimerman 18. Dan Atanasiu 19. Dana Borşan 20. Dean Kramer 21. Neal Larrabee 22. Sheryl Swint 23. David Syme 24. William Wolfram Lp. Uczestnik Kraj 25. Donald Ryan 26. Ian Hobson 27. Janusz Stechley 28. Pierluigi Camicia 29. Raimondo Campisi 30. Tatjana Fied´kina 31. Pawieł Giliłow 32. Dina Joffe 33. Aleksandr Urwałow 34. Wiktor Wasiliew

III etap 23 października jury podjęło decyzję o dopuszczeniu do przesłuchań III etapu 14 pianistów z 6 krajów (w tym 3 Polaków). 25px Uczestnicy III etapu Lp. Uczestnik Kraj 1. Diana Kacso 2. John Hendrickson 3. Katarzyna Popowa-Zydroń 4. Elżbieta Tarnawska 5. Krystian Zimerman 6. Dan Atanasiu 7. Dean Kramer 8. Neal Larrabee 9. William Wolfram 10. Tatjana Fied´kina 11. Pawieł Giliłow 12. Dina Joffe 13. Aleksander Urwałow 14. Wiktor Wasiliew

Finał Po wysłuchaniu wszystkich uczestników trzeciego etapu jury dopuściło 7 pianistów do występów finałowych, w tym dwoje Polaków. Pianiści w finale mieli do wyboru wykonanie jednego z Koncertów fortepianowych Fryderyka Chopina: (f-moll op. 21 lub e-moll op. 11) wraz z towarzyszącą im Wielką Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia i Telewizji pod batutą Jerzego Maksymiuka. Z powodu choroby z przesłuchań finałowych wycofała się Elżbieta Tarnawska. 25px Finaliści Lp. Finalista Kraj 1. Diana Kacso 2. Elżbieta Tarnawska 3. Krystian Zimerman 4. Dean Kramer 5. Tatjana Fied´kina 6. Pawieł Giliłow 7. Dina Joffe

Koncert laureatów 29 października o godz 19:30 rozpoczęła się w sali Filharmonii Narodowej ceremonia zakończenia IX Konkursu Chopinowskiego. Listę laureatów odczytał dyrektor międzynarodowych konkursów chopinowskich Wiktor Weinbaum, a trofea nagrodzonym wręczył przewodniczący zespołu jury Kazimierz Sikorski. Następnie od VI do I miejsca kolejno występowali w repertuarze chopinowskim wszyscy nagrodzeni laureaci finału.

Nagrody i wyróżnienia 28 października w późnych godzinach wieczornych jury podjęło ostateczne decyzje o wynikach konkursu. Zdobywcy trzech pierwszych miejsc zostali uhonorowani medalami. Wszyscy finaliści otrzymali stosownie do zajętego miejsca bądź wyróżnienia odpowiednią nagrodę finansową. Zgodnie z regulaminem nagrodzeni zobowiązani byli do udziału w kończącym konkurs, koncercie laureatów. 32px Nagrody główne Nagroda Laureat Kraj Fundator nagrody Krystian Zimerman Minister Kultury i Sztuki Dina Joffe Tatjana Fied´kina 4 Pawieł Giliłow 5 Dean Kramer 6 Diana Kacso Wyróżnienia WyróżnionyKraj Fundator nagrody Dan Atanasiu Minister Kultury i Sztuki John Hendrickson Neal Larrabee Katarzyna Popowa-Zydroń Elżbieta Tarnawska Aleksandr Urwałow Wiktor Wasiliew William Wolfram Nagrody Specjalne Nagroda Nagrodzony Kraj Fundator nagrody Najlepsze wykonanie poloneza Krystian Zimerman Towarzystwo im. Fryderyka Chopina Najlepsze wykonanie mazurków Polskie Radio

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 9th Chopin Competition (Warsaw) (IX Konkurs Chopinowski) w bazie You Tube

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, 09 Kategoria:1975 w muzyce Kategoria:1975 w Polsce